<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0864-2125</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Cubana de Medicina General Integral]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev Cubana Med Gen Integr]]></abbrev-journal-title>
<issn>0864-2125</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[ECIMED]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0864-21252000000200010</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Factores de riesgo de infecciones respiratorias agudas en menores de 5 años]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Prieto Herrera]]></surname>
<given-names><![CDATA[María Eulalia]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Russ Durán]]></surname>
<given-names><![CDATA[Guadalupe]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Reitor Landrian]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lorena]]></given-names>
</name>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,ISCM Camagüey  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Camagüey ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>01</day>
<month>04</month>
<year>2000</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>01</day>
<month>04</month>
<year>2000</year>
</pub-date>
<volume>16</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>160</fpage>
<lpage>164</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0864-21252000000200010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0864-21252000000200010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0864-21252000000200010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Se realizó un estudio analítico, retrospectivo de casos y controles, pareado 1:1 para conocer algunos factores de riesgo de infecciones respiratorias agudas en menores de 5 años del reparto La Yaba, pertenecientes al policlínico Este de Camagüey, durante el año 1996. El universo fueron 90 niños que padecieron infecciones respiratorias agudas durante este período. La fuente de obtención de datos fue la historia clínica familiar e individual. El registro primario fue la encuesta con las variables: lactancia materna, desnutrición, enfermedades asociadas, fumador pasivo, hacinamiento. Se concluyó que la lactancia materna inadecuada (RR 12, 152), la desnutrición (RR 2, 278), la enfermedad parasitaria (RR 1, 643), el fumador pasivo (RR, 536) y el hacinamiento (RR 2, 719) se comportaron como factores de riesgo.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[An analytic retrospective case-control study was performed, matched 1:1, with the aim of getting to know the risk factors for acute respiratory diseases in children under 5 years of age from La Yaba neighborhood belonging to the health area of the eastern policlinics of Camaguey, during the year 1996. The study material was made up of 90 children that suffered from acute respiratory diseases during that period. The data source was the individual and family medical histories. The primary record was a survey including the following variables: breast feeding, malnutrition, associated diseases, passive smoking, overcrowding. It was concluded that inadequate breast feeding (RR 12, 152), malnutrition (RR 2, 278), parasitic disease (RR 1, 643), passive smoking (RR, 536) and overcrowding (RR 2, 719) behaved as risk factors.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[INFECCIONES DEL TRACTO RESPIRATORIO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[HACINAMIENTO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[TRASTORNOS NUTRICIONALES]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[CONTAMINACION POR HUMO DE TABACO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[LACTANCIA MATERNA]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[RESPIRATORY TRACT INFECTIONS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[HEAPING]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[NUTRITION DISORDERS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[TOBACCO SMOKE POLUTION]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[BREAST FEEDINGS]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <P>&nbsp;</P> <H2>Factores de riesgo de infecciones respiratorias agudas en menores de 5 a&ntilde;os</H2>     <P>Mar&iacute;a Eulalia Prieto Herrera,1 Guadalupe Russ Dur&aacute;n2 y Lorena Reitor Landrian2 </P> <H4>RESUMEN</H4>     <P>Se realiz&oacute; un estudio anal&iacute;tico, retrospectivo de casos y controles, pareado 1:1 para conocer algunos factores de riesgo de infecciones respiratorias agudas en menores de 5 a&ntilde;os del reparto La Yaba, pertenecientes al policl&iacute;nico Este de Camag&uuml;ey, durante el a&ntilde;o 1996. El