<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0375-0760</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Cubana de Medicina Tropical]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev Cubana Med Trop]]></abbrev-journal-title>
<issn>0375-0760</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Centro Nacional de Información de Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0375-07601998000100010</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Determinación de la concentración mínima inhibitoria de anfotericina B en levaduras de interés médico]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fernández Andreu]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos M.]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González Miranda]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mario]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Illnait Zaragozí]]></surname>
<given-names><![CDATA[María Teresa]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martínez Machín]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gerardo]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Instituto de Medicina Tropical Pedro Kourí  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Ciudad de La Habana ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>04</month>
<year>1998</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>04</month>
<year>1998</year>
</pub-date>
<volume>50</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>48</fpage>
<lpage>53</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0375-07601998000100010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0375-07601998000100010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0375-07601998000100010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Con el objetivo de conocer la sensibilidad frente a la anfotericina B, principal fármaco para el tratamiento de las micosis sistémicas, se determinó la concentración mínima inhibitoria (CMI) en 90 aislamientos clínicos de Candida y Cryptococcus mediante un micrométodo de dilución en caldo casitona. Los resultados permiten concluir que Cryptococcus neoformans fue más sensible que Candida albicans (medias geométricas 0,24 y 0,41 respectivamente). Sólo fue encontrada una cepa resistente (CMI= 16 myg/mL), perteneciente a la especie Candida krusei. La implantación de esta técnica en el Laboratorio de Micología del Instituto de Medicina Tropical "Pedro Kourí" permitirá establecer los patrones de sensibilidad y detectar la posible aparición de resistencia en las principales especies de hongos patógenos para el hombre en nuestro medio.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[In order to know the sensitivity of Candida and Crytococcus to amphotericin B, main drug for the treatment od systemic mycosis, it was determined the minimum inhibitory concentration (MIC) in 90 clinical isolates of Candida and Crytococcus by a micromethod for the broth dilution. According to the results, Crytococcus neoformas was more sensitive then Candida albicans (geometrical means 0.24 and 0.41 respectively). Only one resitant strain was found (CMI=16mug/mL), corresponding to the Candida krusei species. The introduction of this technique in the Mycology Laboratory of the "Pedro Kourí" Institute of Tropical Medicine will allow to establish the sensitivity patterns and to detect the possible appearance of resistance in the main species of pathogenic fungus for men in our envitonment.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[ANFOTERICINA B]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[TESTS DE SENSIBILIDAD MICROBIANA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[CRYPTOCOCCUS NEOFORMANS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[CANDIDA ALBICANS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[CANDIDA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[MEDIOS DE CULTIVO]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[AMPHOTERICIN B]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[MICROBIAL SENSITIVITY TESTS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[CRYOTOCOCCUS NEOFORMANS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[CANDIDA ALBICANS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[CULTURE MEDIA]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <P>Instituto de Medicina Tropical "Pedro Kour&iacute;" </P> <H2>Determinaci&oacute;n de la concentraci&oacute;n m&iacute;nima inhibitoria de anfotericina B en levaduras de inter&eacute;s m&eacute;dico</H2> <I>    <P>Lic. Carlos M. Fern&aacute;ndez Andreu,<SUP>1</SUP> Lic. Mario Gonz&aacute;lez Miranda,<SUP>2</SUP> Dra. Mar&iacute;a Teresa Illnait Zaragoz&iacute;<SUP>3</SUP> y Dr. Gerardo Mart&iacute;nez Mach&iacute;n<SUP>4</SUP></P></I>  <H4>RESUMEN</H4>     <P>Con el objetivo de conocer la sensibilidad frente a la anfotericina B, principal f&aacute;rmaco para el tratamiento de las micosis sist&eacute;micas, se determin&oacute; la concentraci&oacute;n m&iacute;nima inhibitoria (CMI) en 90 aislamientos cl&iacute;nicos de <I>Candida</I> y <I>Cryptococcus</I> mediante un microm&eacute;todo de diluci&oacute;n en caldo casitona. Los resultados permiten concluir que <I>Cryptococcus neoformans</I> fue m&aacute;s sensible que <I>Candida albicans</I> (medias geom&eacute;tricas 0,24 y 0,41 respectivamente). S&oacute;lo fue encontrada una cepa resistente (CMI= 16 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL), perteneciente a la especie <I>Candida krusei</I>. La implantaci&oacute;n de esta t&eacute;cnica en el Laboratorio de Micolog&iacute;a del Instituto de Medicina Tropical "Pedro Kour&iacute;" permitir&aacute; establecer los patrones de sensibilidad y detectar la posible aparici&oacute;n de resistencia en las principales especies de hongos pat&oacute;genos para el hombre en nuestro medio. </P>     <P>Descriptores DeCS: ANFOTERICINA B/an&aacute;lisis; TESTS DE SENSIBILIDAD MICROBIANA/m&eacute;todos; CRYPTOCOCCUS NEOFORMANS/aislamiento &amp; purificacion; CANDIDA ALBICANS/aislamiento &amp; purificaci&oacute;n; CANDIDA/aislamiento &amp; purificaci&oacute;n; MEDIOS DE CULTIVO. </P>     <P>Las infecciones f&uacute;ngicas oportunistas han llegado a ser una importante causa de morbilidad y mortalidad en pacientes hospitalizados. La mayor parte del aumento de estas infecciones se puede atribuir al incremento del uso de nuevos y m&aacute;s efectivos agentes antibacterianos, trasplantes de &oacute;rganos, terapias inmunosupresoras y citost&aacute;ticas, y fundamentalmente a la emergencia de la gran pandemia del siglo, el s&iacute;ndrome de inmunodeficiencia adquirida (SIDA). Por otro lado, la aparici&oacute;n de cepas resistentes a los diferentes antif&uacute;ngicos usados en la terapia se reporta como un problema en aumento.