<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2310-340X</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cooperativismo y Desarrollo]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Coodes]]></abbrev-journal-title>
<issn>2310-340X</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Pinar del Río "Hermanos Saíz Montes de Oca"]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2310-340X2020000100083</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Turismo local sostenible en áreas forestales: una aproximación teórica]]></article-title>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Turismo local sustentável em áreas florestais: uma abordagem teórica]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sustainable local tourism in forest areas: a theoretical approach]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez Martínez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mairim]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ramírez Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jorge Freddy]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez Hernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[Iverilys]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidad de Pinar del Río "Hermanos Saíz Montes de Oca" Facultad de Ciencias Económicas y Empresariales Departamento Economía Global]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Pinar del Río ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Centro de Apoyo al Desarrollo Local (CADEL)  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Pinar del Río ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<aff id="Af3">
<institution><![CDATA[,Universidad de Pinar del Río "Hermanos Saíz Montes de Oca" Facultad de Ciencias Económicas y Empresariales Centro de Estudios de Dirección, Desarrollo Local, Turismo y Cooperativismo]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Pinar del Río ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>04</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>04</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<volume>8</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>83</fpage>
<lpage>98</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2310-340X2020000100083&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2310-340X2020000100083&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2310-340X2020000100083&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN Como parte de la implementación del nuevo modelo económico y social cubano, el desarrollo local surge como una alternativa necesaria, mientras que las capacidades se movilizan a esa escala, lo que contribuye a aliviar la carga del Estado. Dentro de esta concepción, el Turismo Local Sostenible (TLS) nace como una oportunidad. Esta actividad se considera una de las más importantes en la economía mundial, por lo que el uso turístico local, en particular de los bosques y todo su potencial, puede estimular a las personas a trasladarse de sus lugares de residencia al sitio elegido. El objetivo de este trabajo es establecer los fundamentos teóricos-metodológicos, asociados con el manejo del TLS en áreas forestales. Sobre esta base, el resultado principal es definir como contribución teórica el concepto de TLS en áreas forestales. Se puede concluir que este tema constituye una oportunidad para las instituciones y autoridades relacionadas con el TLS y las modalidades asociadas a cada espacio donde se planifica, a fin de establecer, desde la teoría, espacios que permitan un desarrollo turístico diferenciado, no solo dentro de áreas protegidas, sino también en el campo de áreas naturales no protegidas, entre las cuales se encuentran áreas forestales, donde se asegura la conservación de los recursos, se garantiza la eficiencia económico-financiera y se obtienen beneficios que se invierten en el manejo forestal y la población local.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO Como parte da implementação do novo modelo econômico e social cubano, o desenvolvimento local surge como uma alternativa necessária, enquanto se mobilizam capacidades nessa escala, o que contribui para aliviar a carga do Estado. Dentro desta concepção, o Turismo Local Sustentável (TLS) nasce como uma oportunidade. Esta atividade é considerada uma das mais importantes da economia mundial, pelo que o uso do turismo local, particularmente das florestas e do seu pleno potencial, pode encorajar as pessoas a mudarem-se do seu local de residência para o local escolhido. O objetivo deste trabalho é estabelecer os fundamentos teórico-metodológicos associados ao manejo do TLS em áreas florestais. Nesta base, o principal resultado é definir o conceito de TLS em áreas florestais como uma contribuição teórica. Pode-se concluir que este tema constitui uma oportunidade para as instituições e autoridades relacionadas com o TLS e as modalidades associadas a cada espaço onde é planeado, a fim de estabelecer, a partir da teoria, espaços que permitam um desenvolvimento turístico diferenciado, não só dentro das áreas protegidas, mas também no campo das áreas naturais desprotegidas, entre as quais se encontram as áreas florestais, onde a conservação dos recursos é assegurada, a eficiência econômico-financeira é garantida e se obtêm benefícios que são investidos no manejo florestal e na população local.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT As part of the implementation of the new Cuban economic and social model, local development emerges as a necessary alternative, while capacities are mobilized at that scale, which helps to alleviate the burden of the State. Within this conception, Sustainable Local Tourism (SLT) is born as an opportunity. This activity is considered one of the most important in the world economy, so the local tourist use, in particular of the forests and their full potential, can stimulate people to move from their places of residence to the chosen site. The objective of this work is to establish the theoretical-methodological foundations, associated with the management of SLT in forest areas. On this basis, the main result is to define as theoretical contribution the concept of SLT in forest areas. It can be concluded that this issue constitutes an opportunity for institutions and authorities related to the SLT, and the modalities associated with each space where it is planned, in order to establish from the theory, spaces that allow a differentiated tourism development not only within areas protected, but also in the field of unprotected natural areas, among which are forest areas, where the conservation of resources is ensured, economic-financial efficiency is guaranteed and benefits are obtained that are invested in forest management and local population.