<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2223-4861</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Centro Azúcar]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[cen. az.]]></abbrev-journal-title>
<issn>2223-4861</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Feijóo]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2223-48612017000200002</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Análisis proximal de galletas de harina de trigo (triticum vulgare): tapirama (phaseolus lunatus) de pueblo nuevo de Paraguaná]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Proximal analysis of wheat flour crackers (triticum vulgare): tapirama (phaseolus lunatus) from pueblo nuevo de Paraguaná]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chirinos Leal]]></surname>
<given-names><![CDATA[Wilmary de Jesús]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vargas Rincón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nataly]]></given-names>
</name>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidad Nacional Experimental Francisco de Miranda Centro de Investigaciones Tecnológicas Laboratorio de Tecnología de los alimentos]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Venezuela</country>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Unidad de Procesos Agroindustriales Centro de Investigaciones Tecnológicas Laboratorio de Tecnología de los alimentos]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<volume>44</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>10</fpage>
<lpage>17</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2223-48612017000200002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2223-48612017000200002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2223-48612017000200002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[La tapirama (Phaseolus lunatus) es una leguminosa que se encuentra en muchos tipos de ambientes tropicales, tanto en el trópico húmedo como en el seco, sus frutos son unas vainas verdes o amarillas oscuras que contienen varios granos de forma arriñonada. Tiene alto valor nutritivo debido a que su contenido de proteína es de (25.09%). Su crecimiento y reproducción en la península de Paraguaná del Estado Falcón es típica alcanzando hasta cuatro ciclos reproductivos por año. La tecnología de harinas compuestas se comenzó a utilizar para demostrar las habilidades nutricionales a base de leguminosas para hacer galletas. El objetivo de esta investigación es determinar el análisis proximal de galletas a base de harina de trigo: tapirama proveniente de pueblo nuevo de paraguaná, los análisis se realizaron por los métodos estandarizados por la norma COVENIN y AACC. En galletas las características de la mejor formulación 50:50 trigo: tapirama fueron proteína (15.70%); carbohidratos totales (72,67%); grasa (2,62%); humedad (3,9%); cenizas (2,08%); fibra(3,03%); minerales: K (1,05%); Na (4,05%); Fe (0,34%); Mn (0,04%); Ca (0,4%); Mg (2,86%); P (0,003%) y Cu (0,06%). Las harinas a base de leguminosas son ricas en proteína, fibra, carbohidratos y minerales y asociadas al trigo, mejoran su calidad nutricional.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[The tapirama (Phaseolus lunatus) is a legume found in much types of tropical environment, in the humid and dry tropics. Its fruits are dark green and yellow pods that contain some kidney-shaped grains. It has high nutritional value due to its high protein content (25.09%). Its growth and reproduction in the Paraguaná Peninsula of the State Falcón are typical reaching to four reproductive cycles per year. The composite flour technology began to be used to demonstrate the legume- based nutritional abilities to make cookies. The purpose of this study was to determine the proximal analysis of wheat- tapirama- flour- based cookies from pueblo Nuevo de Paraguaná. Analyzes were carried out by methods standardized by AACC and COVENIN norms. In cookies, the characteristics of best formulation 50:50 tapirama wheat were protein whose percentage was (15,70%), total carbohydrate (72.67%); fat (2.62%); moisture (3,9%); ash (2.08%); fiber (3.03%); minerals: K (1.05%); Na (4.05%); Fe (0.34%); Mn (0.04%); Ca (0.4%); Mg (2.86%); P (0.003%) and Cu (0.06%). The legume-based flours that are rich in protein, fiber, carbohydrates and minerals associated with wheat, improve the nutritional quality.