<SUP>1-5</SUP> </P>     <P>Otro elemento nuevo que se debe tener en cuenta en la situaci&oacute;n actual de las micosis es la aparici&oacute;n de los llamados hongos pat&oacute;genos emergentes, entre los que se pueden mencionar especies del g&eacute;nero <I>Candida</I>, tales como <I>Candida pelliculosa, Candida lipolytica, Candida lusitanie, Candida famata y Candida ciferrii,</I> entre otras, cuya sensibilidad a los antif&uacute;ngicos generalmente no se conoce.<SUP>3,5-9</SUP> </P>     <P>Los laboratorios de micolog&iacute;a desempe&ntilde;an una funci&oacute;n cada d&iacute;a m&aacute;s importante en el control y tratamiento de estas infecciones, y resulta necesario llegar a una estandarizaci&oacute;n de los procedimientos que nos proporcionen resultados precisos, confiables y reproducibles, con el objetivo de conocer la actividad de los antif&uacute;ngicos, cuyo n&uacute;mero crece de forma r&aacute;pida, y el estado de resistencia de las especies implicadas. En este sentido, las pruebas de sensibilidad <I>in vitro</I> pueden ser de gran ayuda para el seguimiento y monitoreo de la terapia. Sin embargo, estos estudios carecen de la reproducibilidad y de la correlaci&oacute;n de la eficacia <I>in vivo</I> deseados, y aunque se han hecho numerosos intentos de estandarizaci&oacute;n de estas pruebas, no se ha llegado a una aprobaci&oacute;n un&aacute;nime. Una de las propuestas que m&aacute;s exito ha tenido es la realizada por el Comit&eacute; Nacional para los Est&aacute;ndares de Laboratorio Cl&iacute;nico de los EE.UU., conocida internacionalmente como NCCLS M27-P.<SUP>10</SUP> </P>     <P>En nuestro pa&iacute;s, estos estudios no se realizan de forma habitual en los laboratorios de microbiolog&iacute;a m&eacute;dica. Teniendo en cuenta la importancia que se le confiere al nivel mundial a los estudios de sensibilidad<I> in vitro</I> de los antif&uacute;ngicos y a la necesidad de poder contar con una t&eacute;cnica factible y adecuada a nuestras condiciones, hemos considerado apropiado, mediante un microm&eacute;todo de diluci&oacute;n en caldo casitona, determinar la concentraci&oacute;n m&iacute;nima inhibitoria de anfotericina B en cepas de levaduras pertenecientes a los 2 g&eacute;neros de mayor importancia m&eacute;dica:<I> Candida y Cryptococcus</I>. </P> <H4>M&Eacute;TODOS</H4>     <P>Se realiz&oacute; la determinaci&oacute;n de la concentraci&oacute;n m&iacute;nima inhibitoria (CMI) de anfotericina B a cepas de levaduras aisladas de muestras cl&iacute;nicas, de acuerdo con la metodolog&iacute;a empleada en el Instituto "Pasteur"de Par&iacute;s.<SUP>11</SUP> Fueron estudiadas 90 cepas identificadas seg&uacute;n las normas establecidas en el Laboratorio de Micolog&iacute;a y pertenecientes a las siguientes especies: <I>Cryptococcus neoformans,</I> 43 cepas; <I>Candida albicans,</I> 39; <I>Candida tropicalis,</I> 3; <I>Candida krusei</I>, 3; <I>Candida glabrata,</I> 1; <I>Candida guilliermondii,</I>1. </P>     <P>Como controles fueron utilizadas las cepas <I>C. tropicalis</I> CTR2 (resistente) y <I>C. albicans</I> 3153A (sensible) procedentes del Instituto "Pasteur" de Par&iacute;s. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P><I>Antif&uacute;ngico y solvente.</i> La anfotericina B (Squibb) fue disuelta en dimetilsulf&oacute;xido a una concentraci&oacute;n de 2mg/mL. A partir de esta soluci&oacute;n "madre" se prepar&oacute; una diluci&oacute;n de 1 280 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL con agua destilada y se esteriliz&oacute; por filtraci&oacute;n (0,22<FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>m).<SUP>12</SUP> </P>     <P><I>Medio de cultivo.</i> Se utiliz&oacute; el medio de casitona (Bacto-casitone Difco: 0,9 %, glucosa 2 %; extracto de levadura 0,5 %; fosfato dib&aacute;sico de sodio 0,1 %; fosfato monob&aacute;sico de sodio 0,1 % y citrato tris&oacute;dico 1 %; pH 6,6).<SUP>11</SUP> </P>     <P><I>In&oacute;culo</i>. A partir de cultivos de 48 h en agar Sabouraud-cloranfenicol de cada una de las cepas, se prepar&oacute; una suspensi&oacute;n y se ajust&oacute; la concentraci&oacute;n hasta obtener una densidad equivalente al 0,5 de la escala de Mac Farland (1x 10<SUP>6</SUP> c&eacute;lulas/mL en c&aacute;mara de Neubauer). De esta suspensi&oacute;n se tomaron 50 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>L y se a&ntilde;adieron a tubos con 5 mL de medio de casitona, se obtuvo una concentraci&oacute;n de 1x10<SUP>4</SUP> c&eacute;lulas/mL.<SUP>10,11,13,14</SUP> </P>     <P><I>T&eacute;cnica empleada y lectura.</i> Se emplearon placas est&eacute;riles de poliestireno para microtitulaci&oacute;n de 96 pocillos con fondo redondo. Fueron repartidos 20 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>L de agua destilada est&eacute;ril en cada pocillo hasta completar las 12 columnas. Se tomaron 20 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>L de la soluci&oacute;n a 1 280 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL y a partir de la columna 2 se hicieron diluciones dobles seriadas hasta la columna 11. </P>     <P>De la suspensi&oacute;n de in&oacute;culo preparada, se distribuyeron 180 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>L por pocillo desde la columna 2 hasta la 12, esto se realiz&oacute; por duplicado para cada cepa. La concentraci&oacute;n final del microorganismo en cada pocillo fue de 9 x 10<SUP>3</SUP> c&eacute;lulas/mL. La gama final de concentraciones del antif&uacute;ngico despu&eacute;s de a&ntilde;adido el in&oacute;culo estuvo entre 64 (columna 2) y 0,125 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL (columna 11). </P>     <P>En la columna 1 se distribuyeron 180 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>L del medio de cultivo sin inocular y qued&oacute; como control negativo de crecimiento. En la columna 12 no se adicion&oacute; antif&uacute;ngico y qued&oacute; como control positivo de reproducibilidad interna. El volumen total en cada pocillo fue de 200 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>L. </P>     <P>Las placas fueron incubadas en c&aacute;mara h&uacute;meda a 35 <SUP>o</SUP>C durante 72 h. Las lecturas se realizaron a las 24, 48 y 72 h de incubaci&oacute;n mediante la ayuda de un visor de aumento. </P>     <P><I>Determinaci&oacute;n del punto final.</i> La CMI se defini&oacute; como la menor concentraci&oacute;n de antif&uacute;ngico frente a la cual las levaduras ensayadas no exhibieron crecimiento visible. El criterio de crecimiento fue una turbidez definida o un solo bot&oacute;n sedimentado. En la determinaci&oacute;n del punto final, se consider&oacute; el desarrollo o su falta en el pocillo en estudio en comparaci&oacute;n con las caracter&iacute;sticas de crecimiento en el pocillo control de la columna 12.<SUP>13-15</SUP> Adem&aacute;s, se determin&oacute; la CMI a los diferentes tiempos de lecturas seg&uacute;n reportan algunos autores.<SUP>16,17</SUP> </P>     <P><I>An&aacute;lisis estad&iacute;stico.</i> Se determinaron los rangos y las medias geom&eacute;tricas de los valores de CMI obtenidos. Fue utilizada la prueba U de Mann-Whitney como prueba no param&eacute;trica para la comparaci&oacute;n de los valores de CMI de las cepas de <I>C. albicans y C. neoformans.