universo fueron 90 ni&ntilde;os que padecieron infecciones respiratorias agudas durante este per&iacute;odo. La fuente de obtenci&oacute;n de datos fue la historia cl&iacute;nica familiar e individual. El registro primario fue la encuesta con las variables: lactancia materna, desnutrici&oacute;n, enfermedades asociadas, fumador pasivo, hacinamiento. Se concluy&oacute; que la lactancia materna inadecuada (RR 12, 152), la desnutrici&oacute;n (RR 2, 278), la enfermedad parasitaria (RR 1, 643), el fumador pasivo (RR, 536) y el hacinamiento (RR 2, 719) se comportaron como factores de riesgo. </P>     <P>Descriptores DeCS: INFECCIONES DEL TRACTO RESPIRATORIO; HACINAMIENTO; TRASTORNOS NUTRICIONALES; CONTAMINACION POR HUMO DE TABACO; LACTANCIA MATERNA. </P>     <P>Las infecciones respiratorias agudas (IRA) constituyen un complejo grupo de enfermedades provocadas por diversos agentes causales que afectan cualquier punto de las v&iacute;as respiratorias.<SUP>1</SUP> Los microorganismos pat&oacute;genos que atacan frecuentemente el aparato respiratorio son el virus sincitial respiratorio, el <I>Haemophilus influenzae </I>y el parainfluenza, que aparecen en epidemia durante los meses de invierno.<SUP>2</SUP> </P>     <P>Antes del nacimiento el sistema inmunitario del feto es bastante inactivo, porque no ha estado expuesto a g&eacute;rmenes extra&ntilde;os, sin embargo, recibe alguna protecci&oacute;n de los anticuerpos maternos que atraviesan la placenta en las &uacute;ltimas 10 semanas de embarazo.<SUP>3</SUP> </P>     <P>Aquellos ni&ntilde;os que al nacer no reciben lactancia materna, no recibir&aacute;n la protecci&oacute;n que la misma aporta contra las IRA.<SUP>3</SUP> Igualmente, los ni&ntilde;os con enfermedades asociadas o desnutrici&oacute;n, presentan un sistema inmunol&oacute;gico deficiente para defenderse contra las infecciones.<SUP>3</SUP> </P>     <P>El nivel socioecon&oacute;mico, la escolaridad de los padres, las condiciones de vida de la vivienda y el hacinamiento, la contaminaci&oacute;n ambiental y el h&aacute;bito de fumar de los conviventes (fumador pasivo) son factores de riesgo de las IRA.<SUP>4</SUP> </P>     <P>En el umbral del siglo xxi los ni&ntilde;os de Am&eacute;rica a&uacute;n mueren por causas f&aacute;cilmente prevenibles, por no implementarse medidas relativamente simples, ya sean de prevenci&oacute;n, atenci&oacute;n o tratamiento.<SUP>5</SUP> </P>     <P>En Cuba a partir de 1970 se realiz&oacute; el primer programa contra las IRA. En 1985, a ra&iacute;z de un ligero aumento en la tasa de mortalidad por esta afecci&oacute;n se puso en marcha un plan de medidas encaminado a lograr un mejor control y prevenci&oacute;n,<SUP>6</SUP> pero nuestra &aacute;rea no escapa a esta problem&aacute;tica, lo cual nos motiv&oacute; a realizar este trabajo. </P> <H4>M&Eacute;TODOS</H4>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Se realiz&oacute; un estudio anal&iacute;tico, retrospectivo de casos y controles pareado 1:1, para conocer algunos factores de riesgo de IRA en menores de 5 a&ntilde;os del reparto La Yaba, pertenecientes al policl&iacute;nico Este, del municipio Camag&uuml;ey, durante el a&ntilde;o 1996. </P>     <P>El universo fueron los 90 ni&ntilde;os que padecieron IRA durante el per&iacute;odo se&ntilde;alado. La fuente de obtenci&oacute;n de datos fue la historia cl&iacute;nica familiar e individual. Se confeccionaron 2 grupos: </P>     <P>Grupos casos: Constituido por 90 ni&ntilde;os menores de 5 a&ntilde;os que padecieron IRA de forma reiterada (m&aacute;s de 5) durante el a&ntilde;o. </P>     <P>Grupo control: Constituido por 90 ni&ntilde;os menores de 5 a&ntilde;os que no padecieron IRA o en menor cuant&iacute;a que los ni&ntilde;os del grupo casos. </P>     <P>Se tom&oacute; como variable de control externa que los controles fueran de la misma edad que los casos (aproximadamente 2 a&ntilde;os de diferencia). Se confeccion&oacute; una encuesta que recogi&oacute; las variables: lactancia materna, desnutrici&oacute;n, enfermedades asociadas, hacinamiento, conviventes fumadores (fumador pasivo). Los datos se procesaron utilizando los programas estad&iacute;sticos MICROSTAT para cargar fichero y realizar estad&iacute;stica descriptiva. El programa EPIDAT se utiliz&oacute; para hacer evaluaci&oacute;n de factores de riesgo (riesgo relativo, probabilidad, fracci&oacute;n etiol&oacute;gica e intervalo de confianza). Los datos se procesaron con un 95 % de confiabilidad. </P> <H4>Definiciones operacionales</H4>     <P>Lactancia materna adecuada: Ni&ntilde;os que recibieron lactancia hasta los 4 meses de edad con lactancia materna exclusiva. </P>     <P>Lactancia materna inadecuada: Aquellos ni&ntilde;os que no fueron lactados con leche materna o se les dio lactancia mixta antes de los 4 meses. </P>     <P>Hacinamiento: Si en la habitaci&oacute;n del ni&ntilde;o dorm&iacute;an m&aacute;s de 3 personas. </P>     <P>Desnutrido: Aquel ni&ntilde;o que en su valoraci&oacute;n pondostatural se encontraba por debajo del tercer percentil. </P> <H4>RESULTADOS</H4>     <P>Al analizar el uso de la lactancia materna (tabla 1) se observ&oacute; que el 95,5 % de los casos fue inadecuada, mientras que en los controles s&oacute;lo el 32,2 % no la recibi&oacute; de forma adecuada, comport&aacute;ndose esta variable como factor de riesgo. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">TABLA 1. <B>Distribuci&oacute;n de casos y controles seg&uacute;n uso de la lactancia materna</b></P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP" ROWSPAN=2>     <P>Lactancia materna&nbsp;</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Casos</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Controles</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Adecuada</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4,4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">61</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">67,7</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Inadecuada</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">86</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">95,5</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">29</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">32,2</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Total</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P> <DIR>      <P ALIGN="CENTER">RR 12,152 FE 0,914     <BR> p 0,0088 IC 4,67508-31,58779.</P></DIR>      <P>En relaci&oacute;n con la desnutrici&oacute;n (tabla 2) se determin&oacute; en el 72,2 % de los casos, sin embargo en los controles s&oacute;lo se report&oacute; el 1,1 %, evalu&aacute;ndose como factor de riesgo. </P>     <P ALIGN="CENTER">TABLA 2. <B>Distribuci&oacute;n de casos y controles seg&uacute;n desnutrici&oacute;n</b></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP" ROWSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Desnutrici&oacute;n</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Casos</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Controles</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP" HEIGHT=27>     <P ALIGN="CENTER">S&iacute;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP" HEIGHT=27>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">65</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP" HEIGHT=27>     <P ALIGN="CENTER">72,2</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP" HEIGHT=27>     <P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP" HEIGHT=27>     <P ALIGN="CENTER">1,1</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">25</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">27,7</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">89</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">98,8</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Total</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">90</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P> <DIR>      <P ALIGN="CENTER">RR 2, 278 FE 0,571     <BR> p 0,000&nbsp; IC 1,86485-2,78294.</P></DIR>      <P>La enfermedad asociada que m&aacute;s incidi&oacute; en ambos grupos fue la enfermedad parasitaria, como se observa en la tabla 3. </P>     <P ALIGN="CENTER">TABLA 3. <B>Distribuci&oacute;n de casos y controles seg&uacute;n enfermedades asociadas</b></P>     <P ALIGN="CENTER">    ]]></body>
<body><![CDATA[<CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP" ROWSPAN=2>     <P>Enfermedades asociadas&nbsp;</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Casos</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Controles</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Asma bronquial</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">34</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">37,7</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Fibrosis qu&iacute;stica</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Cardiopat&iacute;a cong&eacute;nita</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">1,1</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Enfermedad neurol&oacute;gica</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2,2</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Enfermedad parasitaria</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">70</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">77,7</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">64</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">74,4</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P> <DIR>      <P ALIGN="CENTER">RR 1,643 FE 0,379     <BR> p 0,0008 IC 1,23591-2,18380.