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[desarrollo local]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[turismo sostenible]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[turismo de naturaleza]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[áreas forestales]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[desenvolvimento local]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[turismo sustentável]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[turismo de natureza]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[áreas florestais]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[local development]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[sustainable tourism]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[nature tourism]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[forest areas]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alburquerque]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Teoría y práctica del enfoque del desarrollo local]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista OIDLES]]></source>
<year>2007</year>
<volume>1</volume>
<numero>0</numero>
<issue>0</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arocena]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El Desarrollo Local. Un desafío contemporáneo]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-name><![CDATA[Nueva Sociedad]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ayllón]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Algunos retos para las próximas décadas: Planificación turística sostenible y perspectiva de género]]></article-title>
<source><![CDATA[Turismo cultural y desarrollo sostenible: Análisis de áreas patrimoniales]]></source>
<year>2001</year>
<page-range>71-100</page-range><publisher-name><![CDATA[Servicio de Publicaciones. Universidad de Murcia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bitar]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA["Pensar global, actuar local". El Papel Estratégico de la Animación Comunitaria en la Generación del Desarrollo Social Local.]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-name><![CDATA[Homosapiens]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cammarata]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El turismo como práctica social y su papel en la apropiación y consolidación del territorio]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Geraiges de Lemos]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. I.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Arroyo]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Silveira]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[América Latina: Cidade, campo e turismo]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-name><![CDATA[CLACSO]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Díaz-Canel]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Reunión de la comisión gubernamental de estímulo y aseguramiento al turismo]]></source>
<year>2018</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Evans]]></surname>
<given-names><![CDATA[K.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[de Jong]]></surname>
<given-names><![CDATA[W.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cronkleton]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Future Scenarios as a Tool for Collaboration in Forest Communities]]></article-title>
<source><![CDATA[Sapiens]]></source>
<year>2008</year>
<volume>1</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fayos-Solá]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Tourism policy: A midsummer night's dream?]]></article-title>
<source><![CDATA[Tourism Management]]></source>
<year>1996</year>
<volume>17</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>405-12</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El desarrollo del turismo de naturaleza como actividad económica en las empresas agroforestales]]></source>
<year>2018</year>
<conf-name><![CDATA[ XSimposio Internacional sobre Manejo Sostenible de los Recursos Forestales (SIMFOR 2018)]]></conf-name>
<conf-loc>Pinar del Río </conf-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Flores]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Desarrollo Local y Turismo]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Investigación Servicios y Consultoría Turística]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Íñiguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ravenet]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Heterogeneidad territorial y desarrollo local. Reflexiones sobre el contexto cubano]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Guzón]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Desarrollo local en Cuba]]></source>
<year>2006</year>
<page-range>91-110</page-range><publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Academia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Juszczak]]></surname>
<given-names><![CDATA[T.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kornatowska]]></surname>
<given-names><![CDATA[B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Michalak]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Buszko-Briggs]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La Conferencia Ministerial sobre la Protección de Bosques en Europa: Un compromiso de varios años en pro de los bosques europeos]]></article-title>
<source><![CDATA[Unasylva]]></source>
<year>2004</year>
<volume>55</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>20-6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lorenzo]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Betancourt]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Falcón]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Sostenibilidad y Desarrollo Local: Procedimiento para la Evaluación Integrada de los Destinos Turísticos]]></article-title>
