<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1815-7696</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Mendive. Revista de Educación]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Mendive]]></abbrev-journal-title>
<issn>1815-7696</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Pinar del Río Hermanos Saíz Montes de Oca]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1815-76962020000100092</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Una mirada a la evaluación por rúbricas a través de las TIC]]></article-title>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Um olhar sobre a avaliação por rubricas através das TIC]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[A look at the evaluation by rubrics through ICT]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ferreiro Concepción]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jasiel Félix]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fernández Medina]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Rafael]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidad Agraria de La Habana  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>03</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>03</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<volume>18</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>92</fpage>
<lpage>104</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1815-76962020000100092&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1815-76962020000100092&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1815-76962020000100092&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN Con el objetivo de evaluar la exposición de seminarios, trabajos investigativos, de cursos, prácticas laborales u otra actividad evaluativa de los estudiantes de la Facultad de Ciencias Sociales y Humanísticas de la Universidad Agraria de La Habana con una metodología no tradicional (a través del empleo de las Tecnologías de la Información y las Comunicaciones, específicamente con las rúbricas de evaluación online), se creó una rúbrica de evaluación online a través del sitio: corubric.com donde los estudiantes y profesores pudieran tener mayor interactividad en el proceso evaluativo. Los primeros podrán evaluar y evaluarse a sí mismos a través de las Tecnologías de la Información y las Comunicaciones según lo realizado en un acto expositivo; y los segundos podrán también evaluarlos y saber la forma en que los estudiantes, individualmente, evaluaron a sus compañeros y a ellos mismos, para valorar la fiabilidad de las evaluaciones, en caso de que la subjetividad se anteponga a lo objetivo, o sea que, al existir lazos de amistad o afinidad entre los evaluados estos valoren en dependencia de eso y no de lo que realmente hicieron en la exposición. Para ello se les aclara que la calificación del profesor tiene mayor peso y que este puede vetar la evaluación de algún estudiante si percibe una manifestación no objetiva en las notas a sus compañeros o a ellos mismos. La recolección de datos y exposición de resultados serán realizada y proporcionada por el sitio.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO A fim de avaliar a exposição de seminários, trabalhos de pesquisa, cursos, práticas de trabalho ou outras atividades de avaliação dos alunos da Faculdade de Ciências Sociais e Humanas da Universidade Agrária de Havana com uma metodologia não tradicional (através do uso das Tecnologias da Informação e Comunicação, especificamente com as rubricas de avaliação on-line), foi criada uma rubrica de avaliação on-line através do site: corubric.com onde estudantes e professores poderiam ter mais interatividade no processo de avaliação. Os primeiros serão capazes de se avaliar e avaliar através das Tecnologias de Informação e Comunicação de acordo com o que foi feito num evento expositivo; e os segundos também serão capazes de avaliá-los e saber como os estudantes, individualmente, avaliaram seus pares e a si mesmos, a fim de verificar a confiabilidade das avaliações, caso a subjetividade tenha precedência sobre o objetivo, ou seja, como existem laços de amizade ou afinidade entre os avaliados, eles avaliam em dependência disso e não do que eles realmente fizeram na exposição. Para isso, esclarece-se que a nota do professor tem maior peso e que o professor pode vetar a avaliação de qualquer aluno se perceber uma manifestação não-objetiva nas notas de seus colegas ou de si mesmo. A coleta de dados e apresentação dos resultados será realizada e fornecida pelo site.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT With the objective of evaluating the exhibition of seminars, research papers, courses, work practices or other evaluative activity of the students of the Faculty of Social and Humanistic Sciences of the Agrarian University of Havana with a non-traditional methodology that is through ICT use, specifically with the online evaluation rubrics; An online evaluation rubric was created through the site: corubric.com where students and professors could have greater interactivity in the evaluation process, since the former will be able to evaluate and evaluate themselves through Information Technology and Communications as performed in an exhibition act; and the latter may also evaluate them and have the knowledge of knowing how students individually assessed their peers and themselves, to assess the reliability of the assessments, in case the subjectivity comes before the objective, that is, Since there are bonds of friendship or affinity among those evaluated, they evaluate depending on that and not on what they actually did in the exhibition. For this, it is clarified that the teacher's qualification has a greater weight and that this can veto the evaluation of a student if they perceive a non-objective manifestation in the notes to their classmates or themselves. Data collection and presentation of results will be performed and provided by the site.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[rúbrica de evaluación online]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Tecnologías de la Información y las Comunicaciones]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[evaluar exposiciones]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[rubrica de avaliação on-line]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Tecnologias da Informação e Comunicação]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[avaliação de exposições]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[rubric]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Information and Communication Technologies]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Evaluating exhibitions]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alarcón]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las ciencias de la educación en una universidad integrada e innovadora]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cabero]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Llorente]]></surname>
<given-names><![CDATA[M del C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Tecnologías de la Información y la Comunicación (TIC): escenarios formativos y teorías del aprendizaje]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Lasallista de Investigación]]></source>
<year>2015</year>
<volume>12</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>186-93</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cano]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Evaluación por competencias en educación superior]]></source>
<year>2015</year>
<page-range>224</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[La Muralla]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cebrián]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bergman]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Evaluación formativa con e-rúbrica: aproximación al estado del arte]]></article-title>
<source><![CDATA[REDU. Revista de Docencia Universitaria]]></source>
<year>2014</year>
<volume>12</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1522</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fernández Medina]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Desarrollo de competencias digitales de docentes y estudiantes en procesos de evaluación formativa con TIC]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Atlante: Cuadernos de Educación y Desarrollo]]></source>