</P></DIR>      <P>El hacinamiento tuvo relaci&oacute;n con las IRA (tabla 4) pues un 60 % de los casos presentaba este factor; en los controles se present&oacute; de forma diferente, s&oacute;lo el 11,1 % de los ni&ntilde;os dorm&iacute;an hacinados. </P>     <P ALIGN="CENTER">TABLA 4. <B>Distribuci&oacute;n de casos y controles seg&uacute;n hacinamiento</b></P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Casos</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Controles</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Hacinamiento&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>S&iacute;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">54</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">60</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">10</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">11,1</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>No</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">36</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">40</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">80</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">88,8</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Total</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">100</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P> <DIR>      <P ALIGN="CENTER">RR 2,719 FE 0,632     <BR> p 0,000&nbsp; IC 2,03222-3,63721</P></DIR>      <P>En la tabla 5 se muestra la exposici&oacute;n de los ni&ntilde;os al humo del cigarro de los conviventes (fumador pasivo). El 84,4 % de los casos estuvo expuesto, mientras que en los controles el 63,3 % no tuvo exposici&oacute;n. Esta variable tambi&eacute;n constituy&oacute; un factor de riesgo para las IRA. </P>     <P ALIGN="CENTER">TABLA 5. <B>Distribuci&oacute;n de casos y controles seg&uacute;n h&aacute;bito de fumar pasivo</b></P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Casos</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Controles</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Fumador pasivo&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Frec.</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>S&iacute;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">76</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">84,4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">33</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">36,6</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>No</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">14</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">15,5</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">57</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">63,3</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Total</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">100</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">90</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P> <DIR>      <P ALIGN="CENTER">RR 3,536&nbsp; FE 0,717     <BR> p 0,000&nbsp; IC 2,17632-5,74529</P></DIR>  <H4>DISCUSI&Oacute;N</H4>     <P>La leche materna es una buena fuente de energ&iacute;a, prote&iacute;nas, vitaminas y minerales de f&aacute;cil absorci&oacute;n. La lactancia materna exclusiva es la mejor forma de alimentar a los ni&ntilde;os peque&ntilde;os, asegura su crecimiento normal y los protege contra las infecciones diarreicas y respiratorias.<SUP>7</SUP> Se ha debatido ampliamente cu&aacute;ndo se deben introducir los alimentos complementarios; si se introducen muy pronto se reduce la ingesti&oacute;n de leche materna del beb&eacute;, reemplaz&aacute;ndola con fuentes de nutrientes menos apropiadas, y queda m&aacute;s expuesto a la infecci&oacute;n. Al introducirlos muy tarde puede demorarse el crecimiento y desarrollo del lactante por la ingesti&oacute;n insuficiente de nutrientes; por eso se debe comenzar a dar alimentos complementarios entre los 4 y 6 meses.<SUP>7</SUP> </P>     <P>Las IRA y la nutrici&oacute;n tienen un doble v&iacute;nculo porque la desnutrici&oacute;n significa que un ni&ntilde;o tiene m&aacute;s probabilidades de contraer infecciones respiratorias. Si no se presta la adecuada atenci&oacute;n a la alimentaci&oacute;n de los ni&ntilde;os enfermos, las IRA producen d&eacute;ficit en el crecimiento y desarrollo del ni&ntilde;o, p&eacute;rdida de peso y desnutrici&oacute;n en un ni&ntilde;o originalmente bien nutrido.