<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0138-600X</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Cubana de Obstetricia y Ginecología]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev Cubana Obstet Ginecol]]></abbrev-journal-title>
<issn>0138-600X</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0138-600X1999000300007</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Vaginosis bacteriana en edades tempranas]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Bacterial vaginosis at early ages]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cutié Bressler]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marta Lucía]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Almaguer Almaguer]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Alberto]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez Fiallo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maritza]]></given-names>
</name>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Instituto Superior de Medicina Militar Dr. Luis Díaz Soto  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Ciudad de La Habana ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>1999</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>1999</year>
</pub-date>
<volume>25</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>174</fpage>
<lpage>180</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0138-600X1999000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0138-600X1999000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0138-600X1999000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Se realizó un estudio comparativo entre 250 adolescentes (grupo estudio) y 250 pacientes mayores de 20 años (grupo control), para conocer la incidencia de vaginosis bacteriana en edades tempranas. Se evidenció que esta entidad fue altamente significativa en las pacientes menores de 19 años con vida sexual activa, y fueron la promiscuidad, el inicio precoz de las relaciones sexuales y el poco uso del preservativo, sus causas favorecedoras, además de que predominó en pacientes asintomáticas.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[A comparative study of 250 adolescents (study group) and 250 patients aged over 20 years (control group) was made to find out the incidence of bacterial vaginosis in early ages. It was demostrated that this entity was highly significant in patients under 19 years of age. With active sexual life and that promiscuity, early initiation of sexual relations and poor use of condon were the leading causes. Also, this disease was predominant in asymptomatic patients.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[VAGINOSIS BACTERIANA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[INFECCIONES BACTERIANAS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[FACTORES DE RIESGO]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[VAGINOSIS BACTERIAL]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[BACTERIAL INFECTIONS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[RISK FACTORS]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p>Instituto Superior de Medicina Militar "Dr. Luis D&iacute;az Soto" <h2> Vaginosis  bacteriana en edades tempranas</h2><i><a href="#*">Dra. Marta Luc&iacute;a Cuti&eacute;  Bressler<b>,</b><sup>1</sup> Dr. Jos&eacute; Alberto Almaguer Almaguer<sup>2</sup></a></i><a href="#*">  y<i> Dra. Maritza &Aacute;lvarez Fiallo<sup>3</sup></i></a>     <p><b>RESUMEN: </b>Se  realiz&oacute; un estudio comparativo entre 250 adolescentes (grupo estudio) y  250 pacientes mayores de 20 a&ntilde;os (grupo control), para conocer la incidencia  de vaginosis bacteriana en edades tempranas. Se evidenci&oacute; que esta entidad  fue altamente significativa en las pacientes menores de 19 a&ntilde;os con vida  sexual activa, y fueron la promiscuidad, el inicio precoz de las relaciones sexuales  y el poco uso del preservativo, sus causas favorecedoras, adem&aacute;s de que  predomin&oacute; en pacientes asintom&aacute;ticas.     <p>Descriptores DeCS<b>: </b>VAGINOSIS  BACTERIANA/epidemiolog&iacute;a; INFECCIONES BACTERIANAS/ /epidemiolog&iacute;a;  FACTORES DE RIESGO.     <p>El ecosistema vaginal es un complejo sistema de microorganismos  interactuando con factores del hu&eacute;sped, que mantienen ese equilibrio. La  microflora end&oacute;gena consiste en una variedad de bacterias que incluyen  aerobias, facultativas y bacterias anaerobias obligadas. Esos organismos existen  en relaciones comensales, sinergistas y antagonistas. Por ello es importante conocer  qu&eacute; factores controlan el delicado equilibrio del ecosistema vaginal y  cu&aacute;les factores end&oacute;genos y ex&oacute;genos pueden romper ese sistema.<sup>1</sup>      <p>En 1955 <i>Gardner y Dukes</i> describen un s&iacute;ndrome vaginal nuevo,  inicialmente conocido como "vaginitis inespec&iacute;fica", e identificaron un  nuevo organismo, nombrado <i>Haemophilus vaginalis </i>el cual se pens&oacute;  que era el agente causal. Este g&eacute;rmen fue llamado por corto tiempo<i> Corynebacterium  vaginalis</i> ahora es identificado como <i>Gardnerella vaginalis</i>.<sup>2</sup>      <p>La vaginosis bacteriana no est&aacute; s&oacute;lo asociada con la presencia  de <i>Gardnerella vaginalis,</i><sup>3</sup> la etiolog&iacute;a de esta afecci&oacute;n  se ha atribuido al denominado complejo GAMM dado por: <i>Gardnerella vaginalis</i>  asociada con agentes anaerobios como son bacteroides; peptococos, peptoes-treptococos,  enterobacterias, adem&aacute;s del <i>Micoplasma hominis,</i> Ureaplasma urea-lyticum  y el <i>Mobiluncus curtissic</i>.<sup>3-5</sup> [Pel&aacute;ez Mendoza J. Adolescente  y sexualidad. 