<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0138-600X</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Cubana de Obstetricia y Ginecología]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev Cubana Obstet Ginecol]]></abbrev-journal-title>
<issn>0138-600X</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0138-600X1999000300004</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Tratamiento de la hipertensión inducida por el embarazo]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Treatment of pregnancy hypertension]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez Ponce]]></surname>
<given-names><![CDATA[Vivian]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lugo Sánchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfredo]]></given-names>
</name>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Hospital Ginecoobstétrico docente de Guanabacoa.  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Ciudad de La Habana ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>1999</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>1999</year>
</pub-date>
<volume>25</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>159</fpage>
<lpage>164</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0138-600X1999000300004&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0138-600X1999000300004&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0138-600X1999000300004&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Realizamos un análisis de 64 expedientes clínicos de pacientes con hipertensión arterial durante el embarazo en el años 1997. La hipertensión inducida por el embarazo (HIE) representó el 56,2 % de este grupo y prevaleció la preeclampsia leve (61,1 %). La interrupción del embarazo fue más frecuente entre las 38 y 41 semanas (76,6 %). La morbilidad materna fue escasa, sólo el 15,8 % tuvo relación directa con la hipertensión. La hipoxia fetal no constituyó un rubro importante (9,5 %). El tratamiento de elección fue la metildopa asociada con sedación (53,1 %).]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[We analyzed 64 clinical histories of patients with hypertension during pregnancy in 1997. Pregnancy-induced hypertension a accounted for 56.2 % of this group where slight pre-clampsia prevailed (61.1 %). Abortion was frequent at 38 th - 41 st weeks of pregnancy (76.6 %). Maternal morbidity was low and only 15.8 % was directly related to hypertension. Fetal hypoxia was not a key factor (9.5 %) and the preferred treatment was the administration of metyldopa associated to sedation (53.1 %).]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[COMPLICACIONES CARDIOVASCULARES DEL EMBARAZO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[HIPERTENSION]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[PREGNANCY COMPLICATIONS; CARDIOVASCULAR]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[HYPERTENSION]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p>Hospital Ginecoobst&eacute;trico docente de Guanabacoa. Ciudad de la Habana  <h2> Tratamiento de la hipertensi&oacute;n inducida por el embarazo</h2><i><a href="#*">Dra.  Vivian &Aacute;lvarez Ponce<b>,</b><sup>1</sup> Dra. Ana Lugo S&aacute;nchez<sup>2</sup>  </a></i><a href="#*">y<i> Dr. Alfredo Rodr&iacute;guez P&eacute;rez<sup>3</sup></i></a>      <p><b>RESUMEN: </b>Realizamos un an&aacute;lisis de 64 expedientes cl&iacute;nicos  de pacientes con hipertensi&oacute;n arterial durante el embarazo en el a&ntilde;os  1997. La hipertensi&oacute;n inducida por el embarazo (HIE) represent&oacute;  el 56,2 % de este grupo y prevaleci&oacute; la preeclampsia leve (61,1 %). La  interrupci&oacute;n del embarazo fue m&aacute;s frecuente entre las 38 y 41 semanas  (76,6 %). La morbilidad materna fue escasa, s&oacute;lo el 15,8 % tuvo relaci&oacute;n  directa con la hipertensi&oacute;n. La hipoxia fetal no constituy&oacute; un rubro  importante (9,5 %). El tratamiento de elecci&oacute;n fue la metildopa asociada  con sedaci&oacute;n (53,1 %).     <p>Descriptores DeCS<b>: </b>COMPLICACIONES CARDIOVASCULARES  DEL EMBARAZO; HIPERTENSION/quimioterapia.     <p>Los trastornos hipertensivos del  embarazo constituyen un importante problema de salud en todo el mundo. Muchos  han sido los esfuerzos realizados para lograr la integridad del binomio madre-hijo  en las pacientes hipertensas. Adem&aacute;s, se ha observado que la hipertensi&oacute;n  relacionada con el embarazo es la causa principal de morbilidad y mortalidad materno-perinatal  y &eacute;stas pueden reducirse mediante una atenci&oacute;n cuidadosa y precoz  de las pacientes de alto riesgo.<sup>1</sup> Existen m&uacute;ltiples estudios  realizados que pueden explicar, prevenir y tratar condiciones peligrosas de la  preeclampsia y la eclampsia. Esto nos motiv&oacute; a realizar un an&aacute;lisis  de las pacientes con enfermedad hipertensiva y conocer c&oacute;mo se comport&oacute;  la morbilidad materna-perinatal y el tratamiento que fue utilizado en nuestro  grupo de estudio. <h4> M&Eacute;TODOS</h4>Realizamos un an&aacute;lisis retrospectivo  de las pacientes con hipertensi&oacute;n arterial durante el embarazo, en el per&iacute;odo  comprendido de enero a diciembre de 1997, en el hospital docente ginecoobst&eacute;trico  de Guanabacoa.     <p>La revisi&oacute;n comprendi&oacute; los expedientes cl&iacute;nicos  de 64 pacientes hipertensas en los que se analizaron las siguientes variables:  edad gestacional a la interrupci&oacute;n del embarazo, peso de los productos  al nacer, morbilidad materna, morbimortalidad perinatal y tratamiento que se utiliz&oacute;,  entre otros.     <p>De nuestro grupo se excluyeron 2 pacientes, una por un aborto  tard&iacute;o y a la otra se le interrumpi&oacute; la gestaci&oacute;n con 23  semanas, por comprobarse en el ultrasonido del programa una malformaci&oacute;n  cong&eacute;nita fetal. Por dificultades existentes consideramos que hubo un subregistro  de pacientes con hipertensi&oacute;n arterial en el embarazo.     <p>Para un mejor  an&aacute;lisis de nuestros resultados incluimos la hipertensi&oacute;n transitoria  en el grupo de HIE.     <p>Despu&eacute;s de confeccionar las tablas estad&iacute;sticas  y analizar los resultados, se lleg&oacute; a la conclusi&oacute;n de nuestro estudio.  <h4> RESULTADOS</h4>En la tabla 1 se observa el n&uacute;mero de casos en los  diferentes tipos de hiperten-si&oacute;n. En nuestra casu&iacute;stica hubo 56,2  % de pacientes con hipertensi&oacute;n inducida por el embarazo (HIE) y de este  grupo la preeclampsia leve ocup&oacute; el primer lugar con 61,1 % seguida de  la hipertensi&oacute;n transitoria, 22,2 %, la preeclampsia severa 13,9 % y la  eclampsia con 2,8 %. La hipertensi&oacute;n arterial cr&oacute;nica represent&oacute;  el 34,4 %, mientras que la asociaci&oacute;n de hipertensi&oacute;n cr&oacute;nica  con preeclampsia fue de 9,4 % (HC + + HIE).     <p>     <center>TABLA 1. Clasificaci&oacute;n  de las pacientes seg&uacute;n tipo de HTA</CENTER>    ]]></body>
<body><![CDATA[<br>&nbsp;     <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Clasificaci&oacute;n&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">HIA transitoria</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>22,2</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">HIE preecalmpsia leve</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>61,1</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Preeclampsia severa</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>13,9</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Eclampsia</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>2,8</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Subtotal</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>36</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>56,2</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">HTA cr&oacute;nica</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>34,4</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">HTA cr&oacute;nica + HIE</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>9,4</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>64</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    ]]></body>
<body><![CDATA[<center>Fuente: Expedientes cl&iacute;nicos.</center>    <p>La  tabla 2 muestra la relaci&oacute;n entre la edad gestacional a la cual se interrumpi&oacute;  la gestaci&oacute;n, con las formas de hipertensi&oacute;n arterial. El grupo  mayoritario estuvo entre las 38 y 41 semanas con 76,6 %; sin embargo, entre los  otros 2 grupos no hubo diferencias significativas. Al analizar c&oacute;mo se  comport&oacute; el grupo con HIE encontramos que el 71,4 % ten&iacute;a menos  de 38 semanas al momento de la interrupci&oacute;n.     <p>     <center>TABLA 2. Edad  gestacional a la interrupci&oacute;n del embarazo</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">Edad&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">gestacional&nbsp;</td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="22%">      <center>HIE</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="22%">     <center>HC</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="22%">      <center>HC+HIE</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="22%">     <center>Total</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">(sem)&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>%</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&lt;38</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>71,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>28,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>10,9</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">38-41</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>27</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>55,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>18</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>36,7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>8,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>49</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>76,6</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">>41</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>50,0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>25,0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>25,0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>12,5</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>36</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>56,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>34,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>9,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>64</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    <center>Fuente: Expedientes cl&iacute;nicos.</center>    <p>De  las 8 pacientes con m&aacute;s de 41 semanas de gestaci&oacute;n, 4 fueron hipertensas  inducidas por el embarazo (HIE) o sea, 50 %, esto se debi&oacute; a la no seguridad  del tiempo de gestaci&oacute;n real en algunos casos y a la excelente respuesta  terap&eacute;utica en otros, lo que permiti&oacute; terminar el embarazo en el  tiempo normal.     <p>Al analizar la tabla 3, en la que se relaciona el peso al nacer,  tipo de hipertensi&oacute;n y semanas de gestaci&oacute;n, se obtuvo el siguiente  resultado: el 70,3 % de los reci&eacute;n nacidos con peso superior a los 3 000  g, el 17,2 % entre 2 500 y 3 000 g, mientras que de menos de 2 500 g representaron  el 12,5 %. De los 8 bajo peso el 88,9 % perteneci&oacute; a las pacientes con  HIE y el otro 11,1 % a las hipertensas cr&oacute;nicas.     ]]></body>