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[harinas compuestas]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[tapirama]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[valor nutritivo]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[galletas]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[composite flour]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[legume]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[nutritional value]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[cookies]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p align="right" style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt; text&#45;align:right'><font face="verdana" size="2"><b>ARTICULO</b></font></p>     <p align="right" style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt; text&#45;align:right'>&nbsp;</p> 	    <p style='margin&#45;top:0cm;margin&#45;right:&#45;.05pt;margin&#45;bottom: 0cm;margin&#45;left:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height:150%'><font face="verdana" size="4"><b>An&aacute;lisis proximal de galletas de harina de trigo (triticum vulgare): tapirama (phaseolus lunatus) de pueblo nuevo de Paraguan&aacute;</b></font></p>       <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: normal'><font face="verdana" size="2"><b>&nbsp;</b></font></p>      <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: 150%'><font face="verdana" size="3"><b>Proximal analysis of wheat flour crackers (triticum vulgare): tapirama (phaseolus lunatus) from pueblo nuevo de Paraguan&aacute;</b></font></p>        <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: 150%'>&nbsp;</p>     <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: 150%'>&nbsp;</p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: normal'><font face="verdana" size="2"><strong>Wilmary de Jes&uacute;s Chirinos Leal <sup>1*</sup> y Nataly Vargas Rinc&oacute;n <sup>2</sup></strong></font>    <br> 	</p>  	    <p style='margin&#45;top:0cm;margin&#45;right:0cm;margin&#45;bottom:0cm; margin&#45;left:7.1pt;margin&#45;bottom:.0001pt;text&#45;indent:&#45;7.1pt;line&#45;height:normal'><font face="verdana" size="2"><sup>1</sup> Laboratorio de Tecnolog&iacute;a de los alimentos (LTA) Centro de Investigaciones Tecnol&oacute;gicas (CITEC) de la Universidad Nacional Experimental Francisco de Miranda (UNEFM).Venezuela.</font></p>  	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p style='margin&#45;top:0cm;margin&#45;right:0cm;margin&#45;bottom:0cm; margin&#45;left:7.1pt;margin&#45;bottom:.0001pt;text&#45;indent:&#45;7.1pt;line&#45;height:normal'><font face="verdana" size="2"><sup>2</sup> Unidad de Procesos Agroindustriales (UPAGRIN), Centro de Investigaciones Tecnol&oacute;gicas CITEC) de la Universidad Nacional Experimental Francisco de Miranda (UNEFM). Venezuela.</font></p>  	      <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: normal'><font face="verdana" size="2">*Autor    para la correspondencia: Wilmary Chirinos, Email<strong>: </strong><a href="mailto:wilmarych@gmail.com">wilmarych@gmail.com</a><a href="mailto:globelles@cuvenpetrol.cu"></a></font> </p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: normal'>&nbsp;</p>     <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: normal'>&nbsp;</p> <hr>     <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt;line&#45;height: normal'><font face="verdana" size="2"><b>RESUMEN</b></font>  </p>  	    <p ><font face="verdana" size="2">La tapirama (Phaseolus lunatus) es una leguminosa que se encuentra en muchos tipos de ambientes tropicales, tanto en el tr&oacute;pico h&uacute;medo como en el seco, sus frutos son unas vainas verdes o amarillas oscuras que contienen varios granos de forma arri&ntilde;onada. Tiene alto valor nutritivo debido a que su contenido de prote&iacute;na es de (25.09%). Su crecimiento y reproducci&oacute;n en la pen&iacute;nsula de Paraguan&aacute; del Estado Falc&oacute;n es t&iacute;pica alcanzando hasta&nbsp; cuatro ciclos reproductivos por a&ntilde;o. La tecnolog&iacute;a de harinas compuestas se comenz&oacute; a utilizar para demostrar las habilidades nutricionales a base de leguminosas para hacer galletas. El objetivo de esta investigaci&oacute;n es determinar el an&aacute;lisis proximal de galletas a base de harina de trigo: tapirama proveniente de pueblo nuevo de paraguan&aacute;, los an&aacute;lisis se realizaron por los m&eacute;todos estandarizados por la norma COVENIN y AACC. En galletas las caracter&iacute;sticas de la mejor formulaci&oacute;n 50:50 trigo: tapirama fueron prote&iacute;na (15.70%); carbohidratos totales (72,67%); grasa (2,62%); humedad (3,9%); cenizas (2,08%); fibra(3,03%); minerales: K (1,05%); Na (4,05%); Fe (0,34%); Mn (0,04%); Ca (0,4%); Mg (2,86%); P (0,003%) y Cu (0,06%). Las harinas a base de leguminosas son ricas en prote&iacute;na, fibra, carbohidratos y minerales y asociadas al trigo, mejoran su calidad nutricional.</font></p>  	      <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>Palabras clave</b>: harinas compuestas, tapirama, valor nutritivo, galletas</font></p>           <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'>&nbsp;</p>  <hr>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>ABSTRACT</b></font> </p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">The tapirama (Phaseolus lunatus) is a legume found in much types of tropical environment, in the humid and dry tropics. Its fruits are dark green and yellow pods that contain some kidney&#45;shaped grains. It has high nutritional value due to its high protein content (25.09%). Its growth and reproduction in the Paraguan&aacute; Peninsula of the State Falc&oacute;n are typical reaching to four reproductive cycles per year. The composite flour