</I> </P>     <P>Adem&aacute;s, se determinaron los porcentajes acumulativos de CMI para <I>C. albicans</I> y <I>C. neoformans</I> y se obtuvieron las CMI<SUB>50</SUB> y CMI<SUB>90</SUB> (concentraci&oacute;n m&iacute;nima inhibitoria del 50 y 90 % de las cepas, respectivamente). </P> <H4>RESULTADOS</H4>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>En la tabla 1 se muestran de forma comparativa los valores de rangos y medias geom&eacute;tricas (MG) obtenidos para las especies estudiadas, seg&uacute;n la lectura realizada en comparaci&oacute;n con el control de crecimiento. Aunque presentan el mismo rango, las MG de <I>C. albicans</I> y <I>C. neoformans</I> difieren de forma significativa (p&lt;0,05). De las dem&aacute;s especies estudiadas, aunque el n&uacute;mero de cepas fue limitado, se observ&oacute; que la MG de <I>C. tropicalis</I> fue ligeramente superior a la de <I>C. albicans</I>; mientras que la especie <I>C. krusei</I> mostr&oacute; los valores promedios m&aacute;s elevados, debido especialmente a una de las cepas, cuyo valor de CMI fue de 16 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL. </P>     <P>TABLA 1. Rangos y medias geom&eacute;tricas (MG) de los valores de concentraci&oacute;n m&iacute;nima inhibitoria (<FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL) para las distintas especies en comparaci&oacute;n con el control de crecimiento </P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=1 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=633> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P>Especies(n)</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Rango</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">MG</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P><I>Crytococcus neoformans</i>(43)</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font>0,125-2</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,24*</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P><I>Candida albicans</i> (39)</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font>0,125-2</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,41*</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida tropicalis</i> (3)</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,5</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,50</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida krusei</i> (3)|</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,25-16</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1,00</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida guilliermondii</i> (1)</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font>0,125</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida glabrata</i> (1)</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font>0,125</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      <P ALIGN="CENTER">* Diferencia significativa (p&lt; 0,05).</P>     <P>La cantidad de cepas inhibidas de <I>C. albicans</I> y <I>C. neoformans</I> con las diferentes concentraciones y sus diferentes procentajes acumulativos son mostrados en la tabla 2; el mayor porcentaje de cepas de <I>C. neoformans</I> present&oacute; valores de CMI iguales o menores que 0,125 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL y se observa que este porcentaje va decreciendo a medida que aumenta la concentraci&oacute;n de la droga. Para <I>C. albicans</I> la concentraci&oacute;n de 0,25 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL fue la que inhibi&oacute; a una mayor cantidad de cepas (33,3 %). </P>     <P>TABLA 2. N&uacute;mero de cepas inhibidas de <I>Candida albicans</I> y <I>Cryptococcus neoformans</I> y porcentajes acumulativos para las distintas concentraciones empleadas de anfotericina B </P>     <P ALIGN="CENTER">    ]]></body>
<body><![CDATA[<CENTER><TABLE CELLSPACING=1 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="BOTTOM" ROWSPAN=2>     <P>Concentraci&oacute;n&nbsp;     <BR> (<FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL)</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="BOTTOM" COLSPAN=2> <I>    <P ALIGN="CENTER">Candida albicans</I></TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="BOTTOM" COLSPAN=2> <I>    <P ALIGN="CENTER">Cryptococcus neoformans</I></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="BOTTOM">     <P ALIGN="CENTER">No. de cepas inhibidas</P>     <P ALIGN="CENTER">(%)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="BOTTOM">     <P ALIGN="CENTER">Porcentajes acumulativos</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="BOTTOM">     <P ALIGN="CENTER">No. de cepas inhibidas</P>     <P ALIGN="CENTER">(%)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="BOTTOM">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Porcentajes acumulativos</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>0,125</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">6 (15,4)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">15,4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">19 (44,2)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">44,2</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>0,25</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">13 (33,3)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">48,7</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">13 (30,2)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">74,4</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>0,5</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">10 (25,6)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">74,4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">7 (16,3)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90,7</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>1</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">6 (15,4)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90,0</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2 (4,7)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">95,3</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>2</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4 (10,3)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2 (4,7)</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      <P ALIGN="CENTER">Para <I>C. albicans</I>, la CMI<SUB>50</SUB> fue de 0,5 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL mientras que la CMI<SUB>90</SUB> fue de 1. Tanto la CMI<SUB>50</SUB> como la CMI<SUB>90</SUB> para <I>C. neoformans</I> fueron m&aacute;s bajas que para <I>C. albicans</I> (0,25 y 0,5 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>/mL; respectivamente). En ambas especies fue necesaria una concentraci&oacute;n de 2 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL para inhibir el crecimiento del 100 % de las cepas. </P>     <P>En ninguna de las especies estudiadas se encontraron valores