<body><![CDATA[<br>&nbsp;     <br>&nbsp;      <br>     <p>     <center>TABLA 3. Relaci&oacute;n entre el peso al nacer, tipo de hipertensi&oacute;n  y semanas de gestaci&oacute;n</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 > <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP COLSPAN="6" WIDTH="22%">HIE</td><td VALIGN=TOP COLSPAN="8" WIDTH="30%">      <center>HIE+ HC</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="10" WIDTH="37%">     <center>HT-  cr&oacute;nica</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="4%">Peso al&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&lt;38</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">38-41&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">>41&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">Subtotal</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&lt;38&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">38-41</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">>41&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">Subtotal</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&lt;38</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">38-41</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">>41</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">Subtotal</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="4%">nacer&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>%</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&lt;2 500</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>62,5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>37,5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>88,9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>11,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>12,5</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="4%">2 500-</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="4%">3 000</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>16,7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>83,3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>54,5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>25</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>75</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>36,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>9,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>11</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>17,2</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="4%">>3 000</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>20</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>87</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>13</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>23</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>51,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>5,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>14</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>82,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>11,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>17</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>37,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>60</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>40</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>11,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>45</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>70, 3</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="4%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>16,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>8,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>8,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>37</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>56,9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>9,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>18</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>81,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>9,1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>33,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>66,7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>33,3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>9,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">      <center>65</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="4%">     <center>100</center></td></tr>  </table></center>    ]]></body>
<body><![CDATA[<center>Nota: El total fue 65, por un embarazo gemelar.</center>    <p>La  morbilidad materna (tabla 4) se analiz&oacute; de forma global. El 29,7 % de las  pacientes desarroll&oacute; enfermedad, mientras que el 70,3 % no tuvo ninguna.      <p>     <center>TABLA 4. Morbilidad materna</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Pacientes con morbilidad&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Endometritis</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>36,8</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Anemia</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>42,1</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">HRP</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>10,5</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">S&iacute;ndrome  de Hellp</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>5,3</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Fiebre de etiolog&iacute;a  no</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">&nbsp;</td></tr> <tr>  <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">precisada</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>5,3</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Subtotal</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>19</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>29,7</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Pacientes sin morbilidad</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>45</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>70,3</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>64</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    <center>Fuente: Expedientes cl&iacute;nicos.