technology began to be used to demonstrate the legume&#45; based nutritional abilities to make cookies. The purpose of this study was to determine the proximal analysis of wheat&#45; tapirama&#45; flour&#45; based cookies from pueblo Nuevo de Paraguan&aacute;. Analyzes were carried out by methods standardized by AACC and COVENIN norms. In cookies, the characteristics of best formulation&nbsp; 50:50 tapirama wheat were protein whose percentage was (15,70%), total carbohydrate (72.67%); fat (2.62%); moisture (3,9%); ash (2.08%); fiber (3.03%); minerals: K (1.05%); Na (4.05%); Fe (0.34%); Mn (0.04%); Ca (0.4%); Mg (2.86%); P (0.003%) and Cu (0.06%). The legume&#45;based flours that are rich in protein, fiber, carbohydrates and minerals associated with wheat, improve the nutritional quality.</font></p>  	      ]]></body>
<body><![CDATA[<p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>Key words</b>: composite flour, legume, nutritional value, cookies.</font></p>      <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt'>&nbsp;</p> <hr>     <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt'>&nbsp;</p>     <p>&nbsp;</p>     <p><font face="verdana" size="3"><b>INTRODUCCI&Oacute;N</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt;text&#45;autospace: none'><font face="verdana" size="2">Las leguminosas comestibles son nutrimentalmente importantes, como la principal fuente de prote&iacute;nas (20 al 40%) de bajo costo en la dieta del hombre. Los granos de Phaseolus &nbsp;se han convertido en un valioso objeto de estudio debido a su contenido de prote&iacute;na entre 20 a 26% (Apata y Ologhobo, 1994; Sullivan y Davenport., 1993), existen m&aacute;s de 1300 especies de leguminosas, pero solo unas 20 son parte de la dieta humana (McRae y col., 1993). Las leguminosas son fuentes de compuestos beneficiosos que tienen un efecto protector en el desarrollo de enfermedades como son diversos tipos de c&aacute;ncer, hipercolesterolemia, diabetes, osteoporosis, etc, (Sangronis y col., 2004).</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">La Tapirama (Phaseolus lunatus) es una leguminosa que pertenece a la familia de las Phaseolus; que en Latinoam&eacute;rica es muy consumida, generalmente como granos enteros cocidos, y se le conoce con diversos nombres en Venezuela, tales como caraotas negras, blancas o rojas seg&uacute;n sea su cubierta externa (Sangronis y col.,2004).</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt;text&#45;autospace: none'><font face="verdana" size="2">En el Estado Falc&oacute;n, espec&iacute;ficamente la Pen&iacute;nsula de Paraguan&aacute; coordenadas 11&deg;56&#8242;57&#8243;N 69&deg;55&#8242;21&#8243;O, se siembra la tapirama de cuya producci&oacute;n por hect&aacute;reas no se tiene informaci&oacute;n oficial&nbsp; ya que com&uacute;nmente es consumida en forma directa como grano por los habitantes de esa zona, sin embargo esta no goza de aceptaci&oacute;n en la poblaci&oacute;n debido al sabor amargo que tiene, por lo que se ha incursionado en diversas metodolog&iacute;as para la elaboraci&oacute;n de harinas donde se suprima el amargor y se aproveche el alto porcentaje de prote&iacute;na contenido en esta leguminosa.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt;text&#45;autospace: none'><font face="verdana" size="2">En esta&nbsp; investigaci&oacute;n se realiz&oacute; el an&aacute;lisis proximal a galletas a base de harina de trigo(htri): harina de tapirama (htap) donde se evalu&oacute; el porcentaje de prote&iacute;na, fibra, humedad, grasa, carbohidrato total, ceniza y contenido de minerales, obteniendo un producto de alto valor nutritivo debido a su contenido proteico &nbsp;(15,7 &plusmn;0,2)%, por lo que es importante considerar esta leguminosa como sustituto parcial de la harina de trigo en productos de reposter&iacute;a como las galletas que no solo cumplen con la apariencia y consistencias t&iacute;picas de las mismas si no aportando un valor agregado a la nutrici&oacute;n humana.&nbsp;</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>  	     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2"><b><font size="3">MATERIALES  Y M&Eacute;TODOS</font></b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>2.1. Obtenci&oacute;n de la materia prima.</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Las semillas de tapirama seca veteada se adquirieron en la poblaci&oacute;n de Pueblo Nuevo de Paraguan&aacute; Estado Falc&oacute;n, Venezuela. Fueron seleccionadas las semillas separ&aacute;ndolas de las picadas y defectuosas tomando s&oacute;lo aquellas cuyo grano no tuviera da&ntilde;o f&iacute;sico.