<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1729-519X</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Habanera de Ciencias Médicas]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev haban cienc méd]]></abbrev-journal-title>
<issn>1729-519X</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Ciencias Médicas de la Habana]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1729-519X2009000400006</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[EPIDEMIOLOGIA, CLINICA Y EVOLUCION TERAPEUTICA USANDO VERAPAMILO EN PACIENTES CON TAQUIARRITMIAS SUPRAVENTICULARES AGUDAS]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Epidemiology, clinic and therapeutic evolution using verapamilo in patients with acute supraventriular tachyarrhythmia]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Canciano Chirino]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ernesto]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cruz Suárez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Diuveidys]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Blanco López]]></surname>
<given-names><![CDATA[Adrián]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Hospital General Docente Iván Portuondo.  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ Municipio San Antonio de los Baños]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>11</month>
<year>2009</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>11</month>
<year>2009</year>
</pub-date>
<volume>8</volume>
<numero>4</numero>
<fpage>0</fpage>
<lpage>0</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1729-519X2009000400006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1729-519X2009000400006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1729-519X2009000400006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Se realizó una investigación definiendo: epidemiología, clínica y evolución final en pacientes con Taquiarritmia Supraventriculares (TSV) usando verapamilo en la Unidad Cuidados Emergentes del Hospital Iván Portuondo, San Antonio de los Baños, Habana durante 2 años. Particularizando: Edad y sexo, arritmias frecuentes, síntomas según período sintomático pretratamiento, efectos adversos atendiendo a dosis y evolución final. Estudio: ensayo de uso de medicamentos doble ciego controlado seleccionándose aleatoriamente 100 pacientes con diagnóstico electrocardiográfico de TSV. Existieron diferencias de edades entre sexos, con menor media global los hombres (58.3 años) sin correlación, según test de Spearman. Fibrilación auricular fue la arritmia por excelencia (60%) en pacientes con palpitaciones (48%) que aparecieron mayormente en las primeras 72 horas (63%). Bradicardia e hipotensión fueron los efectos adversos predominantes dependiendo de la dosis El 75% de los pacientes tuvo evolución favorable, constituyendo verapamilo una opción terapéutica segura, conveniente y potencialmente efectiva dependiendo de la dosis y el estado cardiovascular previo del paciente.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[An investigation was done defining clinical epidemiology and final outcomes in patients with supraventricular arrhythmias utilizing Verapamilo; for two years in the Intensive Care Unit of Ivan Portuondo Hospital in San Antonio de los Baños, Habana. Particular interest we had in age, sex, frequent arrhythmias, symptoms, according to the symptomatic period previous to treatment, adverse effects taking in consideration dose and final outcome. Study: Controlled double blind trial randomly selecting 100 patients with an EKG diagnosing (SVA) (Supraventricular arrhythmia). There were differences of ages between sexes with a minor global media among men of 58.3 years with no correlation, according to the Spearman test. Auricular fibrillation was the most prevalent arrhythmia ( 60%) in patients with palpitations (48%), which appeared primarily before the 72 hours (6%). Bradicardia and hypotension were the most frequent adverse effects depending on dose. The 75% of patients had a favorable evolution, being Verapamilo a safe and convenient therapeutic option, potentially effective depending on the dose and the previous cardiovascular state of the patient.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Taquiarritmia/supraventricular]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[cardiopatía]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[efectos adversos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[efectividad.]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Tachiarrhytmia]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[supraventricular]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[cardiopathy]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[adverse effects]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[effectiveness.]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p align="right"><font face="Verdana"><b><font size="2">CIENCIAS CL&Iacute;NICAS    Y PATOL&Oacute;GICAS</font></b></font></p>     <p><font face="Verdana" size="2">Hospital General Docente Iv&aacute;n Portuondo.    <br>   </font><font face="Verdana" size="2">Municipio San Antonio de los Ba&ntilde;os.    </font></p>     <p>&nbsp;</p>     <P>      <P> <font face="Verdana" size="2"><B><font size="4">EPIDEMIOLOGIA, CLINICA Y EVOLUCION  TERAPEUTICA USANDO VERAPAMILO EN PACIENTES CON TAQUIARRITMIAS</font></B></font><B>  <font face="Verdana" size="4">SUPRAVENTICULARES AGUDAS </font>     <P>&nbsp;     <P><font face="Verdana" size="3">Epidemiology, clinic and therapeutic evolution    using verapamilo in patients with acute supraventriular tachyarrhythmia </font>     <P>&nbsp; </B>      <P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P><b><font face="Verdana" size="2"><SUP>1</SUP>Dr. Ernesto Canciano Chirino,    Dra. Diuveidys Cruz Su&aacute;rez<sup>2, </sup>Adri&aacute;n Blanco L&oacute;pez<sup>3</sup></font></b>     <P>      <P><font face="Verdana" size="2"><SUP>1</SUP>Especialista Primer Grado en Medicina    Interna. Asistente. Msc Enfermedades Infecciosas. Msc Urgencia y Emergencias    M&eacute;dicas. Calle 72 n&uacute;m 2514 entre 25 y 27. La Salud. Habana. Tel&eacute;fono:    047-48195. <a href="mailto:ecanciano@infomed.sld.cu" target="_blank">ecanciano@infomed.sld.cu</a>        <br>   </font><font face="Verdana" size="2"><SUP>2</SUP>Especialista Primer Grado en    M.G.I. Instructor. Msc Urgencia y Emergencias M&eacute;dicas. Calle 72 n&uacute;m    2514 entre 25 y 27. La Salud. Habana. <a href="mailto:diuveidyscruz@infomed.sld.cu" target="_blank">diuveidyscruz@infomed.sld.cu</a></font>        <br>   <font face="Verdana" size="2"><SUP>3</SUP>Estudiante 5to a&ntilde;o. Medicina.    Alumno ayudante de Medicina Interna. Calle 56 n&uacute;m.1445 entre 25 y 27.    Bejucal. Provincia Habana. </font>     <P>&nbsp;     <P>&nbsp;     <P>&nbsp; <hr size="1" noshade>     <P>      <P><font face="Verdana" size="2"><B>RESUMEN</B> </font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P><font face="Verdana" size="2">Se realiz&oacute; una investigaci&oacute;n definiendo:    epidemiolog&iacute;a, cl&iacute;nica y evoluci&oacute;n final en pacientes con    Taquiarritmia Supraventriculares (TSV) usando verapamilo en la Unidad Cuidados    Emergentes del Hospital Iv&aacute;n Portuondo, San Antonio de los Ba&ntilde;os,    Habana durante 2 a&ntilde;os. Particularizando: Edad y sexo, arritmias frecuentes,    s&iacute;ntomas seg&uacute;n per&iacute;odo sintom&aacute;tico pretratamiento,    efectos adversos atendiendo a dosis y evoluci&oacute;n final. Estudio: ensayo    de uso de medicamentos doble ciego controlado seleccion&aacute;ndose aleatoriamente    100 pacientes con diagn&oacute;stico electrocardiogr&aacute;fico de TSV. Existieron    diferencias de edades entre sexos, con menor media global los hombres (58.3    a&ntilde;os) sin correlaci&oacute;n, seg&uacute;n test de Spearman. Fibrilaci&oacute;n    auricular fue la arritmia por excelencia (60%) en pacientes con palpitaciones    (48%) que aparecieron mayormente en las primeras 72 horas (63%). Bradicardia    e hipotensi&oacute;n fueron los efectos adversos predominantes dependiendo de    la dosis El 75% de los pacientes tuvo evoluci&oacute;n favorable, constituyendo    verapamilo una opci&oacute;n terap&eacute;utica segura, conveniente y potencialmente    efectiva dependiendo de la dosis y el estado cardiovascular previo del paciente.    </font>     <P><font face="Verdana" size="2"><B>Palabras clave<I>:</I></B><I> </I>Taquiarritmia/supraventricular,    cardiopat&iacute;a, efectos adversos, efectividad. </font>     <P>      <P><font face="Verdana" size="2"><B>ABSTRACT</B> </font>     <P><font face="Verdana" size="2">An investigation was done defining clinical epidemiology    and final outcomes in patients with supraventricular arrhythmias utilizing Verapamilo;    for two years in the Intensive Care Unit of Ivan Portuondo Hospital in San Antonio    de los Ba&ntilde;os, Habana. Particular interest we had in age, sex, frequent    arrhythmias, symptoms, according to the symptomatic period previous to treatment,    adverse effects taking in consideration dose and final outcome. Study: Controlled    double blind trial randomly selecting 100 patients with an EKG diagnosing (SVA)    (Supraventricular arrhythmia). There were differences of ages between sexes    with a minor global media among men of 58.3 years with no correlation, according    to the Spearman test. Auricular fibrillation was the most prevalent arrhythmia    ( 60%) in patients with palpitations (48%), which appeared primarily before    the 72 hours (6%). Bradicardia and hypotension were the most frequent adverse    effects depending on dose. The 75% of patients had a favorable evolution, being    Verapamilo a safe and convenient therapeutic option, potentially effective depending    on the dose and the previous cardiovascular state of the patient. </font>     <P>      <P><font face="Verdana" size="2"><B>Key Words:</B> Tachiarrhytmia/ supraventricular,    cardiopathy, adverse effects, effectiveness. </font> <hr size="1" noshade>     <p>&nbsp;</p>    <P>&nbsp;     <P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P><font face="Verdana" size="3"><B>INTRODUCCI&Oacute;N</B></font>      <P><font face="Verdana" size="2">Dentro de las cardiopat&iacute;as agudas no coronarias    los trastornos del ritmo (arritmias) ocupan un lugar importante, siendo su tratamiento    un problema en evoluci&oacute;n desde las 2 &uacute;ltimas d&eacute;cadas.