1996.]     <p>La proliferaci&oacute;n de estos g&eacute;rmenes producto  de la perturbaci&oacute;n del ecosistema microbiano de la vagina con desplazamiento  de los lactobacilos, produce un desequilibrio con producci&oacute;n de poliaminas  por las bacterias anaerobias, as&iacute; como &aacute;cidos org&aacute;nicos que  son citot&oacute;xicos y producen exfoliaci&oacute;n de las c&eacute;lulas vaginales  que originan la secreci&oacute;n caracter&iacute;stica de esta entidad y el t&iacute;pico  olor a pescado al volatizarse las aminas ante un pH alto, como ocurre con la presencia  del semen o al agreg&aacute;rsele a las secreciones una soluci&oacute;n de hidr&oacute;xido  de potasio al 10 %.<sup>5</sup>     <p>El diagn&oacute;stico positivo de vaginosis  bacteriana requiere al menos 3 de los 4 criterios cl&iacute;nicos siguientes:      <br>&nbsp;     <br>&nbsp; <ul>     ]]></body>
<body><![CDATA[<li> Leucorrea homog&eacute;nea amarillenta</li>    <li>  pH vaginal > 4,5</li>    <li> <i>Test</i> de aminas positivo</li>    <li> Presencia de  c&eacute;lulas gu&iacute;as.<sup>6</sup></li>    </ul>    <p>La importancia de la transmisi&oacute;n  sexual en esta entidad es un tema muy controvertido, como controvertido es su  modo de transmisi&oacute;n en general. Mientras algunos autores afirman que dicha  afecci&oacute;n es transmitida exclusivamente a trav&eacute;s de las relaciones  sexuales, en contraposici&oacute;n a esto aparecen estudios donde concluyen que  la vaginosis bacteriana no debe considerarse como enfermedad de transmisi&oacute;n  sexual exclusivamente, ya que se ha reportado en pacientes v&iacute;rgenes.<sup>7</sup>      <p>El grupo social que experimenta mayor riesgo de padecer enfermedades de transmisi&oacute;n  sexual son los adolescentes, los cuales tienden a basar su nivel de madurez en  la participaci&oacute;n sexual, reafirmando su virilidad o su feminidad en la  pr&aacute;ctica sexual con diferentes parejas, convirti&eacute;ndose en promiscuos  y se hacen presas f&aacute;ciles de este tipo de enfermedad.<sup>8-10</sup>     <p>La  extensi&oacute;n de las relaciones sexuales a edades muy precoces de la vida,  los cambios de conducta sexual, el poco uso de preservativos y las actitudes permisivas,  facilitan el aumento de estas enfermedades. [Colectivo de autores infanto juvenil,  Ginecolog&iacute;a y Obstetricia.]     <p>El alto nivel educativo que han alcanzado  los j&oacute;venes en nuestro pa&iacute;s, ha destruido mitos y tab&uacute;es  que ve&iacute;an al sexo como algo pecaminoso; adem&aacute;s, la participaci&oacute;n  conjunta de hembras y varones en actividades sociales y escolares ha facilitado  el acercamiento de los j&oacute;venes o adolescentes en una etapa de fuertes impulsos  sexuales, factores todos que llevan a un incremento de las enfermedades de transmisi&oacute;n  sexual en general.<sup>4,8,9,11</sup>     <p>Contraer esta enfermedad coloca a la  mujer ante un gran riesgo de padecer enfermedad inflamatoria p&eacute;lvica, y  por consiguiente infertilidad, 2 entidades important&iacute;simas en la Ginecolog&iacute;a.<sup>12</sup>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p>Desde el punto de vista obst&eacute;trico, la vaginosis bacteriana se relaciona  con aborto espont&aacute;neo, parto pret&eacute;rmino, rotura prematura de las  membranas ovulares y endometritis del posparto.<sup>13</sup>     <p>Ante la gran masa  de poblaci&oacute;n expuesta y con riesgo, y la facilidad de transmisi&oacute;n  de esta enfermedad conjuntamente con su frecuencia de aparici&oacute;n, nos sentimos  motivados al estudio de la vaginosis bacteriana en edades tempranas de la vida  y a ayudar a un mejor enfoque de esta afecci&oacute;n como problema de salud.  <h4> M&Eacute;TODOS</h4>Se estudiaron un total de 500 mujeres procedentes de la  Consulta de Ginecolog&iacute;a del ISMM "Dr. Luis D&iacute;az Soto", 250 adolescentes  menores de 19 a&ntilde;os (Grupo Estudio) y 250 mayores de 20 a&ntilde;os (Grupo  control).     <p>Se les realiz&oacute; una encuesta donde recogimos los siguientes  datos: edad, estado conyugal, edad de las primeras relaciones sexuales, parejas  sexuales, tipo de coito, antecedentes ginecol&oacute;gicos y s&iacute;ntomas y  signos asociados.     <p>Clasificamos a dichas pacientes de acuerdo con el interrogatorio  como promiscuas o no. Entendemos como tal a aqu&eacute;llas con varias parejas  sexuales de forma simult&aacute;nea o aqu&eacute;llas que han cambiado frecuentemente  de pareja sexual (4-5 al a&ntilde;o) y se les realizaron las siguientes pruebas:      <br>&nbsp;     <br>&nbsp; <ul>     <li> Exudado vaginal</li>    <li> pH de vagina</li>    <li>  <i>Test</i> de aminas</li>    <li> Gram endocervical</li>    ]]></body>
<body><![CDATA[</ul>    <p>Los resultados fueron  trasladados a una "s&aacute;bana" y se procesaron de forma automatizada, obteniendo  los valores absolutos y relativos (razones y porcentajes) necesarios, as&iacute;  como medidas de tendencia central y de dispersi&oacute;n.     <p>Se aplicaron pruebas  de significaci&oacute;n estad&iacute;stica (prueba de Chi cuadrado y prueba q  de porcentajes) con un 95 % de confiabilidad (alfa = 0,05).     <p>Finalmente se dise&ntilde;aron  tablas estad&iacute;sticas para facilitar el an&aacute;lisis, discusi&oacute;n  y presentaci&oacute;n de los resultados obtenidos. <h4> RESULTADOS</h4>De un total  de 500 pacientes, correspondieron 250 a pacientes menores de 20 a&ntilde;os (grupo  estudio) y otras 250 a pacientes con edades de m&aacute;s de 20 a&ntilde;os como  grupo control (tabla 1).     <p>     <center>TABLA 1. Distribuci&oacute;n por edades</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">A&ntilde;os&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">13-16</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>4,4</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">17-19</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>228</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>45,6</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">20-24</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>140</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>28</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">+24</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>110</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>22</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>500</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    <center>p&lt; 0,05.</center>    ]]></body>