</center>    <p>La  morbilidad devenida de la hipertensi&oacute;n (HRP y s&iacute;ndrome de Hellp),  represent&oacute; el 15,8 %. Hubo 36,8 % con endometritis secundaria a los procedimientos  obst&eacute;tricos y el resto de la morbilidad de menor importancia y frecuente  en el parto y puerperio de otras entidades obst&eacute;tricas.     <p>En la tabla  5 presentamos la morbilidad perinatal. Del total de productos, el 32,3 % tuvo  alguna afecci&oacute;n. De este grupo hubo 3 muertes fetales, para el 14,2 %.  El bajo peso represent&oacute; el 42,9 %, mientras que la hipoxia fue un rubro  importante del total de pacientes con alteraciones (9,5 %).     <p>     <center>TABLA  5.<b> </b>Morbimortalidad perinatal</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 > <tr>  <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Morbimortalidad perinatal&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Bajo peso</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>42,9</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Bronconeumon&iacute;a</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>14,2</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Hipoxia</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>9,5</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Cefalohematoma</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>4,8</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Hipertermia</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>4,8</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Hipoglicemia</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>4,8</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Hiperbilirrubinemia</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>4,8</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Muerte fetal</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>14,2</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Subtotal (productos  con&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">enfermedad)</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>21</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>32,3</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Reci&eacute;n  nacidos sin</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">enfermedad</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>44</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>67,7</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>65</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>100</center></td></tr>  </table></center>    <center>Fuente: Expedientes cl&iacute;nicos.</center>    <p>La tabla  6 muestra los diferentes esquemas de tratamiento que se utilizaron.     <p>     <center>TABLA  6. Esquema de tratamiento</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 > <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">Esquema  de&nbsp;</td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="22%">     <center>HIE</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="22%">      <center>HC</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="22%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>HC+HIE</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="22%">      <center>Total</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">tratamiento&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>No.</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">Sedaci&oacute;n</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>15</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>41,7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>13,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>16,7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>19</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>29,7</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">Metildopa+sedaci&oacute;n</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>10</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>27,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>19</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>86,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>83,3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>34</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>53,1</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">Hidrolazina+sedaci&oacute;n</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>8,3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>4,7</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">Metildopa+hidrolazina+</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">+sedaci&oacute;n</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>22,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>12,5</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="11%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>36</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>56,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>34,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     <center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>9,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>64</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="11%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    <center>Fuente: Expedientes cl&iacute;nicos.