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>&nbsp;</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>2.2. Preparaci&oacute;n de la harina</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Se emple&oacute; un procedimiento previamente descrito (Bracho y col., 2014), seg&uacute;n el cual las semillas de tapirama deben ser sometidos a una serie de pasos, iniciando con el lavado, luego remojo por&nbsp; 24 horas con agua destilada a 37&ordm; C aproximadamente, para reducci&oacute;n de taninos o polifenoles condensados y as&iacute; reducir su sabor amargo. Posteriormente, las semillas se colocaron en frascos de vidrios cuyas dimensiones son 27 cm de alto 12 cm de ancho y 12 cm de di&aacute;metro, tapados con un pa&ntilde;o o liencillo para reducir la ventilaci&oacute;n a una temperatura entre 25 y 30&ordm;C y se realiz&oacute; un lavado manual diario hasta completar&nbsp; la germinaci&oacute;n durante un periodo de 4 a 5 d&iacute;as. Al grano germinado se le retira la concha en forma manual y luego fue&nbsp; deshidratado en estufa de aire forzado Marca Felisa&reg; por un periodo de 24 horas a una temperatura&nbsp; de 60&ordm;C hasta peso constante. Una vez seco fue sometido a molienda empleando un molino de bolas marca Retsch PM 100 a 600 r.p.m,&nbsp; por un lapso de 10 minutos hasta obtener un polvo fino que fue&nbsp; pasado por un tamiz de 200 Mesh y as&iacute; obtener la harina de tapirama (htap), que posteriormente se incorpor&oacute; a la formulaci&oacute;n.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>2.3. Proceso de obtenci&oacute;n de las galletas.</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Para la elaboraci&oacute;n de las galletas se sigui&oacute; la metodolog&iacute;a empleada por (Herrera, 2012) se realizaron galletas de la proporci&oacute;n trigo:tapirama 50:50; es importante acotar que se tom&oacute; esta proporci&oacute;n de acuerdo a lo reportado en investigaciones anteriores. En la <a href="#f01">figura 1</a> &nbsp;se muestra el proceso de elaboraci&oacute;n de galletas de harinas compuestas.</font></p>  	    <p align="center" style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><a name="f01"></a><img src="img/revistas/caz/v44n2/f0102217.jpg" width="495" height="444">&nbsp;</font></p>  	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>2.4. Determinaci&oacute;n de an&aacute;lisis proximal.</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Los an&aacute;lisis fueron aplicados a las galletas con sustituci&oacute;n parcial de harina de trigo por harina de tapirama en proporci&oacute;n (50:50). La prote&iacute;na se determin&oacute; bajo las condiciones descritas por la norma (COVENIN 1195&#45;80). Para la determinaci&oacute;n de&nbsp; grasa se utiliz&oacute; la extracci&oacute;n Soxhlet por (COVENIN 1785&#45;81). Con respecto a &nbsp;la determinaci&oacute;n de fibra cruda se emple&oacute; el m&eacute;todo (COVENIN 1789&#45;81).&nbsp; La ceniza en los panes se determin&oacute; por la norma (AACC, 1988). La determinaci&oacute;n de carbohidratos se realiz&oacute; por diferencia&nbsp; es decir Carbohidratos totales = (100 &#150; (prote&iacute;na + fibra + grasas + humedad + cenizas)) &nbsp;y la humedad fue determinada por el m&eacute;todo descrito en la norma (COVENIN 1553&#45;80) de pesos constantes.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>2.5. Determinaci&oacute;n de los minerales presentes en galletas.</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">La determinaci&oacute;n del f&oacute;sforo se realiz&oacute; por el m&eacute;todo volum&eacute;trico (AACC, 1988), para el an&aacute;lisis de los minerales, Cobre (Cu), Hierro (Fe), Manganeso (Mn), Potasio (K) y Sodio (Na), en esta se pesaron 10 g de muestra de galleta para ser llevados a la mufla digital marca FURMACE por un lapso comprendido entre 12 a 18 horas hasta obtener una ceniza de color blanco, se enfri&oacute; a temperatura ambiente en el desecador. La preparaci&oacute;n de la muestra se realiz&oacute; pesando un gramo de muestra en un beaker de 50 ml al que se adicion&oacute; 2 ml de HCl a 0,1M. La muestra fue llevada a lectura en un Espectr&oacute;metro de Absorci&oacute;n At&oacute;mica marca SpectrAA 20 plus, determinando Cu, Fe, Na, Mg, Mn y K.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt'>&nbsp;</p>  	     <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2"><b><font size="3">RESULTADOS  Y DISCUSI&Oacute;N</font></b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>3.1. An&aacute;lisis proximal de la galleta de htri: htap</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Con respecto a la composici&oacute;n de las galletas (tabla 1) la Norma Venezolana COVENIN 1483:2001 refiere un valor m&iacute;nimo de prote&iacute;na con harina de trigo de 3,0% y en la formulaci&oacute;n presentada se alcanz&oacute; 15,7&plusmn;0,2%, un valor notablemente superior al establecido en la norma, por lo que este producto tiene caracter&iacute;sticas nutritivas, (D&iacute;az y col., 2010) en la elaboraci&oacute;n de galletas de harina de Bledo, reporto un valor de prote&iacute;na entre 11,44 a 14,66% en sus diferentes formulaciones tomando como referencia lo reportado por el Instituto Nacional de Nutrici&oacute;n (INN, 2012) donde establece un valor de prote&iacute;na de 6% encontr&aacute;ndose las galletas de harina de tapirama encima del valor exigido por las normas venezolanas.