<body><![CDATA[<center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>A&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>&lt; 19</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>50</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>> 20</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>50</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">      <center>500</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="33%">     <center>100</center></td></tr>  </table></center>    <br>&nbsp;     <p>En la tabla 2, analizamos el estado conyugal de  las pacientes, observamos que en las menores de 19 a&ntilde;os predomin&oacute;  el estado conyugal, acompa&ntilde;ada con el 50 %, seguido del estado de soltera  para el 47,2 % lo cual suma 97,2 % de pacientes que no tienen estabilidad conyugal  y por lo tanto son m&aacute;s l&aacute;biles en la b&uacute;squeda de pareja.  En el grupo de 20 a&ntilde;os y m&aacute;s, la situaci&oacute;n cambia, y observamos  que el mayor porcentaje (64 %) lo constituyen las pacientes casadas, y por tanto,  con vida conyugal estable. Esto se explica porque es m&aacute;s aceptado socialmente  legalizar la relaci&oacute;n de pareja por v&iacute;a del matrimonio con el aumento  de la edad.     <p>     <center>TABLA 2.<b> </b>Estado conyugal de las pacientes</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%"><font face="Symbol">&pound;</font>  19&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>> 20 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Soltera</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>118</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>47,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>20</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>138</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>27,6</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Acompa&ntilde;ada</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>125</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>34,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>48</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>5,0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>73</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>19,2</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Casada</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>2,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>160</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>64</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>167</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>33,4</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Divorciada</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>8,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>4,4</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>500</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    <center>p&lt;0,05.</center>    <p>La  edad de inicio de las relaciones sexuales en el grupo de estudio (&lt; o igual  que 20 a&ntilde;os), se encontr&oacute; entre los 15 y 17 a&ntilde;os, con 159  pacientes (63,6 %), y existi&oacute; una proporci&oacute;n similar en el grupo  control (53,6 %) (tabla 3).     <p>     <center>TABLA 3. Inicio de las relaciones sexuales</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Edad&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>&lt;  19 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>> 20 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">12 - 14</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>21</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>8,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>19</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>7,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>40</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>8</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">15 - 17</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>159</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>63,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>134</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>53,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>293</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>58,6</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">18 o m&aacute;s</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>70</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>28</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>97</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>38,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>167</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>33,4</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>500</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    <center>p&lt;0,05.</center>    ]]></body>