</center>    <p>De  forma general la metildopa asociada con sedaci&oacute;n constituy&oacute; el tratamiento  de elecci&oacute;n con el 53,1 %. El 29,7 % recibi&oacute; sedaci&oacute;n como  &uacute;nico tratamiento, seguido de la asociaci&oacute;n metildopa + hidralazina  y sedaci&oacute;n con 12,5 % y la hidralazina + sedaci&oacute;n el 4,7 %.     <p>Es  llamativo que en la HIE tambi&eacute;n la metildopa fue el antihipertensivo que  m&aacute;s se emple&oacute;, s&oacute;lo o asociado con la hidralazina para el  50 %.     <p>Al unir esto a los buenos resultados maternos y perinatales obtenidos  nos parece &uacute;til plantear que debe insistirse en esta modalidad terap&eacute;utica  en otras investigaciones prospectivas. La aspirina fue utilizada como complemento  de la terap&eacute;utica de 29 pacientes (45,3 %). <h4> DISCUSI&Oacute;N</h4>En  estudio realizado por<i> Lloret</i>, de 521 pacientes con hipertensi&oacute;n,  413 fueron HIE con una incidencia de 1,6 % sobre el n&uacute;mero total de partos.  36 con hipertensi&oacute;n cr&oacute;nica preexistente y 41 casos con HC + HIE.<sup>2</sup>      <p>Aunque en la literatura revisada no encontramos estudios que relacionen la  edad gestacional a la interrupci&oacute;n con las diferentes formas de hipertensi&oacute;n,  en el Manual de diagn&oacute;stico y tratamiento de Obstetricia y Perinatolog&iacute;a  se establece valorar la inducci&oacute;n del parto s&oacute;lo a partir de las  41 semanas para la preeclampsia leve, en pacientes con preeclampsia severa se  determina por la gravedad materna y si existe insuficiencia placentaria.<sup>3</sup>      <p>En un estudio realizado en el Hospital Ginecoobst&eacute;trico "Eusebio Hern&aacute;ndez",<sup>4</sup>  el &iacute;ndice de bajo peso fue elevado (41,6 %). Para algunos autores<sup>1</sup>  el HRP, los problemas neurol&oacute;gicos, transtornos de la coagulaci&oacute;n,  s&iacute;ndrome de Hellp, trastornos hep&aacute;ticos, pulmonares y renales son  las principales complicaciones de la enfermedad. En otro estudio, el 11 % de las  pacientes con HIE present&oacute; el s&iacute;ndrome de Hellp.<sup>5</sup> Es  importante la detecci&oacute;n temprana de esta entidad cl&iacute;nica para establecer  un oportuno y eficiente tratamiento.     <p>En la literatura revisada se recoge una  elevada incidencia de morbilidad perinatal. Hay autores que se&ntilde;alan en  primer lugar la hiperbilirrubinemia, seguida de la lesi&oacute;n neurol&oacute;gica  y el <i>distress</i> respiratorio.<sup>6-8</sup> <i>Guariglia</i> indica una morbilidad  fetal baja.<sup>9</sup>     <p>En nuestro trabajo no se puede evaluar el resultado  del tratamiento con aspirina, por no haber sido utilizada como terap&eacute;utica  &uacute;nica, como lo ha sido por otros autores.<sup>1</sup>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>En estudio realizado  por <i>Shah</i>, 2 factores cl&iacute;nicos se asocian con los adversos resultados  que se encontraron:<sup>7</sup> la necesidad de tratamiento antihipertensivo prenatal  y el comienzo temprano de la hipertensi&oacute;n durante el embarazo, con lo que  concluy&oacute; que una elevaci&oacute;n severa y prolongada de la hipertensi&oacute;n  es el mediador fisiopatol&oacute;gico primario de los adversos resultados perinatales  en el embarazo.     <p>Podemos concluir que la hipertensi&oacute;n inducida por el  embarazo represent&oacute; el 56,2 %. De ellas la preeclampsia leve ocup&oacute;  el primer lugar con el 61,5 %. En general prevaleci&oacute; la interrupci&oacute;n  del embarazo entre 38 y 41 semanas (76,6 %), aunque en las pacientes con preeclampsia  leve el 71,4 % ten&iacute;a menos de 38 semanas. El 70,3 % de los reci&eacute;n  nacidos tuvo un peso superior a los 3 000 g. La morbilidad materna fue escasa.  El 15,8 % tuvo relaci&oacute;n directa con la hipertensi&oacute;n (HRP y s&iacute;ndrome  de Hellp). La morbilidad perinatal fue de 32,7 %, de ellos la hipoxia constituy&oacute;  un rubro importante (9,5 %), mientras que el bajo peso represent&oacute; el 42,9  % del total de pacientes con afectaci&oacute;n. El tratamiento de elecci&oacute;n  fue metildopa asociada con sedaci&oacute;n (53,1 %). En la hipertensi&oacute;n  inducida por el embarazo el antihipertensivo que m&aacute;s se us&oacute; fue  la metildopa asociada con la hidralazina (50 %).     <p><b>SUMMARY: </b>We analyzed  64 clinical histories of patients with hypertension during pregnancy in 1997.  Pregnancy-induced hypertension a accounted for 56.2 % of this group where slight  pre-clampsia prevailed (61.1 %). Abortion was frequent at 38 th - 41 st weeks  of pregnancy (76.6 %). Maternal morbidity was low and only 15.8 % was directly  related to hypertension. Fetal hypoxia was not a key factor (9.5 %) and the preferred  treatment was the administration of metyldopa associated to sedation (53.1 %).      <p>Subject headings:<b> </b>PREGNANCY COMPLICATIONS; CARDIOVASCULAR HYPERTENSION/drug  therapy. <h4> REFERENCIAS BIBLIOGR&Aacute;FICAS</h4><ol>     <!-- ref --><li> Nicoloso E, et al.  Formas graves de hipertensi&oacute;n relacionadas con el embarazo. Rev Frac Gynecol  Obstet 1994;84(10):476--88.</li>    <!-- ref --><li> Lloret G. Lloret M. Acien. An&aacute;lisis  de algunos aspectos epidemiol&oacute;gicos y factores predisponentes en los estadios  hipertensivos del embarazo. Acta Ginecol 1987;44(10): 426-32.</li>    <!-- ref --><li> Cuba. Ministerio  de Salud P&uacute;blica. Enfermedad hipertensiva durante el embarazo. En: Manual  de diagn&oacute;stico y tratamiento en obstetricia y perinatolog&iacute;a. La  Habana: Editorial Ciencias M&eacute;dicas, 1997:237-52.</li>    <!-- ref --><li> &Aacute;lvarez  B&aacute;ez, Acosta Maltas R, C&eacute;spedes Bar&oacute; E, Fern&aacute;ndez  Lima R, Sinobas del Olmo H. Eclampsia estudio en tres hospitales de maternidad  en la Ciudad de La Habana. Rev Cubana Obstet Ginecol 1986;12(4):463-8.