<SUP>1    </SUP> </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Las taquiarritmias supraventriculares (TSV) son    disrritmias que involucran necesariamente estructuras ubicadas por encima de    la bifurcaci&oacute;n del haz de Hiss existiendo reportes <SUP>2,3</SUP> con    incidencias de 67% en pacientes atendidos en servicios de urgencias, aquejados    no necesariamente de enfermedades card&iacute;acas. Su manejo terap&eacute;utico    depende del tipo de arritmia, la estabilidad hemodin&aacute;mica del paciente    y su tiempo de instauraci&oacute;n llegando a necesitar cardioversi&oacute;n    el&eacute;ctrica sincronizada aquellas con peor repercusi&oacute;n hemodin&aacute;mica.<SUP>4</SUP>    </font>      <P><font face="Verdana" size="2">Si las maniobras vagales fallan, hasta 75% de    los casos, existen 3 grupos de medicamentos considerados &quot;primera l&iacute;nea&quot;    para enlentecer la frecuencia ventricular: antic&aacute;lcicos (verapamilo de    elecci&oacute;n), betabloqueadores (propanolol) o digit&aacute;licos (digoxina);    no existiendo &quot;a mano&quot; adenosina como opci&oacute;n m&aacute;s eficaz    <SUP>5</SUP> pero en exceso costosa. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">La elecci&oacute;n farmacol&oacute;gica m&aacute;s    eficaz, segura y conveniente en el manejo de las TSV en Cuerpos de guardia constituye    realmente un dilema de la medicina moderna, pues aquellas han dejado de ser    necesariamente un &quot;problema&quot; del cardi&oacute;logo (muchas veces deficitarios),    para convertirse en un grupo complejo y frecuente de trastornos con los cuales    tienen que lidiar los m&eacute;dicos que laboran en servicios de urgencia. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">En la Unidad de Cuidados Intensivos Emergentes    (UCIE) del Hospital Iv&aacute;n Portuondo en San Antonio de los Ba&ntilde;os,    Habana, las afecciones card&iacute;acas reportan incidencias anuales de alrededor    de 62% llevando las TSV gran parte sin existir consenso m&eacute;dico o protocolo    de cual antiarr&iacute;tmico y en cu&aacute;l paciente emplear. Por ello se    realiz&oacute; una investigaci&oacute;n sobre el siguiente problema: &#191;C&oacute;mo    es el comportamiento cl&iacute;nico/epidemiol&oacute;gico y evoluci&oacute;n    final en los pacientes afectados por TSV, cuya opci&oacute;n terap&eacute;utica    es verapamilo? </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Qued&oacute; establecido como objetivo general    definir epidemiolog&iacute;a, rasgos cl&iacute;nicos y evoluci&oacute;n final    en pacientes con TSV medicados con verapamilo en la UCIE del Hospital Iv&aacute;n    Portuondo, San Antonio de los Ba&ntilde;os, Provincia Habana, desde enero 2007_diciembre    2008. Particularizar en: Edad y sexo, arritmias m&aacute;s frecuentes, s&iacute;ntomas    cl&iacute;nicos, seg&uacute;n per&iacute;odo sintom&aacute;tico pretratamiento,    efectos adversos de mayor frecuencia atendiendo a la dosis y evoluci&oacute;n    cl&iacute;nica final. </font>     <P>&nbsp;     <P>      <P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P>      <P> <font face="Verdana" size="3"><B>MATERIAL Y M&Eacute;TODO</B> </font>      <P><font face="Verdana" size="2">Se realiz&oacute; un ensayo de uso de medicamentos    (EUM), variedad, consecuencia pr&aacute;ctica de la utilizaci&oacute;n de medicamentos,    doble ciego controlado. El universo lo constituyeron 349 pacientes atendidos    por afecciones cardiovasculares, de los cuales (previa determinaci&oacute;n    del tama&ntilde;o muestral) se muestrearon aleatoriamente 100 en orden alfab&eacute;tico.    Se utiliz&oacute; como herramienta de muestreo los criterios electrocardiogr&aacute;ficos    de TSV. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Criterios de inclusi&oacute;n: Mayores de 18    a&ntilde;os con diagn&oacute;stico electrocardiogr&aacute;fico confirmado de    taquiarritmias supraventriculares que tuvieron consentimiento &eacute;tico positivo,    verbal y escrito, a participar en la investigaci&oacute;n. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Criterios de exclusi&oacute;n: Pacientes con    arritmias de m&aacute;s de 72 horas de evoluci&oacute;n, inestabilidad hemodin&aacute;mica    o que refirieron alergia o contraindicaciones al uso de verapamilo. Adem&aacute;s    se excluyeron quienes presentaban S&iacute;ndrome de Wolf-Parkinson-White de    base o Bloqueo completo de rama izquierda. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Edad se distribuy&oacute; en 6 clases determinando    media global, m&aacute;s coeficiente de correlaci&oacute;n de los rangos de    Spearman con un intervalo de confianza de 95%. En sexo se calcul&oacute; proporci&oacute;n    entre ambos. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Se tabularon aquellas arritmias que se presentaron    en m&aacute;s de 25% de los casos. S&iacute;ntomas cl&iacute;nicos m&aacute;s    frecuentes y per&iacute;odo sintom&aacute;tico pretratamiento se analizaron    calculando el coeficiente de V.Cramer con un nivel de significaci&oacute;n de    0,06 y 8 grados de libertad. Per&iacute;odo sintom&aacute;tico se clasific&oacute;:    hasta 72 horas, hasta 7mo. d&iacute;a y m&aacute;s de 7 d&iacute;as. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Los efectos adversos se tuvieron en cuenta: los    que se presentaron en 25% o m&aacute;s de los afectados. La dosis se clasific&oacute;    por conveniencia en: baja dosis hasta 25 mg, media de 25-35 y alta hasta 50    mg atendiendo a cada caso en particular. </font>      <P><font face="Verdana" size="2">La valoraci&oacute;n de la evoluci&oacute;n cl&iacute;nica    se hizo a partir de la suma aritm&eacute;tica de la cantidad de mejorados, calculando    el porciento y discutiendo los resultados textualmente. Se clasificaron como    mejorados a aquellos pacientes donde disminuy&oacute; la frecuencia ventricular    o se logr&oacute; revertir a ritmo sinusal con verapamilo. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Se cumplieron con los acuerdos &eacute;ticos    establecidos en la declaraci&oacute;n de Helsinki. </font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>&nbsp;     <P>      <P><font face="Verdana" size="3"><B>RESULTADOS </B></font>     <P><font face="Verdana" size="2">En la tabla 1, se aprecia una tendencia a aumentar    las medias a medida que avanza la edad, siendo m&aacute;s significativo en las    mujeres. La media global general fue de 59 a&ntilde;os; en hombres este valor    es de 58.3 a&ntilde;os menor en comparaci&oacute;n con las mujeres (65,3). El    coeficiente de correlaci&oacute;n por rangos de Spearrman fue de 0.3 muy cercano    a cero, lo cual traduce pobre correlaci&oacute;n lineal de la edad entre clases.    La proporci&oacute;n masculino/femenino qued&oacute; 1.38/1 predominando discretamente    en los </font><font face="Verdana" size="2">hombres. </font>     <P align="center"><font face="Verdana" size="2">Tabla 1. Relaci&oacute;n seg&uacute;n    rango de edades y sexo en pacientes con TSV     <br>   </font>     <P>&nbsp; <table width="75%" border="1" align="center">   <tr>      <td>           <div align="center"><font face="Verdana" size="2">Edades</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">Masculino</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">Femenino </font></div>     </td>     <td>            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">Media </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">18 a 31</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">5 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">1 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">22 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">32 a 45</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">7</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">2 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">40 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">46 a 59</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">29</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">6 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">55 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">60 a 73 </font></td>     <td>            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">10</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">18</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">63 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">74 a 87</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">6 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">11</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">74 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">88 a 101</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">1 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">4 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">81 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Total</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">58</font></div>     </td>     <td>            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">42 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">100 </font></div>     </td>   </tr> </table>     <P>      <P>      <P>      <P><font face="Verdana" size="2">Dentro de las arritmias, la de mayor incidencia    fue fibrilaci&oacute;n auricular con 60%, seguida por flutter auricular. (Tabla    2). </font>     <P align="center"><font face="Verdana" size="2">Tabla 2. Tipos de TSV de mayor    frecuencia en pacientes atendidos en UCIE     <br>   </font>     <P>&nbsp; <table width="37%" border="1" align="center">   <tr>      <td width="50%"><font face="Verdana" size="2">Arritmias </font></td>     <td width="50%">            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">Frecuencias </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td width="50%"><font face="Verdana" size="2">Fibrilaci&oacute;n auricular</font></td>     <td width="50%">            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">60 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td