<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1561-3003</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Cubana de Higiene y Epidemiología]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev Cubana Hig Epidemiol]]></abbrev-journal-title>
<issn>1561-3003</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Centro Nacional de Información de Ciencias MédicasEditorial Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1561-30032000000200005</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Estudio sobre la utilización de antimicrobianos en pacientes hospitalizados]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Yodú Ferral]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nancy]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Peña Fleites]]></surname>
<given-names><![CDATA[Caridad]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Menéndez Sánchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Olga María]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Suffos Cabrera]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rolando]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Yodú Ferral]]></surname>
<given-names><![CDATA[Oscar]]></given-names>
</name>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A">
<institution><![CDATA[,  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>08</month>
<year>2000</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>08</month>
<year>2000</year>
</pub-date>
<volume>38</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>117</fpage>
<lpage>121</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1561-30032000000200005&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1561-30032000000200005&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1561-30032000000200005&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Se estudiaron 188 pacientes con infecciones urinarias y 95 con infecciones respiratorias bajas, seleccionados aleatoriamente en los años 1989 y 1994 en el Hospital Clínicoquirúrgico "10 de Octubre", con el objetivo de conocer los antimicrobianos empleados para tratar dichas infecciones y si sus tratamientos poseen apoyo microbiológico y del laboratorio. Los estudios microbiológicos fueron escasos: urocultivo 39,9 % y tinción de Gram del esputo 8,4 % de los pacientes. La creatinina sérica se indicó solo en 64,4 % de los tratados con antimicrobianos nefrotóxicos. Los antimicrobianos más utilizados en infecciones urinarias fueron: betalactámicos (27,8 %), cotrimoxazol (21,4 %) y cloranfenicol (18,3 %) y en las infecciones respiratorias: betalactámicos (51,6 %), aminoglucósidos (22,2 %) y cotrimoxazol (18,3 %). En general los grupos de los antimicrobianos utilizados para tratar estas infecciones coinciden con los reportados por la literatura médica, pero incrementar los estudios de laboratorio y microbiología contribuiría al uso más racional de los mismos.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[A study was made on 188 patients with urinary infections and 95 with low respiratory infections, randomly selected from 1989 to 1994 in "10 de Octubre" Clinical and Surgical Hospsital, for the purpose of finding out the antimicrobials used to treat such infections and whether their treatments have microbiological and laboratory support. The microbiological studies were scarce : urocudslture 39,9% and sputum gram staining in 8.4% of patients. The serum creatinin was prescribed only in 64.4% of the treated patients with nephrotoxic antimicrobials. The most used antibiotics in urinary infections were: beta-lactamic (27.8%), cotrimaxol (21.4%), and chloranphenicol (18.3%) and for respiratory infections: beta-lactamic (51.6%), aminoglycoside (22.2%) and cotrimaxol (18.3%). Generally speaking, the group of antimicrobials used to treat these infections coincide with those reported in medical literature but an increase in laboratory and microbiological studies will contribute to a more rational use of these drugs.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[INFECCIONES DEL TRACTO RESPIRATORIO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ENFERMEDADES UROLOGICAS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ANTIBIOTICOS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[HOSPITALIZACION]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[RESPIRATORY TRACT INFECTION]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[UROLOGIC DISEASES]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[ANTIBIOTICS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[HOSPITALIZATION]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <P>Facultad de Medicina "10 de Octubre". Instituto Superior de Ciencias M&eacute;dicas de La Habana </P> <H2>Estudio sobre la utilizaci&oacute;n de antimicrobianos en pacientes hospitalizados</H2>     <P><A HREF="#x"><I>Dra. Nancy Yod&uacute; Ferral,<SUP>1</SUP> Dra Caridad Pe&ntilde;a Fleites,<SUP>1</SUP> Dra. Olga Mar&iacute;a Men&eacute;ndez S&aacute;nchez,<SUP>2</SUP> Dr. Rolando Suffos Cabrera<SUP>3</SUP> y Dr. Oscar Yod&uacute; Ferral<SUP>1</sup></I></A> </P> <H4>RESUMEN</H4>     <P>Se