</li>    <!-- ref --><li>  Rojas Poceras G, et al. Hellp syndrome severe consequence of hypertensive disease  induced by pregnancy. Gynecol Obstet Mex 1996;(64): 523.</li>    <!-- ref --><li> Llout G, Lloret  M. Acien repercusi&oacute;n de los estados hipertensivos en el embarazo sobre  la morbi-mortalidad perinatal. Acta Ginecol 1987;44(10):440-6.</li>    <!-- ref --><li> Shah DM,  Reid G. Parameters associated with adverse perinatal outcome in hypertensive pregnancies.  J Hum Hypertens 1996; 10(8): 511-5.</li>    <!-- ref --><li> Himmelmann K, Himmelmann A, Nicalasson  A, Sevensson A. Hypertension in pregnan-cy and size at birth. Blood Press 1996;5(5):  278-84.</li>    <!-- ref --><li> Guariglia D, V&aacute;zquez de Mart&iacute;nez; Laya C, Magnelli  A. Recuento de plaquetas y tiempo de sangr&iacute;a en embarazadas con preeclampsia  grave. Pron&oacute;stico de morbi-mortalidad materno-fetal. Rev Obstet Gynecol  Venez 1996;5692:89-97.</li>    </ol>    <p>Recibido: 27 de abril de 1999. Aprobado: 27  de mayo de 1999.     <br>Dra. <i>Vivian &Aacute;lvarez Ponce</i>. Independencia No.  234, entre B&eacute;cquer y Cruz Verde. Guanaboca, Ciudad de La Habana, Cuba.      <br>&nbsp;     <br>&nbsp;     <p><a NAME="*"></a><sup>1 </sup>Especialista de I Grado  en Ginecoobstetricia. Instructor del ISCMH.     <br><sup>2</sup> Especialista de I  Grado en Ginecoobstetricia.     ]]></body>
<body><![CDATA[<br><sup>3</sup> Especialista de II Grado en Ginecoobstetricia.  Profesor Titular del ISCMH.          ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nicoloso]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Formas graves de hipertensión relacionadas con el embarazo]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Frac Gynecol Obstet]]></source>
<year>1994</year>
<volume>84</volume>
<numero>10</numero>
<issue>10</issue>
<page-range>476--88</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lloret]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lloret]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Acien: Análisis de algunos aspectos epidemiológicos y factores predisponentes en los estadios hipertensivos del embarazo]]></article-title>
<source><![CDATA[Acta Ginecol]]></source>
<year>1987</year>
<volume>44</volume>
<numero>10</numero>
<issue>10</issue>
<page-range>426-32</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>Cuba</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Ministerio de Salud Pública</collab>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Enfermedad hipertensiva durante el embarazo]]></article-title>
<source><![CDATA[Manual de diagnóstico y tratamiento en obstetricia y perinatología]]></source>
<year>1997</year>
<page-range>237-52</page-range><publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Báez]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Acosta Maltas]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Céspedes Baró]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fernández Lima]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sinobas del Olmo]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Eclampsia estudio en tres hospitales de maternidad en la Ciudad de La Habana]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Cubana Obstet Ginecol]]></source>
<year>1986</year>
<volume>12</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>463-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rojas Poceras]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Hellp syndrome severe consequence of hypertensive disease induced by pregnancy]]></article-title>
<source><![CDATA[Gynecol Obstet Mex]]></source>
<year>1996</year>
<numero>64</numero>
<issue>64</issue>
<page-range>523</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Llout]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lloret]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Acien: repercusión de los estados hipertensivos en el embarazo sobre la morbi-mortalidad perinatal]]></article-title>
<source><![CDATA[Acta Ginecol]]></source>
<year>1987</year>
<volume>44</volume>
<numero>10</numero>
<issue>10</issue>
<page-range>440-6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Shah]]></surname>
<given-names><![CDATA[DM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Reid]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Parameters associated with adverse perinatal outcome in hypertensive pregnancies]]></article-title>
<source><![CDATA[J Hum Hypertens]]></source>
<year>1996</year>
<volume>10</volume>
<numero>8</numero>
<issue>8</issue>
<page-range>511-5</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Himmelmann]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Himmelmann]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nicalasson]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sevensson]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Hypertension in pregnan-cy and size at birth]]></article-title>
<source><![CDATA[Blood Press]]></source>
<year>1996</year>
<volume>5</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>278-84</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guariglia]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vázquez de Martínez; Laya]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Magnelli]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Recuento de plaquetas y tiempo de sangría en embarazadas con preeclampsia grave: Pronóstico de morbi-mortalidad materno-fetal]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Obstet Gynecol Venez]]></source>
<year>1996</year>
<volume>5692</volume>
<page-range>89-97</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