&nbsp; (Badui, 2006), afirma que la importancia de las prote&iacute;nas en los sistemas alimenticios se debe a las propiedades nutricionales, ya que de sus componentes se obtienen mol&eacute;culas nitrogenadas que permiten conservar la estructura y el crecimiento de quien las consume; as&iacute; mismo pueden ser ingredientes de productos alimenticios y, por sus propiedades funcionales, ayudan a establecer la estructura y propiedades finales del alimento. Con relaci&oacute;n a lo antes mencionado, se evidencia que la harina de tapirama constituye una fuente importante de prote&iacute;nas, por lo tanto puede emplearse no s&oacute;lo en la elaboraci&oacute;n de galletas, sino tambi&eacute;n en otros tipos de alimentos de consumo habitual.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Con respecto a las galletas realizadas &uacute;nicamente con htri, el porcentaje de&nbsp; la humedad &nbsp;se encuentra tabulado en la norma en 5%, y en el estudio se obtuvo un valor de 3,9%, &nbsp;por lo que se tiene un producto con una humedad dentro de los par&aacute;metros establecidos en la norma de calidad (Figura 2) &nbsp;asimismo (D&iacute;az y col., 2010) reporta un rango entre 3,17 &#150; 6,78% en humedad muy similar a lo reportado en el estudio. El porcentaje de fibra encontrado es de 3,03&plusmn;0,1 muy similar a los reportados por (D&iacute;az y col., 2010) lo que valida el aporte de fibra en harinas de origen cereal y de leguminosas; en comparaci&oacute;n con el reporte del (INN, 2012) &nbsp;para las galletas simples surtidas que indican que este tipo de alimentos no posee fibra, el valor encontrado es superior por lo que se puede considerar como otro valor agregado que le confiere caracter&iacute;sticas nutritivas. Por otro lado el requerimiento de los carbohidratos tabulados por el (INN, 2012) es de 75 % y la galleta de harina compuesta report&oacute; un valor de 72,67&plusmn;0,2% encontr&aacute;ndose este ligeramente por debajo del valor requerido, lo cual puede verse asociado a la sustituci&oacute;n parcial de la harina de trigo; con respecto al porcentaje de grasa se tiene un valor requerido por el (INN, 2012) de 12,7% y se obtuvo 2,62&plusmn;0,1 inferior ya que en la mezcla de harinas form&oacute; &nbsp;una favorable emulsi&oacute;n con poca cantidad de grasa.&nbsp; En cuanto al porcentaje de cenizas tabulado por el (INN, 2012) es de 1,6% y el reportado en el producto final fue de&nbsp; 2,08&plusmn;0,1 siendo superior al requerimiento, por lo que es necesario considerar que al emplear una harina cosechada en la Pen&iacute;nsula de Paraguan&aacute; muy cercana&nbsp; a la costa donde los suelos son ricos en minerales la leguminosa empleada como materia prima conserva parte de esas caracter&iacute;sticas del suelo (Dom&iacute;nguez y col., 2002).</font></p>  	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p style='margin&#45;top:0cm;margin&#45;right:0cm;margin&#45;bottom:0cm; margin&#45;left:21.25pt;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>&nbsp;</b></font></p>      <p ><font face="verdana" size="2"><a href="#t01">Tabla 1</a></font></p> 	    <p align="center"><font face="verdana" size="2"></font><a name="t01"></a><img src="img/revistas/caz/v44n2/t0102217.gif" width="569" height="95"></p>  	    <p style='margin&#45;left:283.2pt'><font face="verdana" size="2"></font></p>      <p ><font face="verdana" size="2"><a href="#f02">Figura 2</a></font></p> 	    <p align="center" ><a name="f02"></a><img src="img/revistas/caz/v44n2/f0202217.jpg" width="430" height="240"></p> 	  	      <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>3.2. Determinaci&oacute;n de minerales en galletas de harina de trigo: tapirama</b></font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Se puede apreciar en la <a href="#t02">tabla 2</a> los valores de los minerales en las galletas con harinas compuestas htri: htap que tienen un valor de potasio de 1,05 &plusmn;0,08 %. &nbsp;El correcto aporte de este mineral a trav&eacute;s de la dieta es esencial, sobre todo, mientras el m&uacute;sculo se forma, se encuentra principalmente en verduras, frutas, legumbres de all&iacute; su presencia en las galletas ya que la harina proviene de una leguminosa.&nbsp; Con respecto al sodio las galletas contienen 4,05&plusmn;0,08 % superior con respecto al potasio, que junto a este regula el nivel de agua dentro y fuera de las c&eacute;lulas, ambos est&aacute;n relacionado con la masa muscular y el almacenamiento de gluc&oacute;geno (reserva energ&eacute;tica de glucosa), por otro lado, el magnesio ayuda al cuerpo a procesar la grasa y las prote&iacute;nas, y es importante para la secreci&oacute;n de hormonas paratiroideas (Badu&iacute;,2006), encontr&aacute;ndose en la formulaci&oacute;n estudiada 2,86&plusmn;0,001 %, el contenido de manganeso (Mn) es de 0,04 &plusmn;0,01 aunque no se tiene tabulaci&oacute;n espec&iacute;fica sobre la ingesta diaria de este mineral la junta del instituto de medicina, alimentaci&oacute;n y nutrici&oacute;n (Food and Nutrition Board, Institute of Medicine, 2001) indica un requerimiento diario de 2,3 mg/d&iacute;a para hombres y 1,8 mg/d&iacute;a para mujeres por lo que las galletas representan un aporte al requerimiento diario. El cobre cuantificado en la f&oacute;rmula fue de 0,06&plusmn;0,006 % &nbsp;valor que se encuentra por debajo de lo sugerido por la junta del Instituto de medicina, alimentaci&oacute;n y nutrici&oacute;n (Food and Nutrition Board, Institute of Medicine, 2001) que recomienda 0,9 mg/ d&iacute;a para hombres y mujeres mayores de 19 a&ntilde;os.