<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2310-340X</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cooperativismo y Desarrollo]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Coodes]]></abbrev-journal-title>
<issn>2310-340X</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Pinar del Río "Hermanos Saíz Montes de Oca"]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2310-340X2023000300006</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Turismo de Memoria e inventario de atractivos en el destino Santiago de Cuba]]></article-title>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Turismo de Memória e inventário de atrações no destino Santiago de Cuba]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Memory Tourism and inventory of attractions in the destination Santiago de Cuba]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González Odio]]></surname>
<given-names><![CDATA[Yeilan Ivette]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tejera Mosquera]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joanna]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Matos Carballosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Víctor]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Soria Leyva]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eddy]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidad Adolfo Ibáñez  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Santiago de Chile ]]></addr-line>
<country>Chile</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Centro de Capacitación para el Turismo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Santiago de Cuba ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<aff id="Af3">
<institution><![CDATA[,Universidad de Girona  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Girona ]]></addr-line>
<country>Spain</country>
</aff>
<aff id="Af4">
<institution><![CDATA[,Iberostar Hotels &amp; Resorts  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[La Habana ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<volume>11</volume>
<numero>3</numero>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2310-340X2023000300006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2310-340X2023000300006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2310-340X2023000300006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen Durante los últimos años se ha manifestado el fenómeno conocido como "auge de la memoria", más aún como modalidad turística. En Cuba, esta modalidad ha experimentado un desarrollo gradual en los últimos años, aunque nunca ha sido intencionada ni dirigida a nichos de mercado específicos. Dado el objetivo de diversificar la oferta turística en el destino de Santiago de Cuba mediante el desarrollo de nuevas propuestas, esta investigación analiza el fenómeno del Turismo de Memoria, su desarrollo en Cuba y su posible explotación en Santiago de Cuba a través de un inventario de atractivos. El estudio adopta un enfoque cualitativo exploratorio y utiliza una estrategia de investigación documental a través del método de análisis de contenido en dos etapas: primero, para identificar las principales características de esta modalidad y, segundo, para evaluar su desarrollo en Cuba a través de la explotación de sitios de memoria, analizados a partir de consultas en el sitio web Tripadvisor. Finalmente, se realiza un inventario de los principales atractivos turísticos relacionados con esta modalidad en Santiago de Cuba. Los resultados de la investigación revelaron el interés de los visitantes por estos sitios. Además, este estudio contribuye a contextualizar el Turismo de Memoria y su manifestación en Cuba y constituye una oportunidad para proponer productos que revitalicen el destino Santiago de Cuba, generen fondos para la conservación del patrimonio relacionado y contribuyan al desarrollo de las comunidades locales.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo Nos últimos anos, o fenômeno conhecido como "boom da memória" tem se manifestado, mais ainda, como uma modalidade turística. Em Cuba, essa modalidade tem experimentado um desenvolvimento gradual nos últimos anos, embora nunca tenha sido intencional ou direcionada a nichos de mercado específicos. Com o objetivo de diversificar a oferta turística no destino Santiago de Cuba por meio do desenvolvimento de novas propostas, esta pesquisa analisa o fenômeno do Turismo de Memória, seu desenvolvimento em Cuba e sua possível exploração em Santiago de Cuba por meio de um inventário de atrativos. O estudo adota uma abordagem qualitativa exploratória e utiliza uma estratégia de pesquisa documental por meio do método de análise de conteúdo em duas etapas: primeiro, para identificar as principais características dessa modalidade e, segundo, para avaliar seu desenvolvimento em Cuba por meio da exploração de locais de memória, analisados a partir de consultas ao site Tripadvisor. Por fim, é feito um inventário das principais atrações turísticas relacionadas a essa modalidade em Santiago de Cuba. Os resultados da pesquisa revelaram o interesse dos visitantes por esses locais. Além disso, este estudo contribui para contextualizar o turismo de memória e sua manifestação em Cuba e constitui uma oportunidade para propor produtos que revitalizem o destino Santiago de Cuba, gerem fundos para a conservação do patrimônio relacionado e contribuam para o desenvolvimento das comunidades locais.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract During the last few years, the phenomenon known as "memory boom" has manifested itself, even more so as a tourist modality. In Cuba, this modality has experienced a gradual development in recent years, although it has never been intentional or aimed at specific market niches. Given the objective of diversifying the tourist offer in the destination of Santiago de Cuba through the development of new proposals, this research analyzes the phenomenon of Memory Tourism, its development in Cuba and its possible exploitation in Santiago de Cuba through an inventory of attractions. The study adopts an exploratory qualitative approach and uses a documentary research strategy through the content analysis method in two stages: first, to identify the main characteristics of this modality and, second, to evaluate its development in Cuba through the exploitation of memory sites, analyzed from consultations on the Tripadvisor website. Finally, an inventory is made of the main tourist attractions related to this modality in Santiago de Cuba. The results of the research revealed the interest of visitors in these sites. In addition, this study contributes to contextualize Memory Tourism and its manifestation in Cuba and constitutes an opportunity to propose products that revitalize the Santiago de Cuba destination, generate funds for the conservation of the related heritage and contribute to the development of local communities.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[conservación del patrimonio]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[inventario de atractivos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[turismo de memoria]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[conservação do patrimônio]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[inventário de atrações]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[turismo de memória]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[heritage conservation]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[inventory of attractions]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[memory tourism]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Allier Montaño]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Tlatelolco, lugar de memoria y sitio de turismo. Miradas desde el 68]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Mexicana de Ciencias Políticas y Sociales]]></source>
<year>2018</year>
<volume>63</volume>
<numero>234</numero>
<issue>234</issue>
