<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0864-3466</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Cubana de Salud Pública]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev Cubana Salud Pública]]></abbrev-journal-title>
<issn>0864-3466</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0864-34661999000200005</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Morbilidad y mortalidad de los ancianos en el municipio Habana Vieja (1994-1996)]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Perdomo Victoria]]></surname>
<given-names><![CDATA[Irene]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Torres Páez]]></surname>
<given-names><![CDATA[María Luisa]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Astraín Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[María E]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Facultad de Salud Pública  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Ciudad de La Habana ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>1999</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>1999</year>
</pub-date>
<volume>25</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>143</fpage>
<lpage>153</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0864-34661999000200005&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0864-34661999000200005&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0864-34661999000200005&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Los cambios evidenciados en la estructura por edades, del país y del municipio Habana Vieja; el aumento en el número de ancianos y su natural proporción, motivó un estudio descriptivo de corte transversal en el trienio 1994-1996 que permitiera conocer el comportamiento de la morbilidad y la mortalidad de este grupo etáreo. El nivel de la mortalidad se determinó por tasas trienales, por los criterios de evitabilidad y a partir del indicador de años de vida perdidos según estándar, en la mortalidad prematura. La morbilidad se analizó a partir de tasas trienales en algunas enfermedades de declaración obligatoria, y las crónicas no transmisibles dispensarizadas. En los resultados obtenidos se apreció un predominio de las defunciones por enfermedades no transmisibles y una sobremortalidad masculina para todas las causas, excepto en las enfermedades cerebro-vasculares, diabetes mellitus y accidentes, que se constituyeron en riesgos mayores para las ancianas. Fue significativa la mortalidad prematura para las tres primeras causas de muerte, y además en los hombres, por la influenza, la neumonía y la cirrosis hepática; en las mujeres por la diabetes mellitus y los accidentes.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Changes occured in the structured by ages of the population of the country and of the Havana Vieja municipality and the rise in the number of elderly and its natural proportion gave rise to a crosswise descriptive study carried out from 1994 to 1996 which allowed to find out the performance of morbidity and mortality of this age group. The level of mortality was determined by triennal rates and avoidability criteria whereas premature mortality was determined by standar-adjusted life years lost. The mosbidity was analyzed from triennal rates of some diseases of compulsory notification and the classified non-communicable chronic diseases. The obtained results showed the prevalence of deaths caused by non-communicable diseases and an excessive male mortality for all diseases except for cerebro-vascular diseases, diabetes mellitus and accidents that accounted for a higher risk in older females. Premature mortality was significant in the three first causes of death, and also in influenza, pneumonia and liver cirrhosis for man and in diabetes mellitus and accidents for women.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[MORBILIDAD INFLUENZA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[NEUMONIA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[CIRROSIS HEPATICA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[DIABETES MELLITUS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ACCIDENTES]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ANCIANO]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[MORBIDITY INFLUENZA]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[PNEUMONIA]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[LIVER CIRRHOSIS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[DIABETES MELLITUS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[ACCIDENTS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[ACED]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <H3>Investigaciones en Salud P&uacute;blica</H3>     <P><FONT >Facultad de Salud P&uacute;blica</font>     <BR> &nbsp; </P> <H2>Morbilidad y mortalidad de los ancianos en el municipio Habana Vieja (1994-1996)</H2> <I></I>     <P><FONT ><I>I</i></font><I><FONT >rene Perdomo Victoria,1 Mar&iacute;a Luisa    Torres P&aacute;ez2 y Mar&iacute;a E. Astra&iacute;n Rodr&iacute;guez3</font></I>        <BR> &nbsp; </P> <H4>Resumen</H4> <FONT >    <P>Los cambios evidenciados en la estructura por edades, del pa&iacute;s y del municipio Habana Vieja; el aumento en el n&uacute;mero de ancianos y su natural proporci&oacute;n, motiv&oacute; un estudio descriptivo de corte transversal en el trienio 1994-1996 que permitiera conocer el comportamiento de la morbilidad y la mortalidad de este grupo et&aacute;reo. El nivel de la mortalidad se determin&oacute; por tasas trienales, por los criterios de evitabilidad y a partir del indicador de a&ntilde;os de vida perdidos seg&uacute;n est&aacute;ndar, en la mortalidad prematura. La morbilidad se analiz&oacute; a partir de tasas trienales en algunas enfermedades de declaraci&oacute;n obligatoria, y las cr&oacute;nicas no transmisibles dispensarizadas. En los resultados obtenidos se apreci&oacute; un predominio de las defunciones por enfermedades no transmisibles y una sobremortalidad masculina para todas las causas, excepto en las enfermedades cerebro-vasculares, diabetes mellitus y accidentes, que se constituyeron en riesgos mayores para las ancianas. Fue significativa la mortalidad prematura para las tres primeras causas de muerte, y adem&aacute;s en los hombres, por la influenza, la neumon&iacute;a y la cirrosis hep&aacute;tica; en las mujeres por la diabetes mellitus y los accidentes.</P></FONT>   <FONT >    <P>Descriptores DeCS: MORBILIDAD; INFLUENZA/ mortalidad; NEUMONIA/ mortalidad; CIRROSIS HEPATICA/ mortalidad; DIABETES MELLITUS/ mortalidad; ACCIDENTES/ mortalidad; ANCIANO.</P></FONT>  <FONT >    <P>La ancianidad es una etapa de la vida, como la ni&ntilde;ez o la juventud. Cada etapa afecta a los humanos en sus 3 componentes: el biol&oacute;gico, el psicol&oacute;gico y el sociocultural.<SUP>1</SUP></P></FONT>  <FONT >    <P>Se puede ser un joven biol&oacute;gico y al mismo tiempo psicol&oacute;gicamente maduro y socialmente anciano; es bien conocido que existen personas con juventud y vitalidad a los 70 a&ntilde;os y otras que est&aacute;n viejas y desgastadas a los 50 a&ntilde;os. Sin embargo, desde el punto de vista pr&aacute;ctico es conveniente marcar un l&iacute;mite, aunque sea relacionado con los a&ntilde;os de vida, los organismos internacionales, entre ellos las Naciones Unidas, llaman ancianos a las personas a partir de los 60 a&ntilde;os de edad.</P></FONT>  <FONT >    <P>La poblaci&oacute;n de 60 a&ntilde;os y m&aacute;s est&aacute; aumentando en una tasa anual del 3 % en comparaci&oacute;n con un aumento del 1,9 % para la poblaci&oacute;n total. En t&eacute;rminos absolutos esto significa que el equilibrio neto de la poblaci&oacute;n de ancianos de la regi&oacute;n aumenta en m&aacute;s de 80 000 personas cada mes. Se proyecta que entre 1991 y 2020 la poblaci&oacute;n de mayor edad aumentar&aacute; m&aacute;s r&aacute;pidamente que la poblaci&oacute;n total en todos los pa&iacute;ses de Am&eacute;rica Latina.