<SUP>8</SUP><I>Mulholland </I>plantea que la mayor vulnerabilidad de los ni&ntilde;os desnutridos a la neumon&iacute;a se explica por varias razones: la desnutrici&oacute;n adelgaza la membrana de los pulmones con lo que se puede facilitar la entrada de bacterias, adem&aacute;s puede debilitar el sistema inmunitario del ni&ntilde;o.<SUP>8</SUP> </P>     <P>De la misma manera las enfermedades asociadas impiden al ni&ntilde;o un buen desarrollo inmunol&oacute;gico, propiciando una disminuci&oacute;n de la respuesta defensiva del organismo.<SUP>9</SUP> </P>     <P>Se plantea que los ni&ntilde;os que duermen en una habitaci&oacute;n donde hay m&aacute;s de 3 personas se encuentran predispuestos a adquirir IRA, pues los adultos pueden tener alojados en las v&iacute;as respiratorias microorganismos que se mantienen de forma asintom&aacute;tica y son capaces de transmitirlos.<SUP>9</SUP> </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>El h&aacute;bito de fumar pasivo constituye un peligro para los ni&ntilde;os que se encuentran expuestos a una atm&oacute;sfera de humo de tabaco. El ni&ntilde;o paga por la despreocupaci&oacute;n de los padres, afect&aacute;ndose su funci&oacute;n respiratoria; en ellos aparecen de forma m&aacute;s frecuente las IRA.<SUP>10</SUP> <I>Fern&aacute;ndez Salgado</I> plantea que esta situaci&oacute;n se incrementa cuando ambos progenitores fuman, reportando promedios de12,1 consultas y 1,6 ingresos por a&ntilde;o.<SUP>6</SUP> </P>     <P>Se concluy&oacute; en esta investigaci&oacute;n que la lactancia inadecuada, la desnutrici&oacute;n, las enfermedades parasitarias, el hacinamiento y el h&aacute;bito de fumar pasivo constituyeron factores de riesgo de infecciones respiratorias agudas. </P> <H4>SUMMARY</H4>     <P>An analytic retrospective case-control study was performed, matched 1:1, with the aim of getting to know the risk factors for acute respiratory diseases in children under 5 years of age from La Yaba neighborhood belonging to the health area of the eastern policlinics of Camaguey, during the year 1996. The study material was made up of 90 children that suffered from acute respiratory diseases during that period. The data source was the individual and family medical histories. The primary record was a survey including the following variables: breast feeding, malnutrition, associated diseases, passive smoking, overcrowding. It was concluded that inadequate breast feeding (RR 12, 152), malnutrition (RR 2, 278), parasitic disease (RR 1, 643), passive smoking (RR, 536) and overcrowding (RR 2, 719) behaved as risk factors. </P>     <P>Subject headings: RESPIRATORY TRACT INFECTIONS, HEAPING; NUTRITION DISORDERS; TOBACCO SMOKE POLUTION; BREAST FEEDINGS. </P> <H4>Referencias bibliogr&aacute;ficas</H4> <OL>      <!-- ref --><LI>Abreu Su&aacute;rez G. Infecciones respiratorias agudas. Rev Cubana Med Gen Integr 1991;7(2):129-40.</LI>    <!-- ref --><LI>Goyenechea A, Bello M, Clua A, Sav&oacute;n C, Valdivia A, Oropesa S. Determinaci&oacute;n de anticuerpos fijadores de complemento al virus sincitial respiratorio. Estudio longi-tudinal en una poblaci&oacute;n menor de un a&ntilde;o en Ciudad de La Habana. Rev Cubana Med Trop 1994;46(2):79-85.</LI>    <!-- ref --><LI>Mulholland L, Weber M. Reconocimientos de causas y s&iacute;ntomas de la neumon&iacute;a. Noticias sobre IRA 1993-1994;25(2):3-4.</LI>    <!-- ref --><LI>River&oacute;n RW, Rojo I, Gonz&aacute;lez R. Mortalidad por enfermedades respiratorias agudas en menores de 15 a&ntilde;os en Cuba. Rev Cubana Hig Epidemiol 1986;24(3):279-89.</LI>    <!-- ref --><LI>Benguigui Y. Prioridades en la salud infantil. Noticias sobre IRA 1993-1994;25(2):5-6.</LI>    <!-- ref --><LI>Fern&aacute;ndez Salgado M, Rubio Batista J. Factores predisponentes de infecciones respiratorias agudas en el ni&ntilde;o. Rev Cubana Med Gen Integr 1990;6(3):400-8.</LI>    <!-- ref --><LI>Brown K. Alimentaci&oacute;n a los ni&ntilde;os enfermos. Noticias sobre IRA 1995;31(4):4-5.</LI>    <!-- ref --><LI>Mulholland K. La neumon&iacute;a en los ni&ntilde;os con desnutrici&oacute;n grave. Noticias sobre IRA 1995;31(4):2-3.</LI>    <!-- ref --><LI>Tammala OK. First year infection after initial hospitalization in low birth weight infants with and whithout bronchopulmonary dysplasia. Scan J Infect Dis 1992;24(4):515-24.</LI>    <!-- ref --><LI>Komarov Y, Alderegu&iacute;a J. ?H&aacute;bito de fumar o salud? Rev Cubana Med Gen Integr 1986;2(4):43-64.</LI>    </OL>      <P>    <BR> Recibido: 24 de febrero de 1999. Aprobado: 2 de marzo de 1999.     <BR> Dra. <I>Mar&iacute;a Eulalia Prieto Herrera</I>. Dolores Betancourt No. 304 e/ Coronel Bringas y Sociedad Patri&oacute;tica. Camag&uuml;ey, Cuba. </P>     <P><SUP><A NAME="x"></A>1</sup> Especialista de I Grado en Medicina General Integral. Instructora del Instituto Superior de Ciencias M&eacute;dicas de Camag&uuml;ey.     <BR> <SUP>2</SUP> Especialista de I Grado en Medicina General Integral.     ]]></body>