<page-range>215-38</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Consejo Nacional de Patrimonio Cultural de Cuba</collab>
<source><![CDATA[Monumentos nacionales de la República de Cuba]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-name><![CDATA[Collage Ediciones]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gentileschi]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Turismo della memoria: Alla ricerca delle radici in Brasile]]></article-title>
<source><![CDATA[AMMENTU - Bollettino Storico e Archivistico del Mediterraneo e delle Americhe]]></source>
<year>2013</year>
<volume>1</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>131-49</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González Vázquez]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Feliu Torruella]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Íñiguez Gracia]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[The Teaching of Historical Memory as a Tool for Achieving SDG 16 and Teachers' Views on the Exile Memorial Museum (MUME) Routes]]></article-title>
<source><![CDATA[Sustainability]]></source>
<year>2021</year>
<volume>13</volume>
<numero>24</numero>
<issue>24</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Goris Dunet]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[González Odio]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y. I.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mendoza Cruz]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Programas de Turismo para el Desarrollo Local: Caso Territorio Guamá]]></source>
<year>2019</year>
<conf-name><![CDATA[ 9Conferencia Científica Internacional de la Universidad de Holguín]]></conf-name>
<conf-loc>Holguín </conf-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guanche]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Nuevos sitios de memoria del legado africano en Cuba]]></article-title>
<source><![CDATA[Sitios de Memoria de La Ruta del Esclavo en Argentina, Paraguay y Uruguay]]></source>
<year>2010</year>
<page-range>21-2</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Iliev]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Consumption, motivation and experience in dark tourism: A conceptual and critical analysis]]></article-title>
<source><![CDATA[Tourism Geographies]]></source>
<year>2021</year>
<volume>23</volume>
<numero>5-6</numero>
<issue>5-6</issue>
<page-range>963-84</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kerr]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Stone]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Price]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Children, Young People and Dark Tourism]]></source>
<year>2022</year>
<publisher-name><![CDATA[Taylor &amp; Francis]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Light]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Progress in dark tourism and thanatourism research: An uneasy relationship with heritage tourism]]></article-title>
<source><![CDATA[Tourism Management]]></source>
<year>2017</year>
<volume>61</volume>
<page-range>275-301</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Magnani]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Il turismo della memoria e i luoghi dell'Unità d'Italia]]></article-title>
<source><![CDATA[Storicamente]]></source>
<year>2011</year>
<volume>7</volume>
<numero>15</numero>
<issue>15</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Min]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Yang]]></surname>
<given-names><![CDATA[K.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Thapa-Magar]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Dark tourism segmentation by tourists' motivations for visiting earthquake sites in Nepal: Implications for dark tourism]]></article-title>
<source><![CDATA[Asia Pacific Journal of Tourism Research]]></source>
<year>2021</year>
<volume>26</volume>
<numero>8</numero>
<issue>8</issue>
<page-range>866-78</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mionel]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[(Not so) Dark tourism: The Merry Cemetery in Sãpânþa (Romania) - An expression of folk culture]]></article-title>
<source><![CDATA[Tourism Management Perspectives]]></source>
<year>2020</year>
<volume>34</volume>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Palou Rubio]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[González Vázquez, D., Riera Miralles, F. (2018); Girona terra memorial. Espais de memòria i turisme a les comarques gironines. Patronat de Turisme Costa Brava Pirineu de Girona]]></article-title>
<source><![CDATA[Pasos: Revista de Turismo y Patrimonio Cultural]]></source>
<year>2019</year>
<volume>17</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>857-61</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ramón Puebla]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Salinas Chávez]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Millán Escriche]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Labrada Vega]]></surname>
<given-names><![CDATA[O.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rosales Espinosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Evaluación de los recursos paisajísticos e históricos para el desarrollo del turismo de naturaleza en las zonas de uso público del Parque Nacional Pico Bayamesa]]></article-title>
<source><![CDATA[Investigaciones Turísticas]]></source>
<year>2020</year>
<numero>19</numero>
<issue>19</issue>
<page-range>213-39</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Red de oficinas del historiador y del conservador de las ciudades patrimoniales de Cuba</collab>
<source><![CDATA[LUCES Y SIMIENTES: territorio y gestión en cinco centros históricos cubanos]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-name><![CDATA[Escandón Impresores]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Schmieder]]></surname>
<given-names><![CDATA[U.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Lugares de memoria, lugares de silencio: La esclavitud atlántica en museos españoles y cubanos desde una perspectiva comparada internacional]]></article-title>
<source><![CDATA[Jangwa Pana]]></source>
<year>2021</year>
<volume>20</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>52-80</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sharma]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Dark tourism and moral disengagement in liminal spaces]]></article-title>
<source><![CDATA[Tourism Geographies]]></source>
<year>2020</year>
<volume>22</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>273-97</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Soria Leyva]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mariño Vivar]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Diseño de una experiencia turística para el aprovechamiento de los atractivos en Santiago de Cuba]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista cubana de ciencias económicas]]></source>
<year>2021</year>
<volume>7</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>132-45</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tokhirovich]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. K.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[The Role and Importance of Tourism in the Economy of Small Regions]]></article-title>
<source><![CDATA[International Journal of Culture and Modernity]]></source>
<year>2021</year>
<volume>9</volume>
<page-range>62-6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Zou]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Meng]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Li]]></surname>
<given-names><![CDATA[Q.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Chinese diaspora tourists' emotional experiences and ancestral hometown attachment]]></article-title>
<source><![CDATA[Tourism Management Perspectives]]></source>
<year>2021</year>
<volume>37</volume>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