<SUP>2</SUP></P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>En Cuba, el desarrollo, en especial en salud y educaci&oacute;n, el pleno empleo y la incorporaci&oacute;n mayoritaria de la poblaci&oacute;n femenina al trabajo remunerado y a la vida social del pa&iacute;s en general, como consecuencia de los profundos cambios pol&iacute;ticos, econ&oacute;micos y sociales generados por el proceso revolucionario a partir de 1959, son el origen del acentuado descenso en la fecundidad y la mortalidad de la poblaci&oacute;n cubana. Esto explica el envejecimiento y la prolongaci&oacute;n en la esperanza de vida.</P></FONT>  <FONT >    <P>Puede considerarse que Cuba se encuentra en un grado avanzado de la fase final de la transici&oacute;n demogr&aacute;fica con sostenidos decrecimientos en los dos &uacute;ltimos decenios de sus niveles de fecundidad y mortalidad y por ende, bajos niveles de crecimiento, con cambios significativos en su estructura por edad que la han llevado a un paulatino proceso de envejecimiento poblacional, indiscutiblemente uno de los principales problemas demogr&aacute;ficos que el pa&iacute;s debe atender en los pr&oacute;ximos a&ntilde;os. Dentro de tres lustros las cifras de poblaci&oacute;n de 60 o m&aacute;s a&ntilde;os se estiman en el 15,47 % para los hombres y el 17,5 % para las mujeres. Esta informaci&oacute;n se encuentra reflejada en el documento sobre el An&aacute;lisis del Sector Salud realizado por el Ministerio de Salud P&uacute;blica y la Organizaci&oacute;n Panamericana de la Salud en 1995.</P></FONT>  <FONT >    <P>El consultorio del m&eacute;dico de la familia constituye el 1er. nivel de atenci&oacute;n m&eacute;dica geri&aacute;trica y gerontol&oacute;gica; por su estructura es capaz de brindar la asistencia m&eacute;dica de personas de la tercera edad, su vigilancia continua, ambulatoria e incluso, el ingreso domiciliario. Permite adem&aacute;s mantener al anciano el mayor tiempo posible en la comunidad y garantizar su bienestar y seguridad.<SUP>3</SUP></P></FONT>  <FONT >    <P>La atenci&oacute;n primaria brinda la oportunidad de conocer al anciano en su medio y de tener una vivencia real de los problemas de salud que le aquejan, para as&iacute; tener una base hacia d&oacute;nde encaminar nuestros esfuerzos preventivos, curativos y de rehabilitaci&oacute;n, o sea, primero conocer la magnitud real del problema y luego, planificar y jerarquizar las medidas encaminadas a brindar una mejor atenci&oacute;n.</P></FONT>  <FONT >    <P>Dentro del estado de salud de la poblaci&oacute;n, uno de los componentes m&aacute;s importantes son los estudios de mortalidad, ya que se considera que los indicadores de estos niveles constituyen una de las mejores estimaciones de las condiciones de salud de una poblaci&oacute;n; tambi&eacute;n es preciso apoyarse en otros indicadores como la morbilidad, que nos proporciona informaci&oacute;n sobre el n&uacute;mero de individuos enfermos y sobre la importancia de las enfermedades que no conducen necesariamente a la muerte. El conocimiento y el an&aacute;lisis estad&iacute;stico de &eacute;stas, resultan de gran importancia para conocer la eficiencia y la eficacia de los programas de salud; as&iacute; como los avances alcanzados en este sentido.</P></FONT>      <P><FONT >Promover el desarrollo de investigaciones que permitan conocer en su car&aacute;cter multidimensional el envejecimiento individual y poblacional en Cuba, como parte del desarrollo del programa de Atenci&oacute;n Integral al Adulto Mayor, se encuentra dentro de las pol&iacute;ticas e intereses del Ministerio de Salud P&uacute;blica de Cuba y aparece reflejado en la Carpeta Metodol&oacute;gica. Este trabajo tiene como objetivo describir el comportamiento de la morbilidad y mortalidad de la subpoblaci&oacute;n de 60 y m&aacute;s a&ntilde;os, adem&aacute;s de resaltar la importancia que el fen&oacute;meno del envejecimiento ha cobrado en nuestros d&iacute;as y el reto que supone para la ciencia y la sociedad y en particular para la atenci&oacute;n primaria, que debe dar respuesta a los problemas de este grupo de edad y tratar de establecer recursos preventivos que contribuyan a mejorar la calidad de vida y el bienestar en la vejez.</font>     <BR> &nbsp; </P> <H4>M&eacute;todo</H4> <FONT >    <P>Se realiz&oacute; un estudio descriptivo de corte transversal en el municipio capitalino Habana Vieja, en el trienio 1994-1996.</P></FONT>  <FONT >    <P>Nuestro universo de trabajo lo constituy&oacute; el total de la poblaci&oacute;n de ancianos del municipio en dicho per&iacute;odo.</P></FONT>  <FONT >    <P>Con el fin de medir el nivel de la mortalidad se calcularon tasas trienales para las 10 primeras causas de muerte, por grupos quinquenales de edad hasta los 75 a&ntilde;os y m&aacute;s, por no tener el municipio datos de poblaci&oacute;n para grupos quinquenales a partir de esta edad y sexo.</P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>La mortalidad tambi&eacute;n se analiz&oacute; por un nuevo eje de agrupaci&oacute;n de las causas de muerte, basado en los criterios de evitabilidad, trabajo que fue realizado por Erika Taucher, dirigido a determinar prioridades con la finalidad de evitar la muerte temprana y lograr la prolongaci&oacute;n de la vida.<SUP>4,5</SUP></P></FONT>  <FONT >    <P>Como rubros importantes en este sentido, se presentan:</P></FONT>  <OL>  <FONT >    <LI>Defunciones evitables por vacunas y tratamiento preventivo.</LI></FONT>  <FONT >    <LI>Defunciones evitables por diagn&oacute;stico precoz y tratamiento oportuno.</LI></FONT>  <FONT >    <LI>Defunciones evitables por aplicaci&oacute;n de medidas combinadas.</LI></FONT>  <FONT >    <LI>Defunciones evitables por aplicaci&oacute;n de medios higi&eacute;nicos, saneamiento del medio y educaci&oacute;n sanitaria.</LI></FONT>  <FONT >    <LI>Defunciones dif&iacute;cilmente evitables de acuerdo con los conocimientos y el desarrollo tecnol&oacute;gico actual.</LI></FONT>  <FONT >    <LI>El resto de las defunciones.</LI></font>    </OL><FONT >      <P>Se agruparon las defunciones para cada uno de los grandes rubros expresados, se calcularon tasas trienales por grupos quinquenales de edad y sexo. La comparaci&oacute;n entre ambos sexos se realiz&oacute; adem&aacute;s a trav&eacute;s de las razones de tasa y las diferencias relativas.</P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Para el an&aacute;lisis de la mortalidad prematura se utiliz&oacute; el indicador "a&ntilde;os de vida perdidos", seg&uacute;n Est&aacute;ndar (AVPES).<SUP>4</SUP></P></FONT>      <P><FONT >Para la medici&oacute;n de la morbilidad se calcularon tasas trienales de incidencia, para las enfermedades de declaraci&oacute;n obligatoria y tasas bienales de prevalencia para las enfermedades cr&oacute;nicas degenerativas, por s&oacute;lo contar con informaci&oacute;n para 1995 y 1996. Se analiz&oacute; la morbilidad por grupos de edad y sexo.</font>     <BR> &nbsp; </P> <H4>Resultados</H4> <FONT >    <P>El municipio Habana Vieja tiene una extensi&oacute;n territorial de 4,5 km<SUP>2</SUP>, lo que representa el 0,6 % de la extensi&oacute;n de la provincia Ciudad de La Habana, por lo que es uno de los m&aacute;s peque&ntilde;os. La poblaci&oacute;n, de acuerdo con la Oficina Nacional de Estad&iacute;sticas es de 197 177 habitantes con una densidad poblacional de 23 817 habitantes por km2. Esta representa el 4,9 % de la poblaci&oacute;n de Ciudad de La Habana. En su estructura se constata que seg&uacute;n la clasificaci&oacute;n de las Naciones Unidas, se considera una poblaci&oacute;n vieja pues el grupo de 65 a&ntilde;os y m&aacute;s representa el 11,9 % de la poblaci&oacute;n total.</P></FONT>  <FONT >    <P>Para el trienio 1994-1996 se obtuvo una tasa de mortalidad de 4 294,6 por 100 000 habitantes; esta cifra es elevada por ser el grupo 60 a&ntilde;os y m&aacute;s el de mayor riesgo de morir si se compara con el resto de la poblaci&oacute;n (Tabla 1). Su comportamiento por grupos quinquenales nos expresa que a medida que se eleva la edad, asciende este riesgo, y as&iacute; destacamos la tasa de 75 a&ntilde;os y m&aacute;s de 10 227,6 &amp;acute; 100 000 habitantes del resto de los grupos de edad.