estudiaron 188 pacientes con infecciones urinarias y 95 con infecciones respiratorias bajas, seleccionados aleatoriamente en los a&ntilde;os 1989 y 1994 en el Hospital Cl&iacute;nicoquir&uacute;rgico "10 de Octubre", con el objetivo de conocer los antimicrobianos empleados para tratar dichas infecciones y si sus tratamientos poseen apoyo microbiol&oacute;gico y del laboratorio. Los estudios microbiol&oacute;gicos fueron escasos: urocultivo 39,9 % y tinci&oacute;n de Gram del esputo 8,4 % de los pacientes. La creatinina s&eacute;rica se indic&oacute; solo en 64,4 % de los tratados con antimicrobianos nefrot&oacute;xicos. Los antimicrobianos m&aacute;s utilizados en infecciones urinarias fueron: betalact&aacute;micos (27,8 %), cotrimoxazol (21,4 %) y cloranfenicol (18,3 %) y en las infecciones respiratorias: betalact&aacute;micos (51,6 %), aminogluc&oacute;sidos (22,2 %) y cotrimoxazol (18,3 %). En general los grupos de los antimicrobianos utilizados para tratar estas infecciones coinciden con los reportados por la literatura m&eacute;dica, pero incrementar los estudios de laboratorio y microbiolog&iacute;a contribuir&iacute;a al uso m&aacute;s racional de los mismos. </P>     <P><I>Descriptores DeCS</i>: INFECCIONES DEL TRACTO RESPIRATORIO/quimioterapia; ENFERMEDADES UROLOGICAS/quimioterapia; ANTIBIOTICOS/uso terap&eacute;utico; HOSPITALIZACION. </P>     <P>La epidemiolog&iacute;a del medicamento se ha desarrollado como disciplina con entidad propia en los &uacute;ltimos a&ntilde;os, colaborando con el uso racional de los medicamentos. El conocimiento de c&oacute;mo son utilizados &eacute;stos en la pr&aacute;ctica m&eacute;dica es de gran valor para toda la comunidad.<SUP>1</SUP> Por esta raz&oacute;n, los problemas del uso no racional de medicamentos ocupan a un gran n&uacute;mero de pa&iacute;ses; as&iacute; existen reportes de que en los EE.UU. la antibioticoterapia es utilizada de forma incorrecta en el 60 % de los pacientes ingresados.<SUP>2</SUP> </P>     <P>La decisi&oacute;n de usar antibi&oacute;ticos se toma con frecuencia sin considerar mi-croorganismos potencialmente infecciosos, selectividad, perfil t&oacute;xico y otros rasgos farmacol&oacute;gicos de los antimicrobianos a seleccionar, as&iacute; como su relaci&oacute;n costo/beneficio.<SUP>3</SUP> </P>     <P>Este art&iacute;culo se realiz&oacute; con el objetivo de conocer los antimicrobianos m&aacute;s utilizados en pacientes ingresados con infecciones urinarias (IU) o infecciones respiratorias bajas (IRB) y saber si es-tas indicaciones constan de un adecuado respaldo microbiol&oacute;gico y del laboratorio que avalen un uso racional de los mismos. </P> <H4>M&Eacute;TODOS</H4>     <P>Este estudio retrospectivo, descriptivo, del tipo estudio de utilizaci&oacute;n de medicamentos indicaci&oacute;n-prescripci&oacute;n, utiliz&oacute; como poblaci&oacute;n los pacientes ingresados en el Hospital Docente Clinicoquir&uacute;rgico"10 de Octubre", con diagn&oacute;stico de IU en los a&ntilde;os 1989-94 o de IRB en el a&ntilde;o 1994. Mediante muestreo aleatorio se conformaron 2 grupos, integrado uno por 200 pacientes con IU, de los cuales fueron excluidos 12 por no estar recibiendo antimicrobianos, con un total de 188 pacientes y otro grupo de 100 con IRB de los que se excluyeron 5, por no tener completos sus expedientes, por lo que se incluy&oacute; un total de 95. Los datos se obtuvieron por encuestas de las historias cl&iacute;nicas. </P>     <P>Como diagn&oacute;stico se utilizaron los t&eacute;rminos IU y IRB por no disponer todos los registros de datos que permitieran un diagn&oacute;stico m&aacute;s espec&iacute;fico. Se clasificaron como positivos los resultados patol&oacute;gicos de los diferentes estudios de laboratorio o microbiol&oacute;gico, de acuerdo con los patrones nacionales e internacionales establecidos. Los porcentajes de positividad fueron sobre la base del total de ex&aacute;menes realizados. El estudio de Gram fue el sedimento urinario o esputo seg&uacute;n la infecci&oacute;n. S&oacute;lo consideramos ex&aacute;menes muy relacionados con la selecci&oacute;n y seguimiento del uso de antimicrobianos. </P>     <P>El diagn&oacute;stico de infecci&oacute;n in-trahospitalaria se ajust&oacute; a los criterios epidemiol&oacute;gicos. La clasificaci&oacute;n del tipo de infecci&oacute;n se restringi&oacute; a 95 pacientes de cada tipo de infecci&oacute;n por no existir en los restantes datos suficientes para realizarla. Para estudiar la frecuencia de uso de los diferentes antimicrobianos se analizaron los "ciclos de tratamientos", considerando &eacute;stos como el total de veces que se indic&oacute; cada antimicrobiano en el total de pacientes en estudio. El an&aacute;lisis de la creatinina s&eacute;rica se restringi&oacute; a 190 casos, 95 de cada tipo de infecci&oacute;n. Se analizaron las frecuencias relativas de las variables de inter&eacute;s. </P> <H4>RESULTADOS</H4>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Predominaron las mujeres tanto en los ingresados por IU (60,6 %), como IRB (57,9 %). Los mayores de 60 a&ntilde;os constituyeron el 80,3 % de pacientes con IU y el 69,5 % con IRB. La tabla 1 muestra los ex&aacute;menes de laboratorio cl&iacute;nico y microbiol&oacute;gico de inter&eacute;s para la selecci&oacute;n y se-guimiento del tratamiento antimicrobiano. &Eacute;stos se efectuaron en una sola ocasi&oacute;n en cada paciente. El 7,9 % de los pacientes con IU y el 18,9 % con IRB utilizaron aminogluc&oacute;sidos, pero no se les realiz&oacute; a la totalidad de &eacute;stos, creatinina s&eacute;rica u otra valoraci&oacute;n de la funci&oacute;n renal, a pesar de su conocido potencial nefrot&oacute;xico. </P>     <P ALIGN="CENTER">TABLA 1. <I>Estudios de laboratorio y microbiol&oacute;gicos</i></P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=617> <TR><TD WIDTH="11%" VALIGN="BOTTOM" ROWSPAN=2>     <P>Estudios</TD> <TD WIDTH="44%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="CENTER">IU (n=188)</TD> <TD WIDTH="44%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="CENTER">IRB (n=95)</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Realizados</TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Positivos</TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Realizados</TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Positivos</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Orina</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">154</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">81,9</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">134</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">87,01</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>Urocultivo</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">75</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">39,9</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">45</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">60</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>Gram</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">10</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">5,3</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">10</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8,4</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">12,5</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>Creatinina</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>s&eacute;rica</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">111</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">59,04</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">30</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">27,02</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">43</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">45,3</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">20</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">46,5</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P>Antibiograma</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">39</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">20,7</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">39</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1,05</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      <P ALIGN="CENTER">Fuente: Historias cl&iacute;nicas.     <BR> Leyenda: IU: Infecci&oacute;n urinaria. IRB: Infecci&oacute;n respiratoria baja.</P>     <P>Predomin&oacute; la infecci&oacute;n extrahos-pitalaria como refleja la tabla 2. Los antimicrobianos m&aacute;s utilizados se refieren como "ciclos de tratamientos" en la tabla 3. Los betalact&aacute;micos m&aacute;s usados en pacientes con IU fueron: ampicilina 13,5 % (n=40), penicilina G 11,8 % (n=35), cefalosporinas de primera generaci&oacute;n 1,4 % (n=4), de segunda generaci&oacute;n 1,01 % (n=3), y los aminogluc&oacute;sidos: kanamicina 9,8 % (n=29), gentamicina 5,08 % (n=15), estreptomicina 1,06 % (n=3), amikacina 0,3 % (n=1). En pacientes con IRB los betalact&aacute;micos m&aacute;s empleados fueron: penicilina G 39,8 %(n=61), ampicilina 7,2 % (n=11), cefalosporinas 4,6 % (n=7) y los aminogluc&oacute;sidos: kanamicina 14,4 % (n=22), gentamicina 5,9 % (n=9), amikacina 1,3 % (n=2) y estreptomicina 0,6 % (n=1). La tabla 4 muestra los resultados cualitativos de la creatinina s&eacute;rica seg&uacute;n el tipo de antimicrobiano recibido. </P>     <P ALIGN="CENTER">TABLA 2. <I>Clasificaci&oacute;n del tipo de infecci&oacute;n</i></P>     <P ALIGN="CENTER">    ]]></body>