<body><![CDATA[<p>Este  hecho concuerda con los estudios revisados, donde se observa un aumento dram&aacute;tico  del porcentaje de mujeres adolescentes entre estas edades, que mantienen relaciones  sexuales activas, comprob&aacute;ndose una disminuci&oacute;n en el promedio de  edad de inicio de &eacute;stas.<sup>4,8,9</sup>     <p><i>Blum</i> plantea un incremento  del 10 % anual de mujeres con relaciones sexuales a partir de los 12 a&ntilde;os  hasta los 19, y que el 50 % de las adolescentes entre 15-19 a&ntilde;os tienen  vida sexual activa.<sup>11</sup>     <p>Analizando la tabla 4 donde se expresan los  antecedentes de promiscuidad, observamos que entre las pacientes menores de 20  a&ntilde;os predomina este antecedente con 167 pacientes (66,8 %) existiendo 2  pacientes promiscuas por cada una que no lo es y en las mayores de 20 a&ntilde;os  se invierte la relaci&oacute;n con una mayor cantidad de pacientes<sup>215</sup>  (86 %) no promiscuas.     <p>     <center>TABLA 4. Antecedentes de promiscuidad</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%"></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="29%">     <center>&lt;  19</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="29%">     <center>> 20</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="29%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Promiscuidad</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>167</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>66,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>35</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>14</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>202</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>40,4</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">No promiscua</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>83</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>33,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>215</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>86</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>298</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>59,6</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>500</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>100</center></td></tr>  </table></center>    <center>p&lt;0,05.</center>    <p>Esto est&aacute; en relaci&oacute;n  con la inestabilidad conyugal y la inmadurez al inicio, cada vez m&aacute;s precoz,  de las relaciones sexuales.     <p>Es llamativo c&oacute;mo a pesar de la gran divulgaci&oacute;n  del preservativo como m&eacute;todo eficaz de prevenci&oacute;n de enfermedades  de transmisi&oacute;n sexual (tabla 5), a&uacute;n la mayor&iacute;a de las j&oacute;venes  menores de 20 a&ntilde;os, no lo utilizan (137 pacientes para un 54,8 %), mientras  en las mayores de 20 lo utilizan 128 pacientes (51,2 %).     <p>     <center>TABLA 5.  Uso del preservativo como protecci&oacute;n de las ETS</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="29%">     <center>&lt;  19</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="29%">     <center>> 20</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="29%">&nbsp;</td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>%</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">S&iacute;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>49</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>19,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>128</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>51,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>177</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>35,4</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">No</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>137</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>54,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>92</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>36,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>229</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>45,8</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Ocasional</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>64</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>25,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>30</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>12</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>94</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>18,8</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>500</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    ]]></body>
<body><![CDATA[<center>p&lt;0,05.</center>    <p>El  no uso de este medio de protecci&oacute;n en las edades tempranas consideramos  se relaciona con el mayor desconocimiento, tanto del m&eacute;todo como de la  peligrosidad de las ETS en s&iacute;, lo que reafirma que a&uacute;n hay mucho  que insistir en el terreno de la educaci&oacute;n sexual.     <p>El hecho de que este  m&eacute;todo sea m&aacute;s usado en las pacientes mayores de 20 tal vez se explique  por existir una mayor madurez, unido a experiencias desagradables anteriores propias  o no; por lo cual han tomado conciencia de las complicaciones y riesgos que acarrean  estas enfermedades.     <p>La tabla 6 muestra los resultados de los complementarios  realizados en el grupo de 19 a&ntilde;os y menos donde fueron positivos de infecci&oacute;n  vaginal 156 pacientes (62,4 %) y en el grupo de 20 a&ntilde;os y m&aacute;s s&oacute;lo  fue positivo el 36 % con 90 pacientes.     <p>     <center>TABLA 6. Resultados de an&aacute;lisis  seg&uacute;n grupo et&aacute;reo</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 > <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="15%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="28%">      <center>&lt; 19</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="28%">     <center>>  20</center></td><td VALIGN=TOP COLSPAN="2" WIDTH="29%">&nbsp;</td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="15%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">      <center>a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="13%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">      <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">     <center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="15%">Positivos</td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">     <center>156</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="13%">      <center>62,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>90</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">      <center>36</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">     <center>246</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>49,2</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="15%">Negativos</td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">      <center>94</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="13%">     <center>37,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>160</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">     <center>64</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">      <center>254</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">     <center>50,8</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="15%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">     <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="13%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>250</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">     <center>500</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="15%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    <center>p&lt;0,05.</center>    <p>El  elevado porcentaje de infecci&oacute;n vaginal encontrado se relaciona con lo  anteriormente expresado en cuanto al inicio precoz de las relaciones sexuales,  la promiscuidad y el no uso del preservativo como medio de prevenci&oacute;n de  las enfermedades de transmisi&oacute;n sexual, as&iacute; como la inestabilidad  conyugal de este grupo et&aacute;reo.     <p>En relaci&oacute;n con la distribuci&oacute;n  etiol&oacute;gica por edades en el grupo de 19 a&ntilde;os y menos predomin&oacute;  la vaginosis bacteriana. Se concluye que es altamente significativa la incidencia  de vaginosis bacteriana en j&oacute;venes de 19 a&ntilde;os y menos, con vida  sexual activa, seguida de la gonocococia y trichomoniasis.     <p>La promiscuidad,  el inicio precoz de las relaciones sexuales y el no uso del preservativo favorecen  la aparici&oacute;n de la vaginosis bacteriana.     <p>Independientemente de que la  colporrea fue el s&iacute;ntoma m&aacute;s frecuentemente hallado en las pacientes  con vaginosis bacteriana, un alto procentaje de casos no present&oacute; s&iacute;ntomas  ni antecedentes de enfermedades ginecol&oacute;gicas.     <p>     <center>TABLA 7. Distribuci&oacute;n  etiol&oacute;gica seg&uacute;n grupos et&aacute;reos</CENTER>    ]]></body>
<body><![CDATA[<center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%"></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>&lt;  19 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>> 20 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Vaginosis</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>63</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>40,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>16</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>17,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>79</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>32,1</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Gonococia</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>29</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>18,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>6,7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>35</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>14,3</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Trichomonas</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>26</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>16,7</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>24,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>48</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>19,5</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Monilias</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>25</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>16</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>29</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>32,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>54</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>21,9</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Gardnerellas</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>5,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>12</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>13,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>21</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>8,6</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Otros</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>2,5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>5,5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>3,6</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>156</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>90</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>246</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td></tr> </table></center>    <center>p&lt;0,05.     ]]></body>