</P></FONT>  <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tabla 1. Mortalidad en el anciano seg&uacute;n edad y sexo. Municipio Habana Vieja. 1994-1996</P></FONT>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=633> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Masculino</P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Defunciones</FONT></TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Femenino</P>     <P ALIGN="CENTER">Defunciones</FONT></TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Total</P>     <P ALIGN="CENTER">Defunciones</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Grupos de edad&nbsp;</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>60 - 64</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">39,7</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 877,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">26,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 006,6</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">65,7</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 398,4</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>65 - 69</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">58,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2 946,1</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">42,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 611,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">100,7</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2 185,1</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>70 - 74</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">72,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4 657,7</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">53,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">2 453,7</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">125,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3 375,5</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>75 y m&aacute;s</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">201,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">11 068,4</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">259,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9 736,8</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">460,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">10 277,6</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Total</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">371,6</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4 969,9</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">380,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3 792,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">751,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4 294,6</FONT></TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>  <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Nota: Tasas por 100 000 habitantes.</P>     <P>Se observa un comportamiento diferencial por sexo, con una sobremortalidad masculina del 23 %. Esta sobremortalidad se mantiene para todos los grupos de edad y se incrementa con el aumento de &eacute;sta; para el grupo de 60-64 a&ntilde;os el exceso de mortalidad masculina fue del 30,4 % y para el grupo de 75 a&ntilde;os y m&aacute;s, alcanz&oacute; cifras del 120,3 %.</P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>A las enfermedades cr&oacute;nicas degenerativas, corresponden los 4 primeros rubros de la mortalidad por causas en el municipio (Tabla 2), mientras que la quinta y sexta posici&oacute;n est&aacute;n ocupadas por entidades de etiolog&iacute;a infecciosa, que corresponden a la mortalidad ex&oacute;gena, as&iacute; como otros tipos de accidentes.</P></FONT>  <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tabla 2. Principales causas de muerte en el anciano seg&uacute;n sexo. Municipio Habana Vieja. 1994-1996</P> </FONT>    <P>&nbsp; </P> <TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=633> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Masculino</FONT></TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Femenino</FONT></TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Total</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Causas&nbsp;</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Defunciones Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">No.</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Defunciones Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">No.</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Defunciones Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">No.</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Enfermedades del coraz&oacute;n</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">118,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 589,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">128,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 276,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">246,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 409,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Tumores malignos</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">77,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 035,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">59,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">588,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">136,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">779,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Enfermedades cerebrova sculares</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">28,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">375,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">41,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">412,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">69,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">396,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Enfermedades de arterias,arteriolas y vasos capilares</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">26,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">352,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">29,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">289,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">55,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">316,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Accidentes</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">15,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">200,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">25,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">252,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">40,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">230,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Influenza y neumon&iacute;a</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">20,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">272,4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">18,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">186,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">39,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">222,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Otras enfermedades respiratorias</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">17,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">232,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">10,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">99,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">27,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">156,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">7</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Diabetes Mellitus</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">120,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">16,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">166,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">25,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">146,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">8</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Psicosis