<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0375-0760</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Cubana de Medicina Tropical]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev Cubana Med Trop]]></abbrev-journal-title>
<issn>0375-0760</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Centro Nacional de Información de Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0375-07601996000300016</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[El cólera en un distrito de Perú]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PÉREZ RODRÍGUEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[ANTONIO E]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MONTÉ BOADA]]></surname>
<given-names><![CDATA[RAÚL]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DE LA VEGA DÍAZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[JOSÉ E]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOLINA]]></surname>
<given-names><![CDATA[RAÚL]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA GÓMEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[VICENTE]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A04"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARCA GONZÁLEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[JOSÉ M]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Instituto de Medicina Tropical Pedro Kourí  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Ciudad de La Habana ]]></addr-line>
<country>Cuba</country>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Unidad Departamental de Salud  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Lima Sur ]]></addr-line>
<country>Perú</country>
</aff>
<aff id="A03">
<institution><![CDATA[,Hospital de Apoyo María Auxiliadora  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Lima ]]></addr-line>
<country>Perú</country>
</aff>
<aff id="A04">
<institution><![CDATA[,Ministerio de Salud Pública  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>1996</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>1996</year>
</pub-date>
<volume>48</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>204</fpage>
<lpage>208</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0375-07601996000300016&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0375-07601996000300016&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0375-07601996000300016&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Considerando el bajo reporte de enfermos de cólera y con el propósito de conocer la realidad del problema en el Distrito Villa El Salvador, de la introducción de Vibrio cholerae (V. cholerae) en Perú, se tomó una muestra de 101 casos con enfermedad diarreica aguda (EDA) seleccionados por un muestreo sistemático a partir de un arranque aleatorio definido para cada unidad asistencial del Distrito, según la ocurrencia promedio diaria de casos con EDA atendidos respectivamente durante la semana precedente a la realización del estudio. A todos les fue llenada una encuesta epidemiológica, se les tomó también una muestra por hisopado rectal para aislamiento de V. cholerae, se encontraron 53 casos positivos (52,2 % y un intervalo de confianza entre 42,29 y 62,5 %) con diferencias significativas (p < 0,01) entre la frecuencia en adultos (67,3 %) respecto a los niños (34,8 %). Sólo en 13 (61,9 %) de los 21 casos con antecedentes de contacto con enfermos de cólera se aisló V. cholerae, para un riesgo relativo de 1,24 (0,83<RR<1,85); se identificó también una alta positividad, 21 casos (72,4 %) entre los que refirieron el consumo de alimentos crudos, se encontró una diferencia significativa (p < 0,01) en relación con los que refirieron ingerirlo cocinados. En el análisis de regresión logística multivariada sólo se encontró una relación significativa con la edad y el consumo de alimentos crudos en la ocurrencia de cólera.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Taking to consideration the low report of cholera patients and with the main knowing the reality about the introduction of Vibrio cholerae (V. cholerae) in Peru, a sample of 101 cases with acute diarrheal disease (ADD) was taken at the Distrito Villa El Salvador. They were selected by a systematic randomized sampling defined for each health care unit in the District, according to the daily average occurence of ADD cases attended a week before the beginning of the study. All of them took part in a epidemiological survey. A sample was taken by rectal swab in order to isolate V. cholerae. 53 positive cases were found (52.2 % and a confidence interval from 42.29 to 62.5 %) with significant differences (p < 0.01) between the frecuency in adults (67.3 %) and children (34.8 %). V. cholerae was isolated only in 13 (61.9 %) of the 21 cases who had contact with cholera patients, for a relative risk of 1.24 (0.83 < RR < 1.85). A high positivity was also found, 21 cases (72.4 %) among those who had raw food. A significant difference (p < 0.01) was observed in connection with those who had cooked food. In the multivariate logistic regression analysis it was only found a significant relationship with age and with the ingestion of raw food as regards the occurrence of cholera.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[CÓLERA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ENCUESTAS EPIDEMIOLÓGICAS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[VIBRIO CHOLERAE]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[PERÚ]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ANÁLISIS DE REGRESIÓN]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[CHOLERA]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[HEALTH SURVEYS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[VIBRIO CHOLERAE]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[PERU]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[REGRESSION ANALYSIS]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <P>Instituto de Medicina Tropical "Pedro Kour&iacute;" </P> <H2>El c&oacute;lera en un distrito de Per&uacute;</H2>     <P><A HREF="#autores"><I>Dr. ANTONIO E. P&Eacute;REZ RODR&Iacute;GUEZ,<SUP>1</SUP> Dr. RA&Uacute;L MONT&Eacute; BOADA,<SUP>2</SUP> Dr. JOS&Eacute; E. DE LA VEGA D&Iacute;AZ,<SUP>3</SUP> Dr. RA&Uacute;L MOLINA,<SUP>4</SUP> Dr. VICENTE GARC&Iacute;A G&Oacute;MEZ<SUP>5</SUP> y Dr. JOS&Eacute; M. ARCA GONZ&Aacute;LEZ<SUP>6</sup></I></A> </P> <H4>RESUMEN</H4>     <P>Considerando el bajo reporte de enfermos de c&oacute;lera y con el prop&oacute;sito de conocer la realidad del problema en el Distrito Villa El Salvador, de la introducci&oacute;n de <I>Vibrio cholerae (V. cholerae)</I> en Per&uacute;, se tom&oacute; una muestra de 101 casos con enfermedad diarreica aguda (EDA) seleccionados por un muestreo sistem&aacute;tico a partir de un arranque aleatorio definido para cada unidad asistencial del Distrito, seg&uacute;n la ocurrencia promedio diaria de casos con EDA atendidos respectivamente durante la semana precedente a la realizaci&oacute