<body><![CDATA[<CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P></TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">IU(n=95)</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">IRB(n=95)</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Tipos de infecci&oacute;n&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Extrahospitalaria</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">80</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">84,2</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">89</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">93,7</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Intrahospitalaria</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">6</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">6,3</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2,1</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>No precisado</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">9</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">9,5</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4,2</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      <P ALIGN="CENTER">Fuente: Historias cl&iacute;nicas.     <BR> Leyenda: IU: Infecci&oacute;n urinaria.IRB: Infecci&oacute;n respiratoria baja.     <BR> TABLA 3. <I>Frecuencia de uso de antimicrobianos</i></P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P></TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">IU(n=188)</TD> <TD WIDTH="40%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">IRB(n=95)</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Antimicrobianos</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Ciclos Tto</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Ciclos Tto</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Betalact&aacute;micos</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">82</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">27,8</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">79</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">51,6</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Cotrimoxazol</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">63</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">21,4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">28</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">18,3</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Cloranfenicol</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">54</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">18,3</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">3</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1,9</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Aminogluc&oacute;sidos</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">48</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">16,3</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">34</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">22,3</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Mandelamina</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">24</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">8,1</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Colimixin</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">7</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2,4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Tetraciclina</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">5,2</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Macr&oacute;lidos</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,3</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,7</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Otros</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">16</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">5,4</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Total</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">295</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">153</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      <P ALIGN="CENTER">Fuente: Historias cl&iacute;nicas.</P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Leyenda: IU: Infecci&oacute;n urinaria.IRB: Infecci&oacute;n respiratoria baja.Ciclos Tto:Ciclos de tratamiento. n: pacientes. </P>     <P>TABLA 4. <I>Distribuci&oacute;n de creatinina s&eacute;rica en pacientes hospitalizados seg&uacute;n tipo de antimicrobiano recibido. (IU: n=95 y IRB: n=95)</I> </P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4> <TR><TD VALIGN="TOP" COLSPAN=7>     <P ALIGN="CENTER">Creatinina s&eacute;rica</TD> </TR> <TR><TD WIDTH=87 VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH=177 VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Pacientes</TD> <TD WIDTH=182 VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Realizada</TD> <TD WIDTH=177 VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Elevada</TD> </TR> <TR><TD WIDTH=87 VALIGN="TOP">     <P>Tipo de antimicrobian o</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH=93 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">n</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH=87 VALIGN="TOP">     <P>No nefrot&oacute;xico</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">131</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">69,9</TD> <TD WIDTH=93 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">78</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">59,5</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">15</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">19,2</TD> </TR> <TR><TD WIDTH=87 VALIGN="TOP">     <P>Nefrot&oacute;xico</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">59</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">31,1</TD> <TD