senil</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">75,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">10</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">96,4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">15,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">87,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Cirrosis hep&aacute;tica</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">89,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">53,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">10</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">12,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">68,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">10</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Otras causas</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">47,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">634,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">37,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">372,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">84,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">483,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Total</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">371,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4 969,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">380,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3 792,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">751,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4 294,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> </TR> </TABLE>  <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Nota: Tasas por 100 000 habitantes.</P>     <P>Se observa una sobremortalidad masculina para todas las causas de defunci&oacute;n, excepto para las enfermedades cerebro-vasculares, los accidentes, diabetes mellitus y sicosis senil, donde las tasas son m&aacute;s elevadas en el sexo femenino. Cabe destacar el comportamiento de la diabetes mellitus que pasa a ocupar el 7mo. lugar desplazando a otras enfermedades respiratorias.</P></FONT>  <FONT >    <P>El orden de las principales causas de muerte identificadas con las tasas de mortalidad resultan diferentes al analizar las tasas de AVPES (Tabla 3). Las tres primeras causas de defunci&oacute;n, global y por sexos, son tambi&eacute;n las que presentan mayores valores de las tasas de mortalidad prematura, de ah&iacute; que las enfermedades del coraz&oacute;n, los tumores malignos y las enfermedades cerebro-vasculares deben ser priorizadas, si se quiere prolongar la vida de los ancianos del municipio, pues adem&aacute;s de ser las causas de mayor riesgo de defunci&oacute;n, son tambi&eacute;n las tasas donde existe mayor reserva de mortalidad.</P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Tabla 3. Tasa de AVPES para las 10 primeras causas de defunciones en subpoblaci&oacute;n de 60 a&ntilde;os y m&aacute;s por sexo. Municipio Habana Vieja. 1994-1996</P></FONT>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=633> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Masculino</FONT></TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Femenino</FONT></TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Total</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Causas&nbsp;</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">AVPES Prom.</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">No.</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">AVPES Prom.</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">No.</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">AVPES Prom.</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">No.</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Enfermedades del coraz&oacute;n</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">516,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">69,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">399,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">39,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">915,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">52,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Tumores malignos</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">413,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">55,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">248,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">24,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">661,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">37,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Enfermedades cerebro-vasculares</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">164,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">22,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">149,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">14,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">313,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">17,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Influenza y neumon&iacute;a</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">78,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">10,4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">45,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">123,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">7,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Diabetes Mellitus</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">37,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">83,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">8,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">120,4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Accidentes</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">53,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">7,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">55,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">108,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Cirrosis hep&aacute;tica</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">61,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">8,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">28,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">90,2</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">7</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Otras enfermedades respiratorias</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">48,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">36,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">85,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">8</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Enfermedades de arterias,arteriolas y vasos capilares</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">57,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">7,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">26,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">84,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Psicosis</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">13,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">10</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">20,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">10</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">43,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">10</FONT></TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>  <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Nota: Tasas por 1 000 habitantes.</P>     <P>Para el total de ancianos la influenza y neumon&iacute;a y la diabetes mellitus (DM) ascendieron a la 4ta. y 5ta. posici&oacute;n. La primera con grandes brechas de mortalidad, si se tiene en cuenta que no s&oacute;lo se est&aacute;n produciendo "a destiempo" sino que es una causa infecciosa de tipo ex&oacute;geno y, como entidad nosol&oacute;gica, evitable tambi&eacute;n.