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Es de hacer notar que &nbsp;el INN, 2012 no reporta un valor de estos minerales en galletas surtidas, sin embargo se considera importante su presencia en este tipo de alimentos a fin de favorecer la nutrici&oacute;n.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">El contenido de f&oacute;sforo fue de 0,003&plusmn;0,0003 % (30 mg) bajo con respecto al requerimiento diario seg&uacute;n (Badu&iacute;, 2006) que es de 800 mg/d&iacute;a por lo que la galleta representa un aporte a la alimentaci&oacute;n balanceada. El contenido de hierro (no&#45; hemo) fue de 0,34&plusmn;0,05 % (34 mg) superior a lo se&ntilde;alado por (Badu&iacute;, 2006) de 15 mg/ d&iacute;a sin embargo debido a su importancia en las diversas funciones biol&oacute;gicas en el humano, principalmente al transportar y almacenar el ox&iacute;geno mediante la hemoglobina y la mioglobina se considera aceptable, ya que provee cierto exceso que podr&iacute;a derivar de otras deficiencias nutricionales. El mineral calcio cuantificado fue de 40 mg (0,40&plusmn; 0 %) muy por debajo de los requerimientos se&ntilde;alados por (Badu&iacute;, 2006) de 800 mg/d&iacute;a para adultos y ni&ntilde;os en crecimiento, considerando que la galleta proporciona un aporte significativo al tener presente estos minerales.</font></p>  	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="center" style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><a name="t02"></a><img src="img/revistas/caz/v44n2/t0202217.gif" width="569" height="162">&nbsp;</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt'>&nbsp;</p>  	     <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2"><b><font size="3">CONCLUSIONES</font></b></font></p>  	    <p ><font face="verdana" size="2">1. El an&aacute;lisis proximal de las galletas de harina compuesta htri: htap permiti&oacute; conocer que esta tiene alto valor nutritivo basado en el porcentaje de prote&iacute;na de 15,7%, fibra 3,03% y carbohidrato total 72,67%.</font></p>  	    <p ><font face="verdana" size="2">2. Las galletas a base de leguminosas constituyen una fuente importante de prote&iacute;nas, carbohidratos y fibra que pueden contribuir en la alimentaci&oacute;n de ni&ntilde;o con problemas de malnutrici&oacute;n.</font></p>  	    <p ><font face="verdana" size="2">3. La Tapirama (Phaseolus lunatus) es rica en Calcio, Sodio, Magnesio y Potasio, as&iacute; como tambi&eacute;n posee una buena fuente de Hierro, Sodio, Potasio y Magnesio, &nbsp;m&aacute;s que cualquier otro tipo de cereales o tub&eacute;rculos.</font></p>  	    <p ><font face="verdana" size="2">4. La galleta es un complemento de la alimentaci&oacute;n ya que, proporciona un aporte significativo al tener presente minerales como: Hierro, Sodio, Potasio, Magnesio, Manganeso, Cobre, Fosforo y Calcio.</font></p>  	    <p ><font face="verdana" size="2">5.&nbsp;Los valores obtenidos en este estudio contribuir&aacute; con la aplicaci&oacute;n de nuevos proyectos en la industria de alimentos, reduciendo los costos de importaci&oacute;n de materias primas (Trigo).</font></p>  	    <p style='margin&#45;top:0in;margin&#45;right:0in;margin&#45;bottom:0in; margin&#45;left:27.0pt;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b>&nbsp;</b></font></p>  	     <p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2"><b><font size="3">REFERENCIAS</font></b></font></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style='margin&#45;bottom:0in;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">AACC. Approved method of the American Association of Cereal Chemist. Ed(s) AACC, 7ma ed. St Paul MN USA, Vol I y II, method 08&#45;17, 1988, pp. 8&#45;17.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Apata, D.F. y Ologhobo, A.D., Biochemical evaluation of some Nigerian legume seeds., Food Chem, Vol. 49, 1994, pp. 333&#45;338.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Badui, D.S., Qu&iacute;mica de los alimentos., Cuarta Edici&oacute;n Grupo Herdez, S.A., cap&iacute;tulo 2, 2006, pp. 29&#45;30.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Bracho, H., Romero, G., Ru&iacute;z, M., Panificaci&oacute;n utilizando harinas compuestas a base de tapirama (Phaseolus lunatus) y trigo (Triticum vulgare) mejorando el nivel nutricional., Centro de Investigaciones Tecnol&oacute;gicas (CITEC)&#45; UNEFM, III Congreso Nacional de Ciencia Tecnolog&iacute;a e Innovaci&oacute;n ONCTI&#45;RNII&#45;MPPECTI, Caracas, Venezuela, 2014, pp. 45&#45;47.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Comisi&oacute;n Venezolana de Normas Industriales (COVENIN)., Galletas, Par&aacute;metros de calidad., Norma 1483, 2001, pp. 1&#45;11.