WIDTH=93 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">38</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">64,4</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">7</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">18,4</TD> </TR> <TR><TD WIDTH=87 VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Total</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">190</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100</TD> <TD WIDTH=93 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">116</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">61,05</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">22</TD> <TD WIDTH=88 VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">18,9</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P> <DIR>      <P ALIGN="CENTER">Fuente: Historias cl&iacute;nicas.     <BR> Leyenda: IU: Infecci&oacute;n urinaria. IRB: Infecci&oacute;n respiratoria baja.</P></DIR>  <H4>DISCUSI&Oacute;N</H4>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>La indicaci&oacute;n inicial de un anti-microbiano muchas veces se realiza de manera emp&iacute;rica, pero para el uso racional del mismo, es incuestionable la utilidad de ciertos estudios del laboratorio cl&iacute;nico o de microbiolog&iacute;a. Aunque la tinci&oacute;n de Gram del sedimento urinario tiene mayor relaci&oacute;n con los urocultivos y es de mayor sensibilidad que el parcial de orina,<SUP>4,5</SUP> &eacute;sta s&oacute;lo se efectu&oacute; en el 5,3 % de los casos, siendo tambi&eacute;n bajos los por cientos de indicaci&oacute;n de urocultivos (39,9 %). La creatinina s&eacute;rica indicador de funci&oacute;n renal, con sus limitaciones sobre todo en los ancianos,<SUP>4,6,7</SUP> se realiz&oacute; en pocos pacientes (59,04 % con IU y 45,3 % con IRB), incluso en aqu&eacute;llos tratados con antimicrobianos nefrot&oacute;xicos (64,4 %) y &eacute;sta se reevalu&oacute; durante el tratamiento cuando apareci&oacute; elevada. Es conocida la poca confiabilidad del cultivo de esputo expectorado, por lo que se prefiere el Gram del esputo, por ser &uacute;til, econ&oacute;mico y r&aacute;pido en el momento de la decisi&oacute;n terap&eacute;utica,<SUP>8</SUP> sin embargo s&oacute;lo se indic&oacute; al 8,4 % de los casos. Al seleccionar el anti-microbiano interesa el origen de la infecci&oacute;n, las estudiadas fueron extrahospitalarias en mayor&iacute;a (IU:80 % y IRB:89 %) y los antimicrobianos empleados los indicados para este particular.<SUP>4-11</SUP> Es de destacar que los betalact&aacute;micos fueron los antimi-crobianos m&aacute;s empleados en la IU, pero dentro de &eacute;stos ocuparon un primer lugar la ampicilina, que no se recomienda como monoterapia por su alto por ciento de resistencia bacteriana<SUP>4,5</SUP> y le sigui&oacute; la penicilina G cuya indicaci&oacute;n no es de elecci&oacute;n para estos casos.<SUP>4,5</SUP> El cloranfenicol se us&oacute; m&aacute;s de lo aconsejable (18,3 %), sin considerar su bajo, pero temible potencial t&oacute;xico a nivel de la m&eacute;dula espinal y su pobre excreci&oacute;n por las v&iacute;as urinarias.<SUP>9</SUP> Las IRB son tratadas seg&uacute;n los g&eacute;rmenes habituales que las causan y el sitio de adquisici&oacute;n de la infecci&oacute;n<SUP>8,10</SUP> por no constar nuestro estudio con suficientes datos microbiol&oacute;gicos tanto en el &aacute;mbito local como nacional. Las referencias de la literatura internacional al respecto, s&oacute;lo nos sirven de pauta terap&eacute;utica, pero no nos eximen de la necesidad de conocer nuestra realidad, para poder tratar a nuestros pacientes. Los antimi-crobianos m&aacute;s empleados en las IRB fueron betalact&aacute;micos, aminogluc&oacute;sidos y cotrimoxazol coincidentes con lo recomendado en la literatura.<SUP>6-11</SUP> </P>     <P>Vale comentar que el aminogluc&oacute;sido m&aacute;s empleado para ambas infecciones fue la kanamicina, que coincide con el de mayor por ciento de resistencia antimicro-biana en la literatura.<SUP>6,7</SUP> Los grupos de antimicrobianos usados en general para el tratamiento de pacientes hospitalizados con IU o IRB, coincidieron con los aceptados internacionalmente, pero un mayor apoyo microbiol&oacute;gico y del laboratorio har&iacute;an m&aacute;s racional su uso y por lo tanto de mayor calidad la atenci&oacute;n m&eacute;dica. </P> <H4>SUMMARY</H4>     <P>A study was made on 188 patients with urinary infections and 95 with low respiratory infections, randomly selected from 1989 to 1994 in "10 de Octubre" Clinical and Surgical Hospsital, for the purpose of finding out the antimicrobials used to treat such infections and whether their treatments have microbiological and laboratory support. The microbiological studies were scarce : urocudslture 39,9% and sputum gram staining in 8.4% of patients. The serum creatinin was prescribed only in 64.4% of the treated patients with nephrotoxic antimicrobials. The most used antibiotics in urinary infections were: beta-lactamic (27.8%), cotrimaxol (21.4%), and chloranphenicol (18.3%) and for respiratory infections: beta-lactamic (51.6%), aminoglycoside (22.2%) and cotrimaxol (18.3%). Generally speaking, the group of antimicrobials used to treat these infections coincide with those reported in medical literature but an increase in laboratory and microbiological studies will contribute to a more rational use of these drugs. </P>     <P><I>Subject headings</i>: RESPIRATORY TRACT INFECTION/drug therapy, UROLOGIC DISEASES/drug therapy; ANTIBIOTICS/therapeutic use; HOSPITALIZATION. </P> <H4>REFERENCIAS BIBLIOGR&Aacute;FICAS</H4> <OL>      <!