<body><![CDATA[<br>&nbsp;      <br>&nbsp; </center>    <p>    <center>TABLA 8. Antecedentes ginecol&oacute;gicos en pacientes  con vaginosis bacteriana</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 > <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>&lt; 19 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>> 20 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">EIPA</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>17</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>26,9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>31,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>22</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>27,9</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">ETS</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>6,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>6,3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>6,4</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">EIPA + ETS</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>10</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>15,9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>6,3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>11</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>13,9</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Sin antecedentes</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>32</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>50,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>56,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>41</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>51,8</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>63</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>16</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>79</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>100</center></td></tr> </table></center>    <br>&nbsp;     <p>     <center>TABLA 9.  S&iacute;ntomas asociados con la vaginosis</CENTER>    <center><table CELLPADDING=5 >  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">&nbsp;</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>&lt;  19 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>> 20 a&ntilde;os</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>%</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>Total</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>%</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Colporrea</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>28</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>44,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>3</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>18,8</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>31</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>39,3</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Fetidez</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>6,4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>12,5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>7,7</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Ardor</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>1,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>1,2</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Prurito</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>1,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>0</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>1,2</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Irritaci&oacute;n</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>1,6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>1</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>6,2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>2</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<center>2,6</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Varios s&iacute;ntomas</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>7,9</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>6</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>37,5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>11</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>13,9</center></td></tr>  <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">No refiere</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>23</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>36,5</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>4</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      ]]></body>
<body><![CDATA[<center>25</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>27</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>34,1</center></td></tr> <tr> <td VALIGN=TOP WIDTH="14%">Total</td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>63</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>16</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>100</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">      <center>79</center></td><td VALIGN=TOP WIDTH="14%">     <center>100</center></td></tr>  </table></center>    <center>p&lt; 0,05.</center><h4> RECOMENDACIONES</h4>Dada la  incidencia significativa de las enfermedades de transmisi&oacute;n sexual en pacientes  asintom&aacute;ticas, es recomendable su pesquisa para su prevenci&oacute;n o  profilaxis desde el punto de vista epidemiol&oacute;gico y su tratamiento.     