de CMI superiores a 2 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL, excepto en la cepa de <I>C. krusei</I> antes referida. Los controles utilizados se comportaron de manera estable con valores de CMI de 32 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL para la cepa resistente y 0,25 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL para la sensible. </P>     <P>La tabla 3 se confeccion&oacute; a partir de los resultados obtenidos seg&uacute;n el criterio de lectura en 3 momentos fijos (24, 48 y 72 h). A las 24 h, 20 cepas de <I>C. neoformans</I> (46,5 %) y 2 de <I>C. albicans</I> (51 %) no hab&iacute;an crecido. De igual forma, la cepa de <I>C. krusei</I> que mostr&oacute; un alto valor de CMI (16 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL) tuvo un crecimiento m&aacute;s lento que las dem&aacute;s cepas de esta misma especie y a las 24 h tampoco hab&iacute;a mostrado crecimiento visible. Se observa, adem&aacute;s, c&oacute;mo los valores de la MG para cada especie se incrementan en el tiempo, <I>C. krusei</I> es la especie con valores m&aacute;s altos a partir de las 48 h. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>TABLA 3. Rangos y medias geom&eacute;tricas (MG) de los valores de concentraci&oacute;n m&iacute;nima inhibidora (<FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL) en los diferentes tiempos de lectura </P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=1 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=623> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">24 h</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">48 h</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">72 h</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM">     <P>Especies (n)</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM">     <P ALIGN="CENTER">Rango&nbsp;</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM">     <P ALIGN="CENTER">MG</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Rango</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM">     <P ALIGN="CENTER">MG</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM">     <P ALIGN="CENTER">Rango</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM">     <P ALIGN="CENTER">MG</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P><I>Cryptococcus neoformans</i>(43)</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125-2</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,28*</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125-4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,31</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125-4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">0,36</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida albicans</i> (39)</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125-2</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,41**</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125-4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,75</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125-4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1,02</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida tropicalis</i> (3)&nbsp;</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">0,50</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1-2</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1,60</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2-4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2,52</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida krusei</i> (3)&nbsp;</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,25</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,25<SUP>***</SUP></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,5-16</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2,00</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">1-32</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4,00</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida guilliermondii </i>(1)</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P><I>Candida glabrata</i> (1)&nbsp;</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT FACE="Symbol,Times">£ </font> 0,125</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Control sensible</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,25</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Control resistente</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">32</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">64</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    ]]></body>
<body><![CDATA[<p></P>      <P ALIGN="CENTER">* n = 23</P>     <P ALIGN="CENTER">** n = 37</P>     <P ALIGN="CENTER">*** n = 2</P>     <P><I>C. guilliermondii</i> y<I> C. glabrata</I> tuvieron una sensibilidad estable; todas las dem&aacute;s especies ampliaron sus rangos de CMI con el tiempo. Para<I> C. albicans</I> y <I>C. neoformans</I> &eacute;stos se mantuvieron estables entre las 48 y las 72 h, no as&iacute; en <I>C. krusei</I> y <I>C. tropicalis</I> donde el aumento es apreciable. </P> <H4>DISCUSI&Oacute;N</H4>     <P>La falta de estandarizaci&oacute;n de las pruebas de sensibilidad <I>in vitro</I> ha dado lugar a una gran variabilidad de los resultados obtenidos por los distintos laboratorios (o incluso dentro de un mismo laboratorio) y su comparaci&oacute;n se convierte en una tarea realmente dif&iacute;cil y a veces imposible de llevar a cabo.<SUP>10,11,15,16</SUP> La propuesta de estandarizaci&oacute;n realizada por el Comit&eacute; Nacional de Est&aacute;ndares de Laboratorio Cl&iacute;nico de los EE.UU., conocida como NCCLS M27-P, a&uacute;n no ha contado con una aprobaci&oacute;n generalizada y ha sido objeto de sugerencias de modificaciones en varios par&aacute;metros. Seg&uacute;n esta propuesta, el medio recomendado es el RPMI 1640, sin embargo, ha sido se&ntilde;alado el efecto inhibitorio que ejerce dicho medio sobre el crecimiento de algunas cepas de <I>C. neoformans</I><SUP>10,18</SUP> </P>     <P>En las pruebas de sensibilidad con anfotericina B, un factor fundamental que influye en los resultados es la composici&oacute;n del medio de cultivo. No es recomendable que contenga esteroles tales como colesterol o ergosterol debido a que estos componentes pudieran interferir con el mecanismo de acci&oacute;n de este antif&uacute;ngico.<SUP>19</SUP> El medio de cultivo utilizado por nosotros fue el de casitona l&iacute;quido, que ha sido empleado con buenos resultados y recomendado por diferentes autores en estudios similares.<SUP>11,20</SUP> </P>     <P>En un estudio realizado por <I>Arias</I> y otros en 1992, la MG obtenida para los valores de CMI en <I>C. parapsilosis</I> frente a anfotericina B fue de 0,43 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL, dentro de un rango de <FONT FACE="Symbol,Times">&amp;pound;</FONT> 0,05-1,56 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL, es decir, el 100 % de las cepas fueron sensibles.