-- ref --><LI>Laporte JR, Tognoni G. Estudios de utilizaci&oacute;n de medicamentos y de farmacovigilancia En: Laporte JR, Tognoni G. Principios de epidemiolog&iacute;a del medicamento. Barcelona: Ediciones Cient&iacute;ficas y T&eacute;cnicas, 1993;1-24.</LI>    <!-- ref --><LI>Organizaci&oacute;n Mundial de la Salud. Uso racional de los medicamentos. Informe de la Conferencia de Expertos; 1985 Noviembre 25-29; Nairobi. Ginebra. Organizaci&oacute;n Mundial de la Salud, 1985.</LI>    <!-- ref --><LI>Chambers HF, Sande MA. Farmacolog&iacute;a antimicrobiana: consideraciones generales. En: Hardman JG, Limbird LF, Goodman Gilman A. eds. Las bases farmacol&oacute;gicas de la terap&eacute;utica. M&eacute;xico DF: Mc Graw-Hill, Interamericana, 1996:1095-122.</LI>    <!-- ref --><LI>Norby SR. Urinary tract infection. En: Abrams WB, Berkow R, eds. The Merck Manual of Geriatrics. Rahway: Merck Sharp, Dohme Research Laboratories, 1990:615-24.</LI>    <!-- ref --><LI>Mayer TR. UTI in the elderly. How to select treatment. Geriatrics 1980;67-77.</LI>    <!-- ref --><LI>Pancoast SJ. Aminogluc&oacute;sidos de empleo cl&iacute;nico. Clin Med Norteam 1988;3:619-52.</LI>    <!-- ref --><LI>Chambers HF, Sande MA. Farmacolog&iacute;a antimicrobiana: aminogluc&oacute;sidos. En: Hardman JG, Limbird LF, Goodman Gilman A, eds. Las bases farmacol&oacute;gicas de la terap&eacute;utica. M&eacute;xico DF: MC Graw-Hill, Interamericana, 1996:1173-92.</LI>    <!-- ref --><LI>Bartlett JG. Pneumonia and tuberculosis. En: Abrams WB, Berkow R, eds. The Merck Manual of Geriatrics. Rahway: Merck Sharp, Dohme Research Laboratories 1990:432-44.</LI>    <!-- ref --><LI>Kapusnik-Uner JE. Sande MA. Chambers HF. Farmacolog&iacute;a antimicrobiana: tetraciclinas, cloranfenicol, eritromicina y diversos antibacterianos. En: Hardman JG.</LI>    <!-- ref --><LI>Limbird LF, Goodman Gilman A, eds. Las bases farmacol&oacute;gicas de la terap&eacute;utica. M&eacute;xico DF MC Graw-Hill, Interamericana, 1996:1193-224.</LI>    <!-- ref --><LI>Bury Th, Badermecker M. Les infections broncopulmonaires extra-hospitalieres de l?adulte: quel antibiotique chosir?. Rev Med Liege 1994;49(9):497-502.</LI>    <!-- ref --><LI>Mandell GL, Petri WA. Farmacolog&iacute;a antimicrobiana: Sulfonamidas, trimetoprimsulfametoxazol, quinolonas y f&aacute;rmacos contra infecciones de v&iacute;as urinarias. En: Hardman JG, Limbird LF, Goodman Gilman A, eds. Las bases farmacol&oacute;gicas de la terap&eacute;utica. M&eacute;xico, DF: MC Graw-Hill, Interamericana, 1996:1123-40.</LI>    </OL>      <P>    <BR> Recibido: 24 de marzo de 1997. Aprobado: 5 de enero del 2000.     <BR> Dra. <I>Nancy Yod&uacute; Ferral.</I> Ave. 11 No. 6616. Playa, Ciudad de La Habana, Cuba. </P><DIR>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P><SUP><A NAME="x"></A>1</sup> Especialista de II Grado en Farmacolog&iacute;a. Profesor Auxiliar.     <BR> <SUP>2</SUP> Especialista de I Grado en Farmacolog&iacute;a. Asistente.     <BR> <SUP>3</SUP> Especialista de II Grado en Alergia.     <BR> &nbsp;</P> <H5></H5></DIR>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Laporte]]></surname>
<given-names><![CDATA[JR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tognoni]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Estudios de utilización de medicamentos y de farmacovigilancia]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Laporte]]></surname>
<given-names><![CDATA[JR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tognoni]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Principios de epidemiología del medicamento]]></source>
<year>1993</year>
<edition>Ediciones Científicas y Técnicas,</edition>
<page-range>1-24.</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Organización Mundial de la Salud</collab>
<source><![CDATA[Uso racional de los medicamentos: Informe de la Conferencia de Expertos;]]></source>
<year>1985</year>
<publisher-loc><![CDATA[Nairobi^eGinebra Ginebra]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Organización Mundial de la Salud,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chambers]]></surname>
<given-names><![CDATA[HF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sande]]></surname>
<given-names><![CDATA[MA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Farmacología antimicrobiana:: consideraciones generales]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Hardman]]></surname>
<given-names><![CDATA[JG]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Limbird]]></surname>