width="50%"><font face="Verdana" size="2">Flutter auricular </font></td>     <td width="50%">            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">14 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td width="50%"><font face="Verdana" size="2">T. reentrada nodal </font></td>     <td width="50%">            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">9 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td width="50%"><font face="Verdana" size="2">T. auricular multifocal </font></td>     <td width="50%">            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">7 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td width="50%"><font face="Verdana" size="2">T. auricular unifocal</font></td>     <td width="50%">            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">6 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td width="50%"><font face="Verdana" size="2">T. intranodal </font></td>     <td width="50%">            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">4 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td width="50%"><font face="Verdana" size="2">Total (%) </font></td>     <td width="50%">            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">100</font></div>     </td>   </tr> </table>     <P>      <P>      <P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P>      <P><font face="Verdana" size="2">En la Tabla 3, palpitaciones (48%) y disnea fueron    los s&iacute;ntomas predominantes mayormente en las primeras 72 horas (63%),    siendo mucho menor la frecuencia de los s&iacute;ntomas, pasados los 7 d&iacute;as    de aparici&oacute;n. El coeficiente de V.Cramer fue de 0.75 un valor cercano    a 1, demostrando asociaci&oacute;n entre variables dependiente del nivel de    significaci&oacute;n prefijado. </font>     <P>      <P align="center"><font face="Verdana" size="2">Tabla 3. S&iacute;ntomas de mayor    frecuencia seg&uacute;n per&iacute;odo sintom&aacute;tico pre-tratamiento en    pacientes con TSV     <br>       <br>   </font> <table width="75%" border="1" align="center">   <tr>      <td>            <p align="center"><font face="Verdana" size="2">S&iacute;ntomas</font>      </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">&lt;72 hrs. </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">Hasta 7 d&iacute;as</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">&gt; 7 d&iacute;as </font></div>     </td>     <td>            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">Total </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Palpitaciones</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">33 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">13</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">2 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">48 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Disnea </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">15</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">9 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">1 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">25 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">V&eacute;rtigo </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">8 </font></div>     </td>     <td>            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">1 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">2 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">11 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Cefaleas </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">4 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">1</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">1 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">6 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Rubor facial</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">3</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">0 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">0 </font></div>     </td>     <td>            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">3 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Total (%)</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">63</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">24</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">6 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">93 </font></div>     </td>   </tr> </table>     <P><font face="Verdana" size="2">La bradicardia (34%) y la hipotensi&oacute;n    estuvieron entre los efectos indeseables de mayor peso, mayormente dependiendo    del aumento de la dosis. El an&aacute;lisis de asociaci&oacute;n entre variables    a trav&eacute;s del estad&iacute;grafo Chi <SUB>2</SUB> determin&oacute; la    existencia de asociaci&oacute;n estad&iacute;stica entre las variables analizadas.    (Tabla 4). </font>     <P>      <P align="center"><font face="Verdana" size="2">Tabla 4. Efectos adversos atendiendo    a la dosis en pacientes con TSV     <br>   </font>     <P>&nbsp; <table width="75%" border="1" align="center">   <tr>      <td>&nbsp;</td>     <td colspan="4">            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">Dosis </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Efectos adversos </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">baja </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">media </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">alta</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">Total </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Bradicardia </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">0 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">12</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">22</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">34 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Hipotensi&oacute;n </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">1 </font></div>     </td>     <td>            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">9 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">20 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">30 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Disnea </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">0 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">5 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">14 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">19 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Arritmias</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">3</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">7 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">12 </font></div>     </td>     <td>            ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center"><font face="Verdana" size="2">22 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Visi&oacute;n borrosa</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">0 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">3 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">5</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">8 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Total </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">4</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">36</font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">73 </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">113 </font></div>     </td>   </tr> </table>     <P><font face="Verdana" size="2">La evoluci&oacute;n cl&iacute;nica fue satisfactoria,    para 75% del total de pacientes que revirtieron o disminuyeron la frecuencia    ventricular. </font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>      <P align="center"><font face="Verdana" size="2">Tabla 5. Evoluci&oacute;n cl&iacute;nica    final en pacientes con TSV medicado con verapamilo     <br>   </font>     <P>&nbsp; <table width="36%" border="1" align="center">   <tr>      <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">Eficacia </font></div>     </td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">Frecuencias </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Mejorado </font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">75 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">No mejorado</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">25 </font></div>     </td>   </tr>   <tr>      <td><font face="Verdana" size="2">Total</font></td>     <td>            <div align="center"><font face="Verdana" size="2">100 </font></div>     </td>   </tr> </table>     <P>&nbsp;     ]]></body>
<body><![CDATA[<P><font face="Verdana" size="2"><B><font size="3">DISCUSI&Oacute;N</font></B>    </font>      <P><font face="Verdana" size="2">Milgarejo <SUP>6</SUP> report&oacute; TSV en    edades comprendidas de 45_50 a&ntilde;os, sin distinci&oacute;n entre sexos    en un estudio de cohorte realizado en un gran hospital de Colombia. Estos resultados    son inferiores a los encontrados en la presente investigaci&oacute;n, nada cuestionable    si se tiene en cuenta que Cuba se ubica entre los pa&iacute;ses m&aacute;s envejecidos    de Am&eacute;rica, debido a la baja tasa de mortalidad presente con baja mortalidad    infantil m&aacute;s una alta esperanza de vida (77 a&ntilde;os). </font>     <P><font face="Verdana" size="2">En San Antonio de los Ba&ntilde;os por encima    de los 55 a&ntilde;os es mayor la poblaci&oacute;n femenina, con alta prevalencia    de otras enfermedades com&oacute;rbidas: diabetes, hipertensi&oacute;n arterial    y obesidad, a las cuales se suman climaterio y menopausia multiplicando (en    dependencia al n&uacute;mero de enfermedades com&oacute;rbidas) el riesgo cardiovascular    y la incidencia de arritmias en este sexo; se explican <SUP>7 </SUP>as&iacute;    los resultados. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">La prevalencia de fibrilaci&oacute;n auricular    (FA) en estudios Internacionales en edades entre 45 y 50 a&ntilde;os se presenta    en 0,5% de la poblaci&oacute;n, mientras que en la d&eacute;cada del 60 asciende    a 18,8%.