</P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>La cirrosis hep&aacute;tica (CH) que ocupaba la 10ma. posici&oacute;n asciende a la 7ma., hecho que pensamos est&aacute; muy vinculado con h&aacute;bitos t&oacute;xicos como el alcoholismo.</P></FONT>  <FONT >    <P>Al analizar el comportamiento por sexo encontramos que en las mujeres la 4ta. y 5ta. posici&oacute;n en cuanto a mortalidad prematura, lo ocupan la DM y los accidentes. Y en los hombres estas posiciones est&aacute;n ocupadas por la influenza y neumon&iacute;a y la CH.</P></FONT>  <FONT >    <P>Se aprecia en el an&aacute;lisis de la mortalidad seg&uacute;n los Criterios de Evitabilidad que el grupo que aport&oacute; m&aacute;s defunciones fue el de "dif&iacute;cilmente evitables con los conocimientos y desarrollo tecnol&oacute;gico actual", con el 64 % y una tasa de 27,7 - 100 habitantes, superior a las de a&ntilde;os anteriores en el municipio (Tabla 4).</P></FONT>  <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tabla 4. Mortalidad en el anciano seg&uacute;n criterio de evitabilidad de defunci&oacute;n y sexo. Municipio Habana Vieja. 1994-1996</P></FONT>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=633> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Masculino</FONT></TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Femenino</FONT></TD> <TD WIDTH="30%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Total</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Defunciones evitables por:&nbsp;</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Defunciones Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">%</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Defunciones Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">%</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Defunciones Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">%</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Diagn&oacute;stico precoz y tratamiento oportuno</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">49,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6,6</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">13,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">43,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4,4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">12,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">92,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">12,0</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Aplicaci&oacute;n de medidas de higiene y educaci&oacute;n sanitaria</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">0,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">0,4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">0,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1,0</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Aplicaci&oacute;n de medidas combinad as</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">50,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">6,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">14,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">54,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5,4</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">14,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">104,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">5,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">14,0</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>SUBTOTAL DE EVITABLES</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">104,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">13,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">28,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">101,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">10,1</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">27,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">205,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">11,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">27,0</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Defunciones evitables con conocimientos actuales</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">235,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">31,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">63,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">249,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">24,8</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">65,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">484,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">27,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">64,0</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Resto</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">32,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4,3</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">29,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">8,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">61,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">3,5</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">9,0</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>TOTAL</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">371,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">49,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">100,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">379,7</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">37,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">100,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">750,0</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">42,9</FONT></TD> <TD WIDTH="10%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">100,0</FONT></TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    ]]></body>
<body><![CDATA[<p></P>  <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Nota: Tasas por 1 000 habitantes.</P>     <P>Dentro de las defunciones evitables, los rubros defunciones por medidas combinadas y diagn&oacute;stico precoz y tratamiento oportuno, fueron los que exhibieron mayores tasas en general y para ambos sexos, aunque con valores ligeramente superiores para el sexo masculino.</P></FONT>  <FONT >    <P>La mortalidad obtenida ha estado muy relacionada con los problemas de salud ocasionados por factores extr&iacute;nsecos (acci&oacute;n del medio sobre las personas); se observa una frecuencia elevada en las consultas de enfermedades diarreicas agudas (EDA) y en las de infecciones respiratorias agudas (IRA), as&iacute; como una tasa de incidencia mayor en el caso de herpes zoster, hepatitis A y tuberculosis pulmonar.</P></FONT>  <FONT >    <P>En relaci&oacute;n con la prevalencia de las enfermedades no transmisibles s&oacute;lo fue posible tener la informaci&oacute;n de los dos &uacute;ltimos a&ntilde;os del trienio que analizamos en el municipio (Tabla 5).</P></FONT>  <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tabla 5. Prevalencia de enfermedades cr&oacute;nicas no transmisibles en el anciano por sexo. Municipio Habana Vieja. 1994-1996</P></FONT>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=633> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Masculino</FONT></TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Femenino</FONT></TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Total</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Enfermedades&nbsp;</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">No.</P>     <P ALIGN="CENTER">Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">No.</P>     <P ALIGN="CENTER">Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">No.