<body><![CDATA[<BR> &nbsp; </P>     ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Abreu Suárez]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Infecciones respiratorias agudas]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Cubana Med Gen Integr]]></source>
<year>1991</year>
<volume>7</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>129-40</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Goyenechea]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bello]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Clua]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Savón]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Valdivia]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Oropesa]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Determinación de anticuerpos fijadores de complemento al virus sincitial respiratorio: Estudio longi-tudinal en una población menor de un año en Ciudad de La Habana]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Cubana Med Trop]]></source>
<year>1994</year>
<volume>46</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>79-85</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mulholland]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Weber]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Reconocimientos de causas y síntomas de la neumonía]]></article-title>
<source><![CDATA[Noticias sobre IRA]]></source>
<year>1994</year>
<volume>25</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>3-4</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Riverón]]></surname>
<given-names><![CDATA[RW]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rojo]]></surname>
<given-names><![CDATA[I]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[González]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Mortalidad por enfermedades respiratorias agudas en menores de 15 años en Cuba]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Cubana Hig Epidemiol]]></source>
<year>1986</year>
<volume>24</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>279-89</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Benguigui]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Prioridades en la salud infantil]]></article-title>
<source><![CDATA[Noticias sobre IRA]]></source>
<year>1994</year>
<volume>25</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>5-6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fernández Salgado]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rubio Batista]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Factores predisponentes de infecciones respiratorias agudas en el niño]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Cubana Med Gen Integr]]></source>
<year>1990</year>
<volume>6</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>400-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Brown]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Alimentación a los niños enfermos]]></article-title>
<source><![CDATA[Noticias sobre IRA]]></source>
<year>1995</year>
<volume>31</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>4-5</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mulholland]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La neumonía en los niños con desnutrición grave]]></article-title>
<source><![CDATA[Noticias sobre IRA]]></source>
<year>1995</year>
<volume>31</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>2-3</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tammala]]></surname>
<given-names><![CDATA[OK]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[First year infection after initial hospitalization in low birth weight infants with and whithout bronchopulmonary dysplasia]]></article-title>
<source><![CDATA[Scan J Infect Dis]]></source>
<year>1992</year>
<volume>24</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>515-24</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Komarov]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Aldereguía]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[?Hábito de fumar o salud?]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Cubana Med Gen Integr]]></source>
<year>1986</year>
<volume>2</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>43-64</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