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>Consideramos  que sea necesario insistir en las medidas de educaci&oacute;n sexual y de prevenci&oacute;n  que permitan profundizar en el conocimiento de las enfermedades de transmisi&oacute;n  sexual y toma de conciencia del riesgo y complicaciones de &eacute;stas: as&iacute;  como el uso del preservativo y una pareja estable que pueda brindar un sexo seguro.      <p><b>SUMMARY: </b>A comparative study of 250 adolescents (study group) and 250  patients aged over 20 years (control group) was made to find out the incidence  of bacterial vaginosis in early ages. It was demostrated that this entity was  highly significant in patients under 19 years of age. With active sexual life  and that promiscuity, early initiation of sexual relations and poor use of condon  were the leading causes. Also, this disease was predominant in asymptomatic patients.      <p>Subject headings: VAGINOSIS BACTERIAL/epidemiology; BACTERIAL INFECTIONS/epidemiology;  RISK FACTORS. <h4> REFERENCIAS BIBLIOGR&Aacute;FICAS</h4><ol>     <!-- ref --><li> Faro S. Vaginitis:  diagnosis and management. J Fertil Menopausal Stud 1996;41(2):115-23.</li>    <!-- ref --><li>  Eschenbach D. diagnosis and clinical manifestation of bacterial vaginosis. Am  J Obstet Gynecol 1998;158:819-28.</li>    <!-- ref --><li> Saidi SA. Bacterial vaginosis in a  district genitourinary medicine department: significance of vaginal microbiology  and anai- robis. Int J Stud Aids 1994;5(6):</li>    <!-- ref --><li> Botella Llusi&aacute; J.  Las enfermedades de trasmisi&oacute;n sexual en la mujer. Barcelona: Salvat, 1988;t3:431-40.</li>    <!-- ref --><li>  Macad Rodr&iacute;guez H. Enfermedades de trasmisi&oacute;n sexual en la adolescencia.  Obstet y Ginecolog&iacute;a Infanto Juvenil. Colectivo de Autores. 1996.</li>    <!-- ref --><li>  Parent D, Bossers M. Therapy of bacterial vaginosis using exogenously applied  lactobacilli acidophili and a low dose of estriol: a placebo controlled multicentric  clinical trial. Arzneimittelforschung 1996;46(1):68-73.</li>    <!-- ref --><li> Rochard C, et  al . Bacterial vaginosis in virginal and sexually active adolescent females: Evidence  against exclusive sexual transmission. Am J Obstet Gynecol 1998;158(4):935-8.</li>    <!-- ref --><li>  Qurucharru CA. Adolescencia, aspectos psicosociales. Rev Soc Argent Ginecol Inf  1994;1(11):14.</li>    <!-- ref --><li> Portillo J. La adolescencia, salud y enfermedad Oficina  del libro A.E.M., Urug&uuml;ay 1992.</li>    <!-- ref --><li> Dulanto E. Caracter&iacute;sticas  del adolescente y estrategias de atenci&oacute;n. Rev Sogia. Chile, 1994;1(1):25-30.</li>    <!-- ref --><li>  Blume RW. Visi&oacute;n general de las conductas sexuales juveniles y sus consecuencias.  Rev Sogia. Chile, 1994;(1):31-4.</li>    <!-- ref --><li> Hoyme UB. Sexually transmitted diseases  in adult, non-pregnant women. Curn Opin Obstet-Gynecol, 1993;5(4):521-6.</li>    <!-- ref --><li>  Sheehan M, Lamont R. Bacterial vaginosis. Mas Midqife 1996;6(3):14-8.</li>    <!-- ref --><li>  Schwatcz SK, et al. National surveilance of antimicrobial resistance in Neisseria  Gonorrhoeae. Medical aspect of human Sexuality. Feb. 1992;19-20.</li>    <!-- ref --><li> Palomares  JC, P&eacute;rez EJ. Resistencia en N. Gonorrhoeae. Enf Infec Microbiol Clin 1987;5:3-6.</li>    <!-- ref --><li>  Hart ND. Gonorrheae in women. JAMA 1991;216:1609.</li>    <!-- ref --><li> Perea JE. Enfermedades  de transmisi&oacute;n sexual. Barcelona: Ediciones Daynes, 1993:1-7.</li>    <!-- ref --><li>  Llomelyn JD. Enfermedades de transmisi&oacute;n sexual. C&oacute;mo identificarlas.  M&eacute;xico, DF: Editorial Grijolbe, 1989:</li>    <!-- ref --><li> Mc Coy MC, Katz VL. Vaginosis  in pregnancy, an approach for the 1990. Obstet Gynecol Surv 1995;50(6):482-8.</li>    <!-- ref --><li>  Priestlcy CI, Kinghorn GR. Bacterial vaginosis. Br J Clin Pract 1996;(50)6:331-4.</li>    </ol>    <p>Recibido:  26 de enero de 1999. Aprobado: 27 de agosto de 1999.     <br>Dra. <i>Marta Luc&iacute;a  Cuti&eacute; Bressler. </i>Edificio 92A. Apto. 3. Zona 4. Alamar. Ciudad de La  Habana, Cuba.     <br>&nbsp;     <br>&nbsp;     <p><a NAME="*"></a><sup>1</sup> Especialista  de I Grado en Ginecolog&iacute;a y Obstetricia. Asistente.     <br><sup>2</sup> Especialista  de I Grado en Ginecolog&iacute;a y Obstetricia.     ]]></body>
<body><![CDATA[<br><sup>3</sup> Residente de  1er. A&ntilde;o en Ginecolog&iacute;a y Obstetricia.       ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Faro]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Vaginitis: diagnosis and management]]></article-title>
<source><![CDATA[J Fertil Menopausal Stud]]></source>
<year>1996</year>
<volume>41</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>115-23</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Eschenbach]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[diagnosis and clinical manifestation of bacterial vaginosis]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Obstet Gynecol]]></source>
<year>1998</year>
<volume>158</volume>
<page-range>819-28</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Saidi]]></surname>
<given-names><![CDATA[SA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Bacterial vaginosis in a district genitourinary medicine department: significance of vaginal microbiology and anai- robis]]></article-title>
<source><![CDATA[Int J Stud Aids]]></source>
<year>1994</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Botella Llusiá]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las enfermedades de trasmisión sexual en la mujer]]></source>
<year>1988</year>