<I><SUP>13</sup></I> </P>     <P><I>Ar&eacute;valo</i> y otros, en 1994, determinaron la sensibilidad <I>in vitro</I> de <I>Candida spp.</I> frente a la anfotericina B mediante un microm&eacute;todo en medio <I>Yeast Nitrogen Base </I>y encontraron que, entre las 7 especies diferentes a <I>C. albicans</I> estudiadas, <I>C. glabrata</I> fue la que necesit&oacute; mayores concentraciones del antif&uacute;ngico para su total inhibici&oacute;n (2,9 % de las cepas fueron resistentes), mientras que <I>C. krusei</I> y <I>C. tropicalis</I> requer&iacute;an concentraciones de 3,125 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL para el 100 % de inhibici&oacute;n y eran tambi&eacute;n las especies con m&aacute;s altas MG (0,68 y 0,51; respectivamente), superiores a las obtenidas en el presente trabajo.<SUP>14</SUP> </P>     <P>En un estudio colaborativo realizado por <I>Barchiesi </I>y otros en 1994, con el medio RPMI 1640, el rango encontrado para <I>C. albicans</I> fue de 0,25-1,0 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL, es decir, m&aacute;s estrecho que el encontrado por nosotros. Sin embargo, ellos encuentran valores m&aacute;s altos para <I>C. tropicalis</I> (0,25-2,0 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL.<SUP>15</SUP> <I>Hern&aacute;ndez Molina</I> y otros mediante el m&eacute;todo de diluci&oacute;n en agar (<I>Yeast Morphology Agar), </I>hab&iacute;an reportado un rango de 0,12-0,5 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL entre 106 cepas de <I>C. albicans </I>y de 0,5-1,0 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL entre 19 de <I>C. tropicalis,</I> mientras que <I>C. krusei</I> (9 cepas) mostr&oacute; un rango de 1,0-2,0 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL.<SUP>12</SUP> </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Los estudios para conocer la sensibilidad de <I>C.</I> <I>neoformans</I> han sido escaso.<SUP>15-17</SUP> Seg&uacute;n <I>Barchiesi</I> y otros, esta especie se muestra m&aacute;s sensible a la anfotericina B que <I>Candida spp</I>, con un rango de 0,06-1,0 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL; en nuestro estudio, esta especie se mostr&oacute; tambi&eacute;n m&aacute;s sensible que las especies de <I>Candida</I>, aunque con un rango de <FONT FACE="Symbol,Times">±</FONT> 0,125-2,0 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL. <I>Casadeval</I> y otros hab&iacute;an obtenido en un estudio de 13 cepas de <I>C. neoformans,</I> un rango <FONT FACE="Symbol,Times">±</FONT> 0,14-0,29 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL, lo que de manera general indica la alta sensibilidad de esta especie a la droga. La literatura m&eacute;dica revisada reporta solo 1 caso bien documentado de un aislamiento de <I>C. neoformans</I> resistente a la anfotericina B<SUP>. 17</SUP> </P>     <P>Aunque escasos, existen en la literatura m&eacute;dica reportes de resistencia a la anfotericina B en cepas de levaduras de los g&eacute;neros <I>Candida</I> y <I>Cryptococcus.</I><SUP> 3,4,9,17</SUP> <I>Odds</I> en 1988, ha definido a una cepa como resistente a la anfotericina B cuando su CMI es superior a 4 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL;<SUP>3</SUP> este criterio, aunque es compartido por otros autores, no es aceptado por todos.<SUP>13,14</SUP> Seg&uacute;n <I>Meyer,</I> y <I>Vanden Bossche</I> y otros, este valor debe ser mayor o igual que 2 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL, mientras que <I>Conly</I> y otros se&ntilde;alan que debe ser de 0,8 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL.<SUP>4,5,21.</SUP> </P>     <P>La resistencia o la sensibilidad moderada a la anfotericina B se ha observado con mayor frecuencia en especies del g&eacute;nero <I>Candida</I> diferentes a <I>C. albicans</I>, sobre todo en <I>C. tropicalis, C. guilliermondii, C. lusitaniae, C. lipolytica y C. krusei<SUP>,3-5</sup></I> aunque los criterios de resistencia han sido diversos. </P>     <P>Siguiendo el criterio de <I>Odds</I>, en nuestro estudio s&oacute;lo fue encontrada 1 cepa resistente, perteneciente a la especie <I>C. krusei</I> (CMI=16 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL), la cual hab&iacute;a sido aislada de una muestra de esputo de un paciente de SIDA en el que no pudo ser demostrado un fallo terap&eacute;utico anterior. </P>     <P>En la actualidad <I>C. krusei</I> se reconoce como un pat&oacute;geno importante de formas severas de candidiasis incluidos casos de fungemia despu&eacute;s de tratamientos profil&aacute;cticos con fluconazol y anfotericina B, lo que sugiere la resistencia de esta especie a los f&aacute;rmacos. <SUP>4,9</SUP> </P>     <P>La resistencia a la anfotericina B ha estado asociada con diversas alteraciones cualitativas y cuantitativas en la composici&oacute;n de esteroles (espec&iacute;ficamente ergosterol) de la membrana celular debidas a mutaciones en alg&uacute;n paso de la v&iacute;a metab&oacute;lica del lanosterol al ergosterol, que traen como consecuencia la incorporaci&oacute;n de precursores en la membrana celular.<SUP>3,4,21</SUP> Por otra parte, tambi&eacute;n se ha se&ntilde;alado que estas alteraciones en la membrana tienden a reducir la virulencia de la cepa y retardar la velocidad de crecimiento, lo que pudiera ser una de las causas de los pocos fallos terap&eacute;uticos a la anfotericina B.<SUP>21</SUP> </P>     <P>Uno de los factores que m&aacute;s puede afectar la lectura de las CMI es el tiempo de incubaci&oacute;n. Los per&iacute;odos prolongados de incubaci&oacute;n pueden dar lugar a la inactivaci&oacute;n del antif&uacute;ngico y, por consiguiente, se producir&iacute;a una elevaci&oacute;n de los valores de CMI o la aparici&oacute;n de falsa resistencia <I>in vitro</I>.<SUP>15,19</SUP> </P>     <P>Los resultados del presente estudio indican, coincidiendo con la literatura, que per&iacute;odos prolongados de incubaci&oacute;n aumentan de forma notable los valores de CMI en la mayor&iacute;a de las especies en estudio, lo que se observa en la tabla 3 al incrementarse las MG y los rangos con el tiempo; los valores de MG de <I>C. neoformans</I> mostraron en apariencia poca variaci&oacute;n entre las 24 y 72 h. Sin embargo, debe tenerse en cuenta que el c&aacute;lculo de las MG a las 24 h se hizo basado en las cepas que hab&iacute;an crecido hasta ese momento (53,5 %). <I>C. albicans, C.</I> <I>tropicalis</I> y<I> C. krusei</I> aumentaron de forma apreciable sus valores de CMI a partir de las 24 h, lo que pudiera inducir a pensar en una posible resistencia <I>in vitro.</I> Este comportamiento no fue homog&eacute;neo para todas las cepas de una misma especie. </P>     <P>El 46,5 % de las cepas de <I>C. neoformans</I> no creci&oacute; a las 24 h, por lo que no ser&iacute;a conveniente fijar un tiempo de lectura en dependencia de l especie. En el caso de <I>C.