</P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Promedio</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">Tasa</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Hipertensi&oacute;n arterial</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 891,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">265,7</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">2 475,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">258,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">4 366,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">261,6</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Diabetes Mellitus</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">658,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">92,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 258,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">131,4</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 916,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">114,8</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Asma bronquial</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">446,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">62,7</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">596,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">62,2</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 042,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">62,4</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Cardiopat&iacute;a isqu&eacute;mica</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">750,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">105,4</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">942,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">98,4</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">1 692,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">101,4</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Accidente vascular encef&aacute;lico</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">203,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">28,6</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">261,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">27,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">465,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">27,9</FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P>Hipercolesterolemia</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">314,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">44,2</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">338,0</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">35,3</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">652,5</FONT></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP"> <FONT >    <P ALIGN="CENTER">39,1</FONT></TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT >Nota: Tasa por 1000 habitantes.</font>&nbsp; </P> <H4>Discusi&oacute;n</H4> <FONT >    <P>La construcci&oacute;n de indicadores de salud es una de las formas m&aacute;s cl&aacute;sicas y tradicionales de establecer las estad&iacute;sticas de mortalidad. Los indicadores de mortalidad, a&uacute;n en la actualidad, son los m&aacute;s seguros y completos para medir la situaci&oacute;n de salud, aunque en forma indirecta.</P></FONT>  <FONT >    <P>Si se conoce cu&aacute;ndo, d&oacute;nde, c&oacute;mo y de qu&eacute; mueren los individuos, es posible deducir, con bastante aproximaci&oacute;n cu&aacute;nto y c&oacute;mo viven y, a partir de ah&iacute;, cu&aacute;l es su situaci&oacute;n de salud.</P></FONT>  <FONT >    <P>Los riesgos de muerte son mayores en las edades extremas de la vida, cualquiera que sea el nivel de salud de una poblaci&oacute;n. En &aacute;reas desarrolladas, el riesgo de muerte en edades por encima de los 60 a&ntilde;os es muchas veces mayor que al inicio de la vida, y se incrementa con el aumento de la edad.</P></FONT>  <FONT >    <P>La mayor longevidad de las mujeres en comparaci&oacute;n con los del sexo masculino es un fen&oacute;meno observado universalmente, algunos autores preconizan una ventaja biol&oacute;gica del sexo femenino, otros plantean que las mujeres tienen una menor exposici&oacute;n a riesgos de morir para muchas causas de defunci&oacute;n a lo largo de su vida.<SUP>6</SUP></P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Al analizar la mortalidad por causas, debemos tener en cuenta que &eacute;stas pueden ser end&oacute;genas o ex&oacute;genas. Las primeras se incrementan a medida que avanza la edad, y son generalmente mayores en zonas con elevado desarrollo socioecon&oacute;mico y con una estructura de la poblaci&oacute;n envejecida; mientras que las segundas, sobrevienen por numerosas agresiones externas como los accidentes, enfermedades de origen infeccioso, etc.</P></FONT>  <FONT >    <P>Aunque el orden var&iacute;a de un pa&iacute;s a otro, las cinco principales causas de defunci&oacute;n en el anciano en las regiones desarrolladas y en v&iacute;as de desarrollo son: las cardiopat&iacute;as, el c&aacute;ncer, las enfermedades cerebro-vasculares, las enfermedades de las arterias, as&iacute; como la influenza y neumon&iacute;a.<SUP>7</SUP></P></FONT>  <FONT >    <P>El hecho de que las enfermedades cerebro-vasculares (ECV) y la DM tengan una importancia relativa mayor en la mujer que en los hombres es un resultado de esperar.</P></FONT>  <FONT >    <P>Algunos autores plantean que factores de riesgo de particular importancia en la mujer como la obesidad (que es 2 &oacute; 3 veces m&aacute;s frecuente en ella), la diabetes grav&iacute;dica y la paridad est&aacute;n influyendo en este comportamiento.</P></FONT>  <FONT >    <P>En las enfermedades cerebro-vasculares, el predominio del sexo femenino coincide en la mayor&iacute;a de los trabajos realizados, donde comprobamos que a pesar de la alta incidencia de las enfermedades cerebro-vasculares en el sexo masculino en las edades m&aacute;s j&oacute;venes, se aprecia que el femenino tiene mayor riesgo de sufrir estas enfermedades a medida que avanza la edad, esto est&aacute; demostrado en cohortes del estudio Framighan de riesgo de sufrir una ECV.<SUP>8,9</SUP></P></FONT>  <FONT >    <P>La edad y el sexo son factores de riesgo no modificables, algunos autores calculan que la mortalidad por ECV es de 2,5 a 3,5 veces mayor en cada decenio de la vida y si se tiene en cuenta que nuestra poblaci&oacute;n envejece y aumenta la expectativa de vida, se desprende por tanto la importancia de controlar los factores de riesgo modificables que aumentan la probabilidad de padecer una enfermedad cerebro-vascular como son: la hipertensi&oacute;n arterial, enfermedades cardiovasculares y DM.<SUP>10,11</SUP></P></FONT>  <FONT >    <P>Las mayores defunciones en las mujeres ocurrieron por ca&iacute;das accidentales. Numerosas investigaciones han demostrado que las mujeres presentan una involuci&oacute;n &oacute;sea a partir de los 35 a&ntilde;os de edad y que del 35 al 50 % de las de 65 a&ntilde;os y m&aacute;s, en alg&uacute;n momento de su vida sufren fracturas del extremo distal del antebrazo, de los cuerpos vertebrales y del cuello del f&eacute;mur, o sea, las pruebas existentes indican que la masa &oacute;sea se reduce y que el n&uacute;mero de fracturas aumentan con la edad, en los a&ntilde;os posteriores a la menopausia<SUP>8,11</SUP> por una disminuci&oacute;n de los estr&oacute;genos y menor absorci&oacute;n del calcio.</P></FONT>  <FONT >    <P>La muerte es un fen&oacute;meno que tiene que ocurrir, por ello, lo que importa es a qu&eacute; edad se muere y cu&aacute;ntos lo hacen prematuramente.</P></FONT>  <FONT >    <P>Los a&ntilde;os de vida potencialmente perdidos (AVPP) miden exactamente cu&aacute;ntos a&ntilde;os se han perdido por las muertes prematuras. Diferentes pa&iacute;ses y organismos internacionales, consideran que este indicador es superior que el n&uacute;mero y las tasas de muerte por determinada enfermedad, con el fin de establecer prioridades en Salud P&uacute;blica y evaluar la efectividad de las medidas preventivas de los programas de salud, pues toda mortalidad prematura es evitable y potencialmente reducible.</P></FONT>  <FONT >    <P>De ah&iacute; la importacia de tomar medidas preventivas como es lograr una alimentaci&oacute;n balanceada, incluso desde edades tempranas para disminuir la osteoporosis y la obesidad, combin&aacute;ndola con ejercicios f&iacute;sicos y estilos de vida sanos y eliminando el sedentarismo.