<SUP>8,9</SUP> Estos datos son concordantes con los de este estudio,    ello responde a las m&uacute;ltiples etiolog&iacute;as card&iacute;acas o extracard&iacute;acas    capaces de desencadenar FA e incluso su capacidad de hacerse parox&iacute;stica    en dis&iacute;miles ocasiones sin comprometer el gasto card&iacute;aco. Esta    arritmia produce remodelado aur&iacute;cular tard&iacute;o aumentando la cavidad    en detrimento del grosor del m&uacute;sculo, lo cual hace recurrente la inestabilidad    el&eacute;ctrica. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Autores internacionales<SUP>10</SUP> reportan    disnea y dolor tor&aacute;xico como s&iacute;ntomas principales asociados a    TSV; ello se debe a que emplearon poblaciones con cardiopat&iacute;as agudas    sin tener en cuenta la terap&eacute;utica. Los s&iacute;ntomas son expresi&oacute;n    del estado contr&aacute;ctil mioc&aacute;rdico, fueron s&iacute;ntomas menores    por los criterios de exclusi&oacute;n utilizados aunque los pacientes acudieron    tempranamente reflejando la importancia que da la poblaci&oacute;n a todo trastorno    card&iacute;aco agudo. No apareci&oacute; investigaci&oacute;n alguna donde    se analizaran ambas variables. </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Los efectos adversos fueron dosis/dependientes    y bien tolerados, pues no interfirieron en la evoluci&oacute;n final de los    pacientes. En un ensayo cl&iacute;nico <SUP>11</SUP> se obtuvo mayor cantidad    de efectos adversos con baja efectividad, se&ntilde;al&aacute;ndose que los    antic&aacute;lcicos no deben asociarse a otros medicamentos con efecto depresor    cardiovascular; no obstante verapamilo es una opci&oacute;n segura aunque se    emplee a altas dosis. </font>     <P>&nbsp;     <P>      <P><font face="Verdana" size="3"><B>CONCLUSIONES</B> </font>     <P><font face="Verdana" size="2">Constituye verapamilo un medicamento efectivo,    seguro y muy bien tolerado en el manejo terap&eacute;utico de las Taquiarritmias    supraventriculares sin ser la edad, el tipo de arritmia o las dosis terap&eacute;uticas    limitantes en su uso, siendo muy frecuente su presentaci&oacute;n en la UCIE    del hospital Iv&aacute;n Portuondo. </font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>&nbsp;     <P>      <P><font face="Verdana" size="3"><B>REFERENCIAS BIBLIOGR&Aacute;FICAS</B> </font>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">1. Levy S. Global Epidemiology and classification    of arritmias and cardiovascular disfuntions. J Cardiovasc Electrophysiol. 9;    S78-S82;2006. </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">2. Christopher W. Bryan - Brown. Medicina Cr&iacute;tica:    Retos para el pr&oacute;ximo milenio. 50 a&ntilde;os de Medicina Cr&iacute;tica    / 50 Temas. Primera Edici&oacute;n. Junio 1999. VII Congreso Panamericano-Ib&eacute;rico    de Medicina Intensiva. Quito. Ecuador: 2002. </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">3.<B><I> </I></B>Wellens HJJ, Brugada P. Treatment    of cardiac arrhythmias, when how and where? J Am Coll Cardiol.(15):1417-1428;2002.    </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">4. Trohman RG. Supraventricular tachycardia:    Implications for the intensivist. Crit Care Med Suppl. 28(10):N129-N135; 2005.    </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">5. Reiffel J Drug Choices in the treatment of    supraventricular taquicarthia. . Am J Cardiol. 85 (10 Suppl 1):12-19;2007. </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">6. Milgarejo E. Arritmias: enfoque terap&eacute;utico    y manejo de las taquiarritmias supraventriculares. Acta Med. Colombia. (14):280,    2005. </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">7. Multiple Risk Factor Intervention Trial. Mortality    after 10 years for hypertensive participants in the Multiple Risk Factor Intervention    Trial. Circulation.(82):1616-1628;2000. </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">8. Hod H, Lew AS, Keltai M, Cercek B, Geft IL,    Shah P <I>et al</I>. Early atrial fibrillation during evolving myocardial infarction:    a consequence of impaired left atrial perfusion. Circulation.(75):146-150;2002.    </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">9. TofierGH, Muller JE, Stone PH,Willich SN,    DavisVG, Poole WK <I>et al</I>. Factors leading to shorter survival after acute    arrhythmias in patients aging 65 to 75 years compared with younger patients.    Am J Cardiol. (62):860-867; 2002.</font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">10. Cristal N, Szwarcberg J, Gueron M. Supraventricular    arrhythmias in acute cardiophaty. Prognostic importance of clinical setting;    mechanism of production. Ann Intern Me. 82:35-39;2005. </font>    <P>      <!-- ref --><P><font face="Verdana" size="2">11. Gullets L, Birkeland K, Molstad P, Hoyer    MM, Vanberg P, Kjekshus J. The effect of magnesium versus verapamil on supraventricular    arrhythmias: Clin Cardiol. 16(5):429-34; mayo, 2003. </font>    <P>      <P>      <P>      <P>      <P>      <P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P>      <P>      <P>      <P>       ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Levy]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Global Epidemiology and classification of arritmias and cardiovascular disfuntions]]></article-title>