<page-range>431-40</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Salvat]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Macad Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Enfermedades de trasmisión sexual en la adolescencia: Obstet y Ginecología Infanto Juvenil]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-name><![CDATA[Colectivo de Autores]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Parent]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bossers]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Therapy of bacterial vaginosis using exogenously applied lactobacilli acidophili and a low dose of estriol: a placebo controlled multicentric clinical trial]]></article-title>
<source><![CDATA[Arzneimittelforschung]]></source>
<year>1996</year>
<volume>46</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>68-73</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rochard]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Bacterial vaginosis in virginal and sexually active adolescent females: Evidence against exclusive sexual transmission]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Obstet Gynecol]]></source>
<year>1998</year>
<volume>158</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>935-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Qurucharru]]></surname>
<given-names><![CDATA[CA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Adolescencia, aspectos psicosociales]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Soc Argent Ginecol Inf]]></source>
<year>1994</year>
<volume>1</volume>
<numero>11</numero>
<issue>11</issue>
<page-range>14</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Portillo]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La adolescencia, salud y enfermedad]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[Urugüay ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Oficina del libro A.E.M]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dulanto]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Características del adolescente y estrategias de atención]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Sogia Chile,]]></source>
<year>1994</year>
<volume>1</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>25-30</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Blume]]></surname>
<given-names><![CDATA[RW]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Visión general de las conductas sexuales juveniles y sus consecuencias]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Sogia. Chile,]]></source>
<year>1994</year>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>31-4</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hoyme]]></surname>
<given-names><![CDATA[UB]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sexually transmitted diseases in adult, non-pregnant women]]></article-title>
<source><![CDATA[Curn Opin Obstet-Gynecol,]]></source>
<year>1993</year>
<volume>5</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>521-6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sheehan]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lamont]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Bacterial vaginosis]]></article-title>
<source><![CDATA[Mas Midqife]]></source>
<year>1996</year>
<volume>6</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>14-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Schwatcz]]></surname>
<given-names><![CDATA[SK]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[National surveilance of antimicrobial resistance in Neisseria Gonorrhoeae: Medical aspect of human Sexuality]]></source>
<year>1992</year>
<page-range>19-20</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Palomares]]></surname>
<given-names><![CDATA[JC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[EJ]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Resistencia en N. Gonorrhoeae]]></article-title>
<source><![CDATA[Enf Infec Microbiol Clin]]></source>
<year>1987</year>
<volume>5</volume>
<page-range>3-6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hart]]></surname>
<given-names><![CDATA[ND]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Gonorrheae in women]]></article-title>
<source><![CDATA[JAMA]]></source>
<year>1991</year>
<volume>216</volume>
<page-range>1609</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Perea]]></surname>
<given-names><![CDATA[JE]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Enfermedades de transmisión sexual]]></source>
<year>1993</year>
<page-range>1-7</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Daynes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Llomelyn]]></surname>
<given-names><![CDATA[JD]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Enfermedades de transmisión sexual: Cómo identificarlas]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[México, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Grijolbe]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mc Coy]]></surname>
<given-names><![CDATA[MC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Katz]]></surname>
<given-names><![CDATA[VL]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Vaginosis in pregnancy, an approach for the 1990]]></article-title>
<source><![CDATA[Obstet Gynecol Surv]]></source>
<year>1995</year>
<volume>50</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>482-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Priestlcy]]></surname>
<given-names><![CDATA[CI]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kinghorn]]></surname>
<given-names><![CDATA[GR]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Bacterial vaginosis]]></article-title>
<source><![CDATA[Br J Clin Pract]]></source>
<year>1996</year>
<volume>6</volume>
<numero>(50)</numero>
<issue>(50)</issue>
<page-range>331-4</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