</font></p> 	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Comisi&oacute;n Venezolana de Normas Industriales (COVENIN)., Alimentos, Determinaci&oacute;n de Nitr&oacute;geno., M&eacute;todo de Kjeldahl, Norma 1195, 1980, pp. 1&#45;17.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Comisi&oacute;n Venezolana de Normas Industriales (COVENIN)., Productos de Cereales y Leguminosa, Determinaci&oacute;n de grasa., Norma 1785, 1981, pp. 1&#45;9.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Comisi&oacute;n Venezolana de Normas Industriales (COVENIN)., Productos de Cereales y Leguminosa, Determinaci&oacute;n de Fibra., Norma 1789, 1981, pp. 1&#45;9.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Comisi&oacute;n Venezolana de Normas Industriales (COVENIN)., Productos de Cereales y Leguminosa, Determinaci&oacute;n de Humedad., Norma 1553, 1980, pp. 1&#45; 6.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">D&iacute;az, L., Acevedo, I., Garc&iacute;a, O., Evaluaci&oacute;n fisicoqu&iacute;mica de galletas con inclusi&oacute;n de harina de Bledo (Amarantus debuis Mart)., UCLA, Decanato de Agronom&iacute;a, Programa de Ingenier&iacute;a Agroindustrial, Barquisimeto, Venezuela Memorias del I Congreso de Ingenier&iacute;a Agroindustrial, Barquisimeto, Venezuela, Octubre 2010, pp. 20&#45;29.</font></p>  	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Dom&iacute;nguez, R., Jacobo, J., y Alem&aacute;n, R., El uso del frijol reina o chilipuca (Phaseolus lunatus) en la regi&oacute;n occidental de Honduras., Centro internacional de informaci&oacute;n sobre cultivos de cobertura (CIDICCO) consulta realizada el 20 de octubre 2012, disponible en: http://.cidicco.hn/archivospdf/boletin13.pdf.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Food and Nutrition Board, Institute of Medicine., Manganese. Dietary reference intakes for vitamin A, vitamin K, boron, chromium, copper, iodine, iron, manganese, molybdenum, nickel, silicon, vanadium, and zinc., Washington, D.C.: National Academy Press, 2001, pp. 394&#45;419.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Herrera, M., Evaluaci&oacute;n fisicoqu&iacute;mica y propiedades funcionales de la harina y almid&oacute;n nativo de cambur variedad Musa AAA subgrupo Cavendish "William`s" para su uso en alimentos., Trabajo especial de grado para optar al t&iacute;tulo de Ingeniero Qu&iacute;mico, UCV&#45;Venezuela, 2012, pp. 170&#45;172.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">INN, (Instituto Nacional de Nutrici&oacute;n)., Tabla de Composici&oacute;n de los Alimentos (Colecci&oacute;n Seguridad y Soberan&iacute;a Alimentaria "Edgar Abreu Olivo"). Fondo Editorial Gente de Ma&iacute;z. ISBN: 978&#45;980&#45;6129&#45;75&#45;9, Dep&oacute;sito Legal: If20320123633870, Primera Edici&oacute;n, 2012, pp. 86&#45;90.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">McRae, R., Robinson. R., Slader, M., Encyclopedia of food science. Food technology and nutrition., 1<sup>st</sup> edition, Academic Press, San Diego, California, EEUU, 1993, pp. 2718&#45;2730.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Sangronis, E., Machado, C., Cava, R., Propiedades funcionales de las harinas de leguminosas (Phaseolus vulgaris y Cajanus cajan) germinadas., Interciencia, Vol. 29, No. 002, Caracas Venezuela, 2004, pp. 80&#45;85.</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:6.0pt'><font face="verdana" size="2">Sullivan, G.H., Davenport, L.R., Dry edible beans: a New crop opportunity for the east north central region., En: Janick J, Simon JE. Editors, New Crops, New York Wiley, 1993, pp. 585 &#45;588.</font></p>  	    <p style='margin&#45;top:0cm;margin&#45;right:0cm;margin&#45;bottom:0cm; margin&#45;left:21.25pt;margin&#45;bottom:.0001pt;text&#45;indent:&#45;21.25pt'><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>  	    <p style='margin&#45;top:0cm;margin&#45;right:0cm;margin&#45;bottom:0cm; margin&#45;left:21.25pt;margin&#45;bottom:.0001pt;text&#45;indent:&#45;21.25pt'><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>  	    <p style='margin&#45;bottom:0cm;margin&#45;bottom:.0001pt'><font face="verdana" size="2">Recibido: Julio 9, 2016    ]]></body>
<body><![CDATA[<br> 	Revisado: Agosto 2, 2016    <br> 	Aceptado: Noviembre 10, 2016&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</font></p>  	    <p style='margin&#45;top:0cm;margin&#45;right:0cm;margin&#45;bottom:0cm; margin&#45;left:14.2pt;margin&#45;bottom:.0001pt;text&#45;indent:&#45;14.2pt;line&#45;height:normal'><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>AACC</collab>
<source><![CDATA[Approved method of the American Association of Cereal Chemist]]></source>
<year>1988</year>
<page-range>8-17</page-range><publisher-name><![CDATA[Ed(s) AACC, 7ma ed. St Paul MN USA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Apata]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ologhobo]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Biochemical evaluation of some Nigerian legume seeds.]]></article-title>
<source><![CDATA[Food Chem]]></source>
<year>1994</year>