<source><![CDATA[Rosa dos Ventos - Turismo e Hospitalidade]]></source>
<year>2019</year>
<volume>11</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>84-102</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lorenzo]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Morales]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Del desarrollo turístico sostenible al desarrollo local. Su comportamiento complejo]]></article-title>
<source><![CDATA[PASOS Revista de Turismo y Patrimonio Cultural]]></source>
<year>2014</year>
<volume>12</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>453-66</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Luben]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sobresaliente cantidad de áreas protegidas en Cuba]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-name><![CDATA[Agencia Cubana de Noticias]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martínez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El turismo como sistema significativo. Ideas para la gestión de las empresas turísticas]]></article-title>
<source><![CDATA[TURyDES]]></source>
<year>2013</year>
<volume>6</volume>
<numero>14</numero>
<issue>14</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Menoya]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Torres]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gómez]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Las inversiones turísticas en el proceso de gestión del desarrollo local sostenible]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Avances]]></source>
<year>2012</year>
<volume>14</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Merinero]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pulido]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. I.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Navarro]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Propuesta metodológica para la caracterización territorial del turismo a escala local]]></article-title>
<source><![CDATA[Boletín de la Asociación de Geógrafos Españoles]]></source>
<year>2014</year>
<volume>66</volume>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>OMT</collab>
<source><![CDATA[Guía Práctica para el Desarrollo y Uso de Indicadores de Desarrollo Sostenible]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-name><![CDATA[Organización Mundial del Turismo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>OMT</collab>
<source><![CDATA[Panorama OMT del turismo internacional - Edición 2011]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-name><![CDATA[Organización Mundial del Turismo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gardey]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Definición de forestal - Qué es, Significado y Concepto]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-name><![CDATA[Definición.DE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pulido]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. I.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[López]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Tourism: Analysis of a Global Phenomenon from a Perspective of Sustainability]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Pachura]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Systemic Dimension of Globalization]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-name><![CDATA[IntechOpen]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ramírez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Desarrollo sostenible local. Su aplicación a partir del manejo turístico de un área natural, Las Terrazas, Cuba]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Alicante]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ramírez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Manual de taxonomía y términos turismo de naturaleza y turismo rural]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Pinar del Río ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Escuela de Hotelería y Turismo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ravenet]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Espacio y territorio en los estudios sociológicos en Cuba]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de La Habana, Centro de Estudios en Salud y Bienestar Humanos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Subirats]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análisis y gestión de políticas públicas]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Ariel]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Torres]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Modelo para la gestión de políticas territoriales de desarrollo local a escala municipal en Cuba]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Pinar del Río «Hermanos Saíz Montes de Oca»]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vázquez Barquero]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Desarrollo local: Una estrategia de creación de empleo]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-name><![CDATA[Pirámide]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vázquez Barquero]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Desarrollo endógeno y globalización]]></article-title>
<source><![CDATA[EURE (Santiago)]]></source>
<year>2000</year>
<volume>26</volume>
<numero>79</numero>
<issue>79</issue>
<page-range>47-65</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vázquez Barquero]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las nuevas fuerzas del desarrollo]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-name><![CDATA[Antoni Bosh]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vázquez Barquero]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Desarrollo local, una estrategia para tiempos de crisis]]></article-title>
<source><![CDATA[Apuntes del CENES]]></source>
<year>2009</year>
<volume>28</volume>
<numero>47</numero>
<issue>47</issue>
<page-range>117-32</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