<given-names><![CDATA[LF]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las bases farmacológicas de la terapéutica]]></source>
<year>1996</year>
<page-range>1095-122</page-range><publisher-loc><![CDATA[DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mc Graw-Hill, Interamericana,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Norby]]></surname>
<given-names><![CDATA[SR]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Urinary tract infection]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Abrams]]></surname>
<given-names><![CDATA[WB]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Berkow]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Merck Manual of Geriatrics]]></source>
<year>1990</year>
<page-range>615-24</page-range><publisher-name><![CDATA[Dohme Research Laboratories,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mayer]]></surname>
<given-names><![CDATA[TR]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[UTI in the elderly: How to select treatment]]></article-title>
<source><![CDATA[Geriatrics]]></source>
<year>1980</year>
<page-range>67-77</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pancoast]]></surname>
<given-names><![CDATA[SJ]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Aminoglucósidos de empleo clínico]]></article-title>
<source><![CDATA[Clin Med Norteam]]></source>
<year>1988</year>
<volume>3</volume>
<page-range>619-52</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chambers]]></surname>
<given-names><![CDATA[HF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sande]]></surname>
<given-names><![CDATA[MA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Hardman]]></surname>
<given-names><![CDATA[JG]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Limbird]]></surname>
<given-names><![CDATA[LF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Goodman Gilman]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las bases farmacológicas de la terapéutica.]]></source>
<year>1996</year>
<page-range>1173-92</page-range><publisher-loc><![CDATA[México DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MC Graw-Hill, Interamericana,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bartlett]]></surname>
<given-names><![CDATA[JG]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Pneumonia and tuberculosis.]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Abrams]]></surname>
<given-names><![CDATA[WB]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Berkow]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Merck Manual of Geriatrics]]></source>
<year>1990</year>
<page-range>432-44</page-range><publisher-name><![CDATA[Merck Sharp, Dohme Research Laboratories]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kapusnik-Uner]]></surname>
<given-names><![CDATA[JE]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sande]]></surname>
<given-names><![CDATA[MA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chambers]]></surname>
<given-names><![CDATA[HF]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Farmacología antimicrobiana:: tetraciclinas, cloranfenicol, eritromicina y diversos antibacterianos.]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Hardman]]></surname>
<given-names><![CDATA[JG]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Limbird]]></surname>
<given-names><![CDATA[LF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Goodman Gilman]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las bases farmacológicas de la terapéutica.]]></source>
<year>1996</year>
<page-range>1193-224</page-range><publisher-loc><![CDATA[México DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MC Graw-Hill, Interamericana,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bury]]></surname>
<given-names><![CDATA[Th]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Badermecker]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[Les infections broncopulmonaires extra-hospitalieres del adulte:: quel antibiotique chosir?]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Med Liege]]></source>
<year>1994</year>
<volume>49</volume>
<numero>9</numero>
<issue>9</issue>
<page-range>497-502</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mandell]]></surname>
<given-names><![CDATA[GL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Petri]]></surname>
<given-names><![CDATA[WA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Farmacología antimicrobiana:: Sulfonamidas, trimetoprimsulfametoxazol, quinolonas y fármacos contra infecciones de vías urinarias]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Hardman]]></surname>
<given-names><![CDATA[JG]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Limbird]]></surname>
<given-names><![CDATA[LF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Goodman]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gilman]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las bases farmacológicas de la terapéutica]]></source>
<year>1996</year>
<page-range>1123-40</page-range><publisher-loc><![CDATA[México, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MC Graw-Hill, Interamericana,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