<volume>49</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>333-338</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Badui]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Química de los alimentos.]]></source>
<year>2006</year>
<page-range>29-30</page-range><publisher-name><![CDATA[Grupo Herdez, S.A]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bracho]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Romero]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ruíz]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Panificación utilizando harinas compuestas a base de tapirama (Phaseolus lunatus) y trigo (Triticum vulgare) mejorando el nivel nutricional.]]></source>
<year>2014</year>
<page-range>45-47</page-range><publisher-name><![CDATA[Centro de Investigaciones Tecnológicas (CITEC)- UNEFM, III Congreso Nacional de Ciencia Tecnología e Innovación ONCTI-RNII-MPPECTI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales</collab>
<source><![CDATA[Galletas, Parámetros de calidad]]></source>
<year>1980</year>
<page-range>1-11</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales</collab>
<source><![CDATA[Alimentos, Determinación de Nitrógeno., Método de Kjeldahl]]></source>
<year>1981</year>
<page-range>1-17</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales</collab>
<source><![CDATA[Productos de Cereales y Leguminosa, Determinación de grasa]]></source>
<year>1981</year>
<page-range>1-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales</collab>
<source><![CDATA[Productos de Cereales y Leguminosa, Determinación de Fibra.]]></source>
<year>1981</year>
<page-range>1-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales</collab>
<source><![CDATA[Productos de Cereales y Leguminosa, Determinación de Humedad]]></source>
<year>1980</year>
<page-range>1- 6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Díaz]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Acevedo]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[García]]></surname>
<given-names><![CDATA[O.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Evaluación fisicoquímica de galletas con inclusión de harina de Bledo (Amarantus debuis Mart).]]></source>
<year>Octu</year>
<month>br</month>
<day>e </day>
<page-range>20-29</page-range><publisher-name><![CDATA[UCLA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Domínguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jacobo]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Alemán]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El uso del frijol reina o chilipuca (Phaseolus lunatus) en la región occidental de Honduras.]]></source>
<year>20 d</year>
<month>e </month>
<day>oc</day>
<publisher-name><![CDATA[Centro internacional de información sobre cultivos de cobertura (CIDICCO)]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Institute of Medicine</collab>
<source><![CDATA[Manganese. Dietary reference intakes for vitamin A, vitamin K, boron, chromium, copper, iodine, iron, manganese, molybdenum, nickel, silicon, vanadium, and zinc.]]></source>
<year>2001</year>
<page-range>394-419</page-range><publisher-name><![CDATA[National Academy Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Herrera]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Evaluación fisicoquímica y propiedades funcionales de la harina y almidón nativo de cambur variedad Musa AAA subgrupo Cavendish "William`s" para su uso en alimentos.]]></source>
<year>2012</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>INN</collab>
<source><![CDATA[Tabla de Composición de los Alimentos (Colección Seguridad y Soberanía Alimentaria "Edgar Abreu Olivo")]]></source>
<year>2012</year>
<page-range>86-90</page-range><publisher-name><![CDATA[Fondo Editorial Gente de Maíz]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[McRae]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Robinson.]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Slader]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Encyclopedia of food science. Food technology and nutrition.]]></source>
<year>1993</year>
<page-range>2718-2730</page-range><publisher-loc><![CDATA[San Diego ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sangronis]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Machado]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cava]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Propiedades funcionales de las harinas de leguminosas (Phaseolus vulgaris y Cajanus cajan) germinadas.]]></article-title>
<source><![CDATA[Interciencia]]></source>
<year>2004</year>
<volume>29</volume>
<numero>002</numero>
<issue>002</issue>
<page-range>80-85</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sullivan]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Davenport]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dry edible beans:: a New crop opportunity for the east north central region.]]></source>
<year>1993</year>
<page-range>585 -588</page-range><publisher-name><![CDATA[En: Janick J, Simon JE. Editors]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