</P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>El ascenso tan marcado de la CH y el hecho de producirse precisamente en los hombres, nos alerta de la posibilidad de un incremento del alcoholismo de la poblaci&oacute;n masculina, y no precisamente exclusiva a la de 60 a&ntilde;os y m&aacute;s sino en hombres de edades m&aacute;s j&oacute;venes, pues se sabe que el efecto nocivo del alcoholismo es a largo plazo. Es muy importante la labor del m&eacute;dico de la familia en cuanto al control de los factores de riesgo, el cambio de h&aacute;bitos nocivos para la salud y otras medidas preventivas que son capaces de disminuirlas y prolongar la vida socialmente activa del ser humano; las acciones de salud encaminadas a la lucha contra estas causas de muerte son perfectamente posibles.</P></FONT>  <FONT >    <P>El an&aacute;lisis de la mortalidad resulta obligado realizarlo atendiendo a la clasificaci&oacute;n de las causas de defunci&oacute;n seg&uacute;n "criterios de evitabilidad" por las posibilidades reales que brinda para identificar "reservas de mortalidad", poder definir prioridades y evaluar el resultado de acciones y programas de salud.</P></FONT>  <FONT >    <P>En las causas evitables por medidas combinadas tenemos la neumon&iacute;a, la CH y los accidentes, lo cual explica que sea el rubro de mayores niveles en sus tasas, pues estas causas tuvieron un peso importante tanto en las defunciones como en la mortalidad prematura; y en la categor&iacute;a de diagn&oacute;stico precoz y tratamiento oportuno, est&aacute;n algunos tipos de tumores malignos y la DM para algunos de los cuales existen programas y otros controles obligados (dispensarizaci&oacute;n).</P></FONT>  <FONT >    <P>Este resultado muestra que existen reservas de mortalidad para las causas antes mencionadas, en primer lugar, por ser causas evitables, como entidades nosol&oacute;gicas, adem&aacute;s de ser tambi&eacute;n reducibles por presentar niveles considerables de mortalidad prematura.</P></FONT>  <FONT >    <P>Pero si tenemos en cuenta que en su m&aacute;s de la mitad de las defunciones en la categor&iacute;a dif&iacute;cilmente evitables (donde se encuentran las tasas m&aacute;s elevadas de AVPES) est&aacute; demostrado que pueden ser disminuidas las enfermedades cr&oacute;nicas diferentes como las cardiovasculares, los tumores malignos, los cerebro-vasculares, etc&eacute;tera, por el control de los factores de riesgo, el cambio de h&aacute;bitos nocivos para la salud y otras medidas, tambi&eacute;n en este grupo existen brechas de mortalidad que pueden ser explotadas y as&iacute; prolongar la vida y mejorar la calidad de vida de los ancianos en este territorio.</P></FONT>  <FONT >    <P>La informaci&oacute;n de morbilidad fue dif&iacute;cil de obtener, con excepci&oacute;n de las enfermedades transmisibles que son de declaraci&oacute;n obligatoria y los datos de prevalencia de determinados problemas de salud cr&oacute;nicos dispensarizados.</P></FONT>  <FONT >    <P>En los pa&iacute;ses en v&iacute;as de desarrollo las enfermedades diarreicas agudas constituyen un problema de salud; afectan con mayor frecuencia a las edades extremas de la vida y tienen una relaci&oacute;n estrecha con el contexto donde viven, consideradas enfermedades asociadas a factores socioecon&oacute;micos.<SUP>9</SUP></P></FONT>  <FONT >    <P>Se esperaba este comportamiento para las EDA y la hepatitis A, no s&oacute;lo por los factores intr&iacute;secos del anciano que lo pueden hacer m&aacute;s susceptible a estos problemas, sino por las condiciones higi&eacute;nico-sanitarias del municipio que son catalogadas de malas, donde predominan los microvertederos, con el consiguiente incremento de la proliferaci&oacute;n de vectores y agua insuficiente en cantidad y calidad.</P></FONT>  <FONT >    <P>Las dificultades con la vivienda dadas por las malas condiciones estructurales, deficiente ventilaci&oacute;n e iluminaci&oacute;n, as&iacute; como las condiciones de hacinamiento, han contribuido a aumentar las enfermedades respiratorias y otras, como la tuberculosis pulmonar y el herpes zoster.</P></FONT>  <FONT >    <P>Entre los problemas de salud que requieren atenci&oacute;n se encuentra el intento suicida, relacionado con aspectos psicosociales, como es el aislamiento, producido por la dificultad de comunicaci&oacute;n, que influye considerablemente en la p&eacute;rdida de capacidades f&iacute;sicas y mentales de los ancianos y los lleva a decidir esta conducta autodestructiva.</P></FONT>  <FONT >    ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Existen en la actualidad problemas de salud que est&aacute;n estrechamente vinculados con las enfermedades cr&oacute;nico-degenerativas, que no son causadas por un agente infeccioso espec&iacute;fico. La dispensarizaci&oacute;n representa un elemento indispensable en su seguimiento y control.</P></FONT>  <FONT >    <P>La hipertensi&oacute;n arterial, la diabetes mellitus, el asma bronquial, as&iacute; como las cardiopat&iacute;as isqu&eacute;micas, son entidades cl&iacute;nicas que tienen factores de riesgo o condiciones comunes, que si se act&uacute;a sobre los niveles o planos de intervenci&oacute;n correspondientes, se logra evitar complicaciones mayores que llevar&iacute;an al individuo a la muerte.</P></FONT>  <FONT >    <P>Es poco todav&iacute;a lo que la medicina puede hacer para prevenir la hipertensi&oacute;n y cada d&iacute;a los estudios refieren tasas elevadas a ella, como es el caso de la Encuesta Nacional de Factores de Riesgo, realizada por el Instituto Nacional de Higiene y Epidemiolog&iacute;a en 1996, donde se reportan tasas elevadas para los grupos de edad avanzada, resultados que concuerdan con nuestro estudio.</P></FONT>  <FONT >    <P>Aunque la hipertensi&oacute;n arterial aumenta con la edad y est&aacute; descrita que en la poblaci&oacute;n de 65 a 75 a&ntilde;os el 53 % son hipertensos, llegando al 80 % en los mayores de 80 a&ntilde;os en los pa&iacute;ses desarrollados;<SUP>2 </SUP>no podemos descartar que la presencia de factores psicol&oacute;gicos y de tensiones nerviosas mantenidas en la producci&oacute;n de la hipertensi&oacute;n y la influencia no favorable de condiciones de vida, pueden estar entre las posibles causas de este problema de salud entre los ancianos de La Habana Vieja, agravadas por la situaci&oacute;n econ&oacute;mica por la que atraviesa el pa&iacute;s.</P></FONT>  <FONT >    <P>Por todo lo estudiado anteriormente, concluimos que se encontr&oacute; un predominio de las defunciones por enfermedades cr&oacute;nicas no transmisibles y una sobremortalidad masculina para todas las causas de defunci&oacute;n excepto para las enfermedades cerebro-vasculares, diabetes mellitus y accidentes, donde los riesgos fueron mayores en las ancianas.</P></FONT>  <FONT >    <P>Existen reservas importantes de mortalidad en este grupo de poblaci&oacute;n para ambos sexos, pues se encontr&oacute; una mortalidad prematura importante para las 3 primeras causas de defunci&oacute;n . En el hombre adem&aacute;s la influenza y neumon&iacute;a y la cirrosis hep&aacute;tica tambi&eacute;n tiene reserva de mortalidad considerable y en las mujeres la diabetes y los accidentes.</P></FONT>  <FONT >    <P>Entre las causas evitables, los grupos "evitables por medidas combinadas" y "diagn&oacute;stico precoz y tratamiento oportuno", presentaron los mayores niveles de mortalidad y tambi&eacute;n las mayores p&eacute;rdidas de vida prematura, reflejo, en parte, del comportamiento de las principales causas de defunci&oacute;n.</P></FONT>  <FONT >    <P>Las enfermedades cr&oacute;nicas no transmisibles de mayor prevalencia fueron la hipertensi&oacute;n arterial, la cardiopat&iacute;a isqu&eacute;mica y la diabetes mellitus, enfermedades que sustentan parte del comportamiento de las principales causas de defunci&oacute;n.</P></FONT>  <FONT >    <P>Persisten en el territorio enfermedades infecciosas, que son en cierta medida el reflejo de las condiciones socioecon&oacute;micas e higi&eacute;nico sanitarias del territorio.