</I> <I>albicans,</I> el 95 % de las cepas hab&iacute;a crecido a las 24 h, pero el 5 % necesit&oacute; 48 h para hacer evidente el crecimiento. Es decir, si bien es cierto que una lectura a las 24 h puede ser muy temprana para algunas cepas, para otras, 48 h puede ser un tiempo innecesariamente largo. </P>     <P>Adem&aacute;s, se ha se&ntilde;alado por algunos autores que las cepas resistentes tienden a crecer de forma m&aacute;s lenta;<SUP>11,21</SUP> esto pudo ser comprobado en el presente trabajo, ya que la cepa que se mostr&oacute; m&aacute;s resistente (CMI=16 <FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL) tampoco hab&iacute;a crecido a las 24 h. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Mediante el presente estudio qued&oacute; establecida la t&eacute;cnica para la determinaci&oacute;n de la CMI de la anfotericina B en levaduras, la cual tambi&eacute;n puede ser aplicada para conocer la sensibilidad frente a otros antif&uacute;ngicos y de esta forma queda abierta la posibilidad de establecer una vigilancia ante la aparici&oacute;n de cepas resistentes, y futuros estudios epidemiol&oacute;gicos. </P> <H4>SUMMARY</H4>     <P>In order to know the sensitivity of <I>Candida</I> and <I>Crytococcus</I> to amphotericin B, main drug for the treatment od systemic mycosis, it was determined the minimum inhibitory concentration (MIC) in 90 clinical isolates of <I>Candida</I> and <I>Crytococcus</I> by a micromethod for the broth dilution. According to the results, <I>Crytococcus neoformas</I> was more sensitive then <I>Candida albicans</I> (geometrical means 0.24 and 0.41 respectively). Only one resitant strain was found (CMI=16<FONT FACE="Symbol,Times">m</FONT>g/mL), corresponding to the <I>Candida krusei</I> species. The introduction of this technique in the Mycology Laboratory of the "Pedro Kour&iacute;" Institute of Tropical Medicine will allow to establish the sensitivity patterns and to detect the possible appearance of resistance in the main species of pathogenic fungus for men in our envitonment. </P>     <P>Subject headings: AMPHOTERICIN B/analysis; MICROBIAL SENSITIVITY TESTS/methods; CRYOTOCOCCUS NEOFORMANS//isolation &amp; purification; CANDIDA ALBICANS/isolation &amp; purification; CULTURE MEDIA. </P> <H4>REFERENCIAS BIBLIOGR&Aacute;FICAS</H4> <OL>      <!-- ref --><LI>Dupont B, Denning DW, Marriot D, Sugar A, Viviani MA. Sirisanthana T. Mycosis in AIDS patients. J Med Vet Mycol 1994;32(Suppl 1):65-77.</LI>    <!-- ref --><LI>Law D, Moore CB, Warfle HM, Ganguli LA, Keaney MG, Denning DW. High prevalence of antifungal resistance in <I>Candida spp</I>. from patients with AIDS. J Antimicrob Chemother 1994;34(5):659-68.</LI>    <!-- ref --><LI>Odds FC. Candida and candidiasis. 2 ed. London: Balliere Tindall, 1988:279-313.</LI>    <!-- ref --><LI>Conly J, Rennie R, Johnson J, Farah S, Hellman L. Disseminated candidiasis due to amphotericin B-resistant <I>Candida albicans</I>. J Infect Dis 1992;165:761-4.</LI>    <!-- ref --><LI>Meyer RD. Current role of therapy with amphotericin B. Clin Infect Dis 1992;14(Suppl 1):S154-60.</LI>    <!-- ref --><LI>Guinet R, Chanas J, Goullier A, Bonnefoy G, Ambroise-Thomas P. Fatal septicemia due to amphotericin B-resistant <I>Candida lusitaniae</I>. J Clin Microbiol 1983;18(2):443-4.</LI>    <!-- ref --><LI>De Gentile L, Bouchara JP, Cimon B, Chabase D. <I>Candida ciferrii</I>: clinical and microbiological features of an emerging pathogen. Mycoses 1991;34:125-8.</LI>    <!-- ref --><LI>Salesa R, Burgos A, Fern&aacute;ndez-Mazarrasa C, Quind&oacute;s G, Pont&oacute;n J. Transient fungaemia due to <I>Candida pelliculosa</I> in a patient with AIDS. Mycoses 1991;34:327-9.</LI>    <!-- ref --><LI>McQuillen DP, Zingman BA, Meunier F, Levitz SM. Invasive infections due to <I>C. krusei</I>: report of ten cases of fungemia that include three cases of endophthalmitis. Clin Infect Dis 1992;14: 472-8.</LI>    <!-- ref --><LI>National Committee for Clinical Laboratory Standards. Reference methods for broth dilution antifungal susceptibility testing for yeast: proposed standard. Document M27-P. Villanova. National Committee for Clinical Laboratory Standars, 1992:1-22.</LI>    <!-- ref --><LI>Drouhet E, Dupont B, Improvisi L, Viviani MA, Tortorano AM. Disc agar diffusion and microplate automatized techniques for<I> in vitro</I> evaluation of antifungal agents on yeasts and sporulated pathogenic fungi. En: Iwata K, Vanden Bossche H, eds. <I>In vitro</I> and <I>in vivo</I> evaluation of antifugal agents, Amsterdam: Elsevier Science Publishers, 1986:31-49.</LI>    <!-- ref --><LI>Hern&aacute;ndez-Molina JM, Llosa J, Mart&iacute;nez Brocal A, Ventosa A. <I>In vitro</I> activity of cloconazole, sulconazole, butoconazole, isoconazole, fenticonazole, and five other antifungal agents against clinical isolates of <I>Candida albicans</I> and <I>Candida spp</I>. Mycopathologia 1992;118:15-21.</LI>    <!-- ref --><LI>Arias A, Ar&eacute;valo MP, Andreu A, Sierra A. Sensibilidad <I>in vitro</I> de <I>Candida parapsilosis</I> frente a anfotericina B, fluconazol, itraconazol y ketoconazol. Rev Argent Micol 1992;15(2):15-21.</LI>    <!-- ref --><LI>Ar&eacute;valo MP, Arias A, Andreu A,Rodr&iacute;guez C, Sierra A. Sensibilidad <I>in vitro</I> de <I>Candida spp</I>. frente a la anfotericina B, fluconazol e itraconazol. Rev Iberoamer Micol 1994;11:40-3.</LI>    <!-- ref --><LI>Barchiesi, F, Colombo AL, McGough DA, Rinaldi MG. Comparative study of broth macrodilution and microdilution techniques for <I>in vitro</I> antifungal susceptibility testing of yeasts by using the National Committee for clinical Laboratory Standards´proposed standard. J Clin Microbiol 1994;32(10): 2494-500.</LI>    <!-- ref --><LI>Pfaller MA, Rinaldi MG, Galgiani JN, Bartlett MS, Body BA, Espinel-Ingroff A, et al. Collaborative investigation of variables in susceptibility testing of yeasts. Antimicrob Agents Chemother 1990;34:1648-54.</LI>    <!-- ref --><LI>Casadevall A, Spitzer DE, Webb D, Rinaldi MG. Susceptibilities of serial <I>Cryptococcus neoformans</I> isolates from patients with recurrent cryptococcal meningitis to amphotericin B and fluconazole. Antimicrob Agents Chemother 1993;37:1383-6.</LI>    <!-- ref --><LI>Polanco MA, Rodr&iacute;guez-Tudela JL, Baquero F, S&aacute;nchez-Sousa A, Mart&iacute;nez-Su&aacute;rez JV. Improved method of determining the susceptibility of <I>Candida albicans</I> to fluconazole. J Antimicrob Chemother 1995;35:155-9.</LI>    <!-- ref --><LI>Carrillo-Mu&ntilde;oz AJ, Abarca-Salat L, Quind&oacute;s G. Pruebas de estudio de sensibilidad a los antif&uacute;ngicos. Factores y variables que influyen en su realizaci&oacute;n en el laboratorio. Rev Iberoamer Micol 1994;11:105-10.</LI>    <!-- ref --><LI>Mart&iacute;n Mazuelos E, Aller AI, Morilla D, Montero O. Antifungal activity of sertaconazole <I>in vitro</I> against clinical isolates of <I>Candida spp.</I> Chemotherapy 1996;42:112-7.</LI>    <!-- ref --><LI>Vanden BH, Warnock DW, Dupont B, Kerridge D, Sen-Gupta S, Improvisi L, et al. Mechanisms and clinical impact of antifungal drug resistance. J Med Vet Mycol 1994;32(Suppl 1):189-202.</LI>    </OL>      <P>Recibido: 13 de agosto de 1996. Aprobado: 9 de febrero de 1997. </P>     <P>Lic. <I>Carlos M. Fern&aacute;ndez Andreu</I>. Instituto de Medicina Tropical "Pedro Kour&iacute;". Apartado 601, Marianao 13, Ciudad de La Habana, Cuba. </P>     <P><SUP>1</sup>&nbsp;<A NAME="autores"></A>Licenciado en Microbiolog&iacute;a. Investigador Auxiliar.     <BR> <SUP>2</SUP> Licenciado en Microbiolog&iacute;a.     <BR> <SUP>3</SUP> Especialista de I Grado en Microbiolog&iacute;a. </P>    ]]></body>