<source><![CDATA[J Cardiovasc Electrophysiol]]></source>
<year>2006</year>
<volume>9</volume>
<page-range>S78-S82</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Christopher]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bryan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Brown]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Medicina Crítica: Retos para el próximo milenio. 50 años de Medicina Crítica / 50 Temas]]></source>
<year>Juni</year>
<month>o </month>
<day>19</day>
<edition>Primera Edición</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Quito^eEcuador Ecuador]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wellens]]></surname>
<given-names><![CDATA[HJJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Brugada]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Treatment of cardiac arrhythmias, when how and where]]></article-title>
<source><![CDATA[J Am Coll Cardiol]]></source>
<year>2002</year>
<numero>15</numero>
<issue>15</issue>
<page-range>1417-1428</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Trohman]]></surname>
<given-names><![CDATA[RG]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Supraventricular tachycardia: Implications for the intensivist]]></article-title>
<source><![CDATA[Crit Care Med Suppl]]></source>
<year>2005</year>
<volume>28</volume>
<numero>10</numero>
<issue>10</issue>
<page-range>N129-N135</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Reiffel]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Drug Choices in the treatment of supraventricular taquicarthia]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Cardiol]]></source>
<year>2007</year>
<volume>85</volume>
<numero>^s10</numero>
<issue>^s10</issue>
<supplement>10</supplement>
<page-range>12-19</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Milgarejo]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Arritmias: enfoque terapéutico y manejo de las taquiarritmias supraventriculares]]></article-title>
<source><![CDATA[Acta Med. Colombia]]></source>
<year>2005</year>
<numero>14</numero>
<issue>14</issue>
<page-range>280</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Multiple Risk Factor Intervention Trial: Mortality after 10 years for hypertensive participants in the Multiple Risk Factor Intervention Trial]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>2000</year>
<volume>82</volume>
<page-range>1616-1628</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hod]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lew]]></surname>
<given-names><![CDATA[AS]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Keltai]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cercek]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Geft]]></surname>
<given-names><![CDATA[IL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Shah]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Early atrial fibrillation during evolving myocardial infarction: a consequence of impaired left atrial perfusion]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tofier]]></surname>
<given-names><![CDATA[GH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Muller]]></surname>
<given-names><![CDATA[JE]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Stone]]></surname>
<given-names><![CDATA[PH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Willich]]></surname>
<given-names><![CDATA[SN]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Davis]]></surname>
<given-names><![CDATA[VG]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Poole]]></surname>
<given-names><![CDATA[WK]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Factors leading to shorter survival after acute arrhythmias in patients aging 65 to 75 years compared with younger patients]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Cardiol]]></source>
<year>2002</year>
<numero>62</numero>
<issue>62</issue>
<page-range>860-867</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cristal]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Szwarcberg]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gueron]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Supraventricular arrhythmias in acute cardiophaty: Prognostic importance of clinical setting; mechanism of production]]></article-title>
<source><![CDATA[Ann Intern Me]]></source>
<year>2005</year>
<volume>82</volume>
<page-range>35-39</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gullets]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Birkeland]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Molstad]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hoyer]]></surname>
<given-names><![CDATA[MM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vanberg]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kjekshus]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The effect of magnesium versus verapamil on supraventricular arrhythmias]]></article-title>
<source><![CDATA[Clin Cardiol]]></source>
<year>mayo</year>
<month>, </month>
<day>20</day>
<volume>16</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>429-34</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