<year>2017</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ferreiro]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Rúbrica para evaluar una exposición]]></source>
<year>2017</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gatica-Lara]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Uribarren-Barrueta]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. del N. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[¿Cómo elaborar una rúbrica?]]></article-title>
<source><![CDATA[Investigación en Educación Médica]]></source>
<year>2013</year>
<volume>2</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>61-5</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sanchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zarate]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Medina]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Loli]]></surname>
<given-names><![CDATA[T.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Arévalo]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Tecnología de Información y Comunicación (TIC) y su práctica en la evaluación educativa]]></article-title>
<source><![CDATA[Propósitos y Representaciones]]></source>
<year>2019</year>
<volume>7</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>1-10</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Intriago Macías]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Intriago Zambrano]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La ciencia, la tecnología y la sociedad vista desde la educación superior de Ecuador]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista San Gregorio]]></source>
<year>2017</year>
<volume>19</volume>
<page-range>146-53</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Islas]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La implicación de las TIC en la educación: Alcances, Limitaciones y Prospectiva]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Iberoamericana para la Investigación y el Desarrollo Educativo]]></source>
<year>2017</year>
<volume>8</volume>
<numero>15</numero>
<issue>15</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lara]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zatarain]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cárdenas]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Proceso de apropiación de las TIC por parte de los docentes]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Velandia]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. A. T.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lara]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. de J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Usos y apropiación de las TIC: experiencias en el proceso educativo]]></source>
<year>2013</year>
<page-range>17-52</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Marín]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cabero]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Barroso]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La rúbrica de evaluación en el proceso de formación del docente universitario. La propuesta del proyecto DIPRO 2.0]]></article-title>
<source><![CDATA[Educar]]></source>
<year>2012</year>
<volume>48</volume>
<page-range>347-64</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Marina]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pellicer]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Manso]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Libro blanco de la profesión docente y su entorno escolar]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Ministerio de Educación Superior de Cuba</collab>
<source><![CDATA[RESOLUCIÓN No. 210/2007]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MES]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Ministerio de Educación Superior de Cuba</collab>
<source><![CDATA[Documento Base para el diseño de los planes de estudio "E."]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[Cuba ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MES]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINREX</collab>
<source><![CDATA[Misión técnica de la UNESCO avanza proyectos de educación en Cuba]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MINREX]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nolasco]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ojeda]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La evaluación de la integración de las TIC en la educación superior: fundamento para una metodología]]></article-title>
<source><![CDATA[RED-Revista de Educación a Distancia]]></source>
<year>2016</year>
<volume>48</volume>
<page-range>124</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Panadero]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Alonso]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Revisión sobre autoevaluación educativa: evidencia empírica de su implementación a través de la autocalificación sin criterios de evaluación, rúbricas y guiones]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de Investigación en Educación]]></source>
<year>2013</year>
<volume>11</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>172-97</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Picón Jácome]]></surname>
<given-names><![CDATA[É.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La rúbrica y la justicia en la evaluación]]></article-title>
<source><![CDATA[Íkala, Revista de Lenguaje Y Cultura]]></source>
<year>2013</year>
<volume>18</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Roig-Vila]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.l.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educación y Tecnología. Propuestas desde la investigación y la innovación educativa]]></source>
<year>2016</year>
<page-range>570</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Octaedro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sunkel]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Trucco]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Espejo]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La integración de las tecnologías digitales en las escuelas de América Latina y el Caribe Una mirada multidimensional]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Chile ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Comisión Económica para América Latina y el Caribe]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tapia]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Navarro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Serna]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El uso de las TIC en las prácticas académicas de los profesores de la Benemérita Universidad Autónoma de Puebla]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Electrónica de Investigación Educativa]]></source>
<year>2017</year>
<volume>19</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>115-25</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Valverde]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ciudad]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El uso de e-rúbricas para la evaluación de competencias en estudiantes universitarios. Estudio sobre fiabilidad del instrumento]]></article-title>
<source><![CDATA[Redu: Revista de Docencia Universitaria]]></source>
<year>2014</year>
<volume>12</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>49-79</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Villalustre]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Moral]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[E-PORTAFOLIOS Y RÚBRICAS DE EVALUACIÓN EN RURALNET]]></article-title>
<source><![CDATA[Pixel-Bit. Revista de Medios Y Educación]]></source>
<year>2010</year>
<numero>37</numero>
<issue>37</issue>
<page-range>93-105</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vinueza]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Simbaña]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Impacto de las TIC en la Educación Superior en el Ecuador]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Publicando]]></source>
<year>2017</year>
<volume>4</volume>
<numero>11</numero>
<issue>11</issue>
<page-range>355-68</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