<body><![CDATA[ ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dupont]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Denning]]></surname>
<given-names><![CDATA[DW]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Marriot]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sugar]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Viviani]]></surname>
<given-names><![CDATA[MA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sirisanthana]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Mycosis in AIDS patients]]></article-title>
<source><![CDATA[J Med Vet Mycol]]></source>
<year>1994</year>
<volume>32</volume>
<numero>^s(Suppl 1)</numero>
<issue>^s(Suppl 1)</issue>
<supplement>(Suppl 1)</supplement>
<page-range>65-77</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Law]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Moore]]></surname>
<given-names><![CDATA[CB]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Warfle]]></surname>
<given-names><![CDATA[HM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ganguli]]></surname>
<given-names><![CDATA[LA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Keaney]]></surname>
<given-names><![CDATA[MG]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Denning]]></surname>
<given-names><![CDATA[DW]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[High prevalence of antifungal resistance in Candida spp. from patients with AIDS]]></article-title>
<source><![CDATA[J Antimicrob Chemother]]></source>
<year>1994</year>
<volume>34</volume>
<numero>(5)</numero>
<issue>(5)</issue>
<page-range>659-68</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Odds]]></surname>
<given-names><![CDATA[FC]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Candida and candidiasis]]></source>
<year>1988</year>
<edition>2 ed</edition>
<page-range>279-313</page-range><publisher-loc><![CDATA[London ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Balliere Tindall]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Conly]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rennie]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Johnson]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Farah]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hellman]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Disseminated candidiasis due to amphotericin B-resistant Candida albicans]]></article-title>
<source><![CDATA[J Infect Dis]]></source>
<year>1992</year>
<volume>165</volume>
<page-range>761-4</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Meyer]]></surname>
<given-names><![CDATA[RD]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Current role of therapy with amphotericin B]]></article-title>
<source><![CDATA[Clin Infect Dis]]></source>
<year>1992</year>
<volume>14</volume>
<numero>^s(Suppl 1)</numero>
<issue>^s(Suppl 1)</issue>
<supplement>(Suppl 1)</supplement>
<page-range>S154-60</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guinet]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chanas]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Goullier]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bonnefoy]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ambroise-Thomas]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Fatal septicemia due to amphotericin B-resistant Candida lusitaniae]]></article-title>
<source><![CDATA[J Clin Microbiol]]></source>
<year>1983</year>
<volume>18</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>443-4</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[De Gentile]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bouchara]]></surname>
<given-names><![CDATA[JP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cimon]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chabase]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Candida ciferrii: clinical and microbiological features of an emerging pathogen]]></article-title>
<source><![CDATA[Mycoses]]></source>
<year>1991</year>
<volume>34</volume>
<page-range>125-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Salesa]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Burgos]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fernández-Mazarrasa]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Quindós]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pontón]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Transient fungaemia due to Candida pelliculosa in a patient with AIDS]]></article-title>
<source><![CDATA[Mycoses]]></source>
<year>1991</year>
<volume>34</volume>
<page-range>327-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[McQuillen]]></surname>
<given-names><![CDATA[DP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zingman]]></surname>
<given-names><![CDATA[BA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Meunier]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Levitz]]></surname>
<given-names><![CDATA[SM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Invasive infections due to C. krusei: report of ten cases of fungemia that include three cases of endophthalmitis]]></article-title>
<source><![CDATA[Clin Infect Dis]]></source>
<year>1992</year>
<volume>14</volume>
<page-range>472-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>National Committee for Clinical Laboratory Standards</collab>
<source><![CDATA[Reference methods for broth dilution antifungal susceptibility testing for yeast: proposed standard. Document M27-P]]></source>
<year>1992</year>
<page-range>1-22</page-range><publisher-loc><![CDATA[Villanova ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[National Committee for Clinical Laboratory Standars]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Drouhet]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Dupont]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Improvisi]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Viviani]]></surname>
<given-names><![CDATA[MA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tortorano]]></surname>
<given-names><![CDATA[AM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Disc agar diffusion and microplate automatized techniques for in vitro evaluation of antifungal agents on yeasts and sporulated pathogenic fungi]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Iwata]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vanden Bossche]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[In vitro and in vivo evaluation of antifugal agents]]></source>