</P></FONT>  <H4>Summary</H4> <FONT >    <P>Changes occured in the structured by ages of the population of the country and of the Havana Vieja municipality and the rise in the number of elderly and its natural proportion gave rise to a crosswise descriptive study carried out from 1994 to 1996 which allowed to find out the performance of morbidity and mortality of this age group. The level of mortality was determined by triennal rates and avoidability criteria whereas premature mortality was determined by standar-adjusted life years lost. The mosbidity was analyzed from triennal rates of some diseases of compulsory notification and the classified non-communicable chronic diseases. The obtained results showed the prevalence of deaths caused by non-communicable diseases and an excessive male mortality for all diseases except for cerebro-vascular diseases, diabetes mellitus and accidents that accounted for a higher risk in older females. Premature mortality was significant in the three first causes of death, and also in influenza, pneumonia and liver cirrhosis for man and in diabetes mellitus and accidents for women.</P></FONT>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P><FONT >Subjec headings: MORBIDITY; INFLUENZA/mortality; PNEUMONIA/ mortality; LIVER CIRRHOSIS/mortality; DIABETES MELLITUS/mortality; ACCIDENTS/mortality; ACED.</font>     <BR> &nbsp; </P> <H4>Referencias Bibliogr&aacute;ficas</H4> <OL>  <FONT >    <LI>Aplicaci&oacute;n de la epidemiolog&iacute;a al estudio de los ancianos. Informe del grupo cient&iacute;fico de la OMS sobre la epidemiolog&iacute;a del envejecimiento/ Ginebra: OMS, 1984:24-5 (Serie de Informes T&eacute;cnicos; No. 106).</LI></FONT>  <FONT >    <LI>Kevin K. Dimensiones demogr&aacute;ficas y de salud en Am&eacute;rica Latina y el Caribe. Atenci&oacute;n de los Ancianos: un desaf&iacute;o para los a&ntilde;os noventa. Washington. OPS, 1994:120-3 (Publicaci&oacute;n Cient&iacute;fica, No. 546).</LI></FONT>  <FONT >    <!-- ref --><LI>Rocabruno Mederos J, Prieto Ramos O. Gerontolog&iacute;a y geriatr&iacute;a cl&iacute;nica. La Habana: Editorial Ciencias M&eacute;dicas, T1 1992:27-38.</LI></FONT>  <FONT >    <!-- ref --><LI>Murray CJL. Quantifyng the burder of disease-the technical basis for disability-adjusted life years. Ginebra: OMS, 1994:Pag 35-9.</LI></FONT>  <FONT >    <!-- ref --><LI>Taucher E. Mortalidad desde 1955 a 1975. Tendencias y causas. Santiago de Chile: CELADE 1978:15-6.</LI></FONT>  <FONT >    <LI>Condiciones de Vida en las Am&eacute;ricas. Washington: OPS, 1990:54-6 (Publicaci&oacute;n Cient&iacute;fica, No. 524).</LI></FONT>  <FONT >    <!-- ref --><LI>Mujeres de edad mediana y avanzada en Am&eacute;rica Latina y el Caribe. Washington: OPS, 1990:67-9.</LI></FONT>  <FONT >    <!-- ref --><LI>Becker RA: A&ntilde;os de vida potencialmente perdidos. Brasil. V Congreso de Epidemiolog&iacute;a 1980;5(5):20-2.</LI></FONT>  <FONT >    <!-- ref --><LI>&Aacute;lvarez MR. Morbilidad geri&aacute;trica y descripci&oacute;n gerontol&oacute;gica en atenci&oacute;n primaria de salud en la vejez de Murcia. Rev. Iberoam Geriatr y Gerontol. 1992;8(5):54-8.</LI></FONT>  <FONT >    <!-- ref --><LI>San Mart&iacute;n, H. Epidemiolog&iacute;a, teor&iacute;a, investigaci&oacute;n y pr&aacute;ctica. Madrid: Editorial. D&iacute;az de Santos, 1986:38-9.</LI></FONT>  <FONT >    <!-- ref --><LI>G&oacute;mez Castillo D, Zulaica Calvo B. La enfermedad como modo de expresi&oacute;n de ancianos/as. Apuntes desde la teor&iacute;a de la comunicaci&oacute;n y la medicina psicosom&aacute;tica. Rev Iberoam Geriatr y Gerontol. 1992;(5):74-5.</LI></font>    </OL>    <P>  <FONT >Recibido: 23 de septiembre de 1998. Aprobado: 31 de marzo de 1999.</font>     <BR> <FONT >Dra. <I>Irene Perdomo Victoria</I>. Facultad de Salud P&uacute;blica. Ciudad de La Habana, Cuba.</FONT> </P> <SUP></SUP>     <P><FONT ><SUP>1</sup></font><FONT > Epidemi&oacute;loga. Profesora Auxiliar.</FONT>  </P> <SUP></SUP>    <P><FONT ><SUP>2</sup></font><FONT > M&aacute;ster en Atenci&oacute;n Primaria.</FONT> </P> <FONT >    <P>3 Bioestad&iacute;stica. Profesora Asistente.</P></FONT>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Aplicación de la epidemiología al estudio de los ancianos. Informe del grupo científico de la OMS sobre la epidemiología del envejecimiento: Serie de Informes Técnicos; No. 106]]></source>
<year>1984</year>
<page-range>24-5</page-range><publisher-loc><![CDATA[Ginebra ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[OMS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kevin]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dimensiones demográficas y de salud en América Latina y el Caribe. Atención de los Ancianos: un desafío para los años noventa: Publicación Científica, No. 546]]></source>
<year>1994</year>
<page-range>120-3</page-range><publisher-loc><![CDATA[Washington ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[OPS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rocabruno Mederos]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Prieto Ramos]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gerontología y geriatría clínica]]></source>
<year>1992</year>
<page-range>27-38</page-range><publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Murray]]></surname>
<given-names><![CDATA[CJL]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Quantifyng the burder of disease-the technical basis for disability-adjusted life years]]></source>
<year>1994</year>
<page-range>35-9</page-range><publisher-loc><![CDATA[Ginebra ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[OMS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Taucher]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Mortalidad desde 1955 a 1975. Tendencias y causas]]></source>
<year>1978</year>
<page-range>15-6</page-range><publisher-loc><![CDATA[Santiago de Chile ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CELADE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Condiciones de Vida en las Américas: Publicación Científica, No. 524]]></source>
<year>1990</year>
<page-range>54-6</page-range><publisher-loc><![CDATA[Washington ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[OPS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Mujeres de edad mediana y avanzada en América Latina y el Caribe]]></source>
<year>1990</year>
<page-range>67-9</page-range><publisher-loc><![CDATA[Washington ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[OPS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Becker]]></surname>
<given-names><![CDATA[RA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Años de vida potencialmente perdidos. Brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[V Congreso de Epidemiología]]></source>
<year>1980</year>
<volume>5</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>20-2</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[MR]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Morbilidad geriátrica y descripción gerontológica en atención primaria de salud en la vejez de Murcia]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev. Iberoam Geriatr y Gerontol.]]></source>
<year>1992</year>
<volume>8</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>54-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[San Martín]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Epidemiología, teoría, investigación y práctica]]></source>
<year>1986</year>
<page-range>38-9</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial. Díaz de Santos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gómez Castillo]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zulaica Calvo]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La enfermedad como modo de expresión de ancianos/as. Apuntes desde la teoría de la comunicación y la medicina psicosomática]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Iberoam Geriatr y Gerontol.]]></source>
<year>1992</year>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>74-5</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