<year>1986</year>
<page-range>31-49</page-range><publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Elsevier Science Publishers]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hernández-Molina]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Llosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Martínez Brocal]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ventosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[In vitro activity of cloconazole, sulconazole, butoconazole, isoconazole, fenticonazole, and five other antifungal agents against clinical isolates of Candida albicans and Candida spp]]></article-title>
<source><![CDATA[Mycopathologia]]></source>
<year>1992</year>
<volume>118</volume>
<page-range>15-21</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arias]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Arévalo]]></surname>
<given-names><![CDATA[MP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Andreu]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sierra]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sensibilidad in vitro de Candida parapsilosis frente a anfotericina B, fluconazol, itraconazol y ketoconazol]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Argent Micol]]></source>
<year>1992</year>
<volume>15</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>15-21</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arévalo]]></surname>
<given-names><![CDATA[MP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Arias]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Andreu]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sierra]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sensibilidad in vitro de Candida spp. frente a la anfotericina B, fluconazol e itraconazol]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Iberoamer Micol]]></source>
<year>1994</year>
<volume>11</volume>
<page-range>40-3.</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Barchiesi]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Colombo]]></surname>
<given-names><![CDATA[AL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[McGough]]></surname>
<given-names><![CDATA[DA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rinaldi]]></surname>
<given-names><![CDATA[MG]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Comparative study of broth macrodilution and microdilution techniques for in vitro antifungal susceptibility testing of yeasts by using the National Committee for clinical Laboratory Standards´proposed standard]]></article-title>
<source><![CDATA[J Clin Microbiol]]></source>
<year>1994</year>
<volume>32</volume>
<numero>(10)</numero>
<issue>(10)</issue>
<page-range>2494-500.</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pfaller]]></surname>
<given-names><![CDATA[MA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rinaldi]]></surname>
<given-names><![CDATA[MG]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Galgiani]]></surname>
<given-names><![CDATA[JN]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bartlett]]></surname>
<given-names><![CDATA[MS]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Body]]></surname>
<given-names><![CDATA[BA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Espinel-Ingroff]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[et]]></surname>
<given-names><![CDATA[al]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Collaborative investigation of variables in susceptibility testing of yeasts]]></article-title>
<source><![CDATA[Antimicrob Agents Chemother]]></source>
<year>1990</year>
<volume>34</volume>
<page-range>1648-54</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Casadevall]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Spitzer]]></surname>
<given-names><![CDATA[DE]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Webb]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rinaldi]]></surname>
<given-names><![CDATA[MG]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Susceptibilities of serial Cryptococcus neoformans isolates from patients with recurrent cryptococcal meningitis to amphotericin B and fluconazole]]></article-title>
<source><![CDATA[Antimicrob Agents Chemother]]></source>
<year>1993</year>
<volume>37</volume>
<page-range>1383-6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Polanco]]></surname>
<given-names><![CDATA[MA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez-Tudela]]></surname>
<given-names><![CDATA[JL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Baquero]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sánchez-Sousa]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Martínez-Suárez]]></surname>
<given-names><![CDATA[JV]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Improved method of determining the susceptibility of Candida albicans to fluconazole]]></article-title>
<source><![CDATA[J Antimicrob Chemother]]></source>
<year>1995</year>
<volume>35</volume>
<page-range>155-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carrillo-Muñoz]]></surname>
<given-names><![CDATA[AJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Abarca-Salat]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Quindós]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Pruebas de estudio de sensibilidad a los antifúngicos: Factores y variables que influyen en su realización en el laboratorio]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Iberoamer Micol]]></source>
<year>1994</year>
<volume>11</volume>
<page-range>105-10</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martín Mazuelos]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Aller]]></surname>
<given-names><![CDATA[AI]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Morilla]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Montero]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Antifungal activity of sertaconazole in vitro against clinical isolates of Candida spp]]></article-title>
<source><![CDATA[Chemotherapy]]></source>
<year>1996</year>
<volume>42</volume>
<page-range>112-7</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vanden]]></surname>
<given-names><![CDATA[BH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Warnock]]></surname>
<given-names><![CDATA[DW]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Dupont]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kerridge]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sen-Gupta]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Improvisi]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Mechanisms and clinical impact of antifungal drug resistance]]></article-title>
<source><![CDATA[J Med Vet Mycol]]></source>
<year>1994</year>
<volume>32</volume>
<numero>^s(Suppl 1)</numero>
<issue>^s(Suppl 1)</issue>
<supplement>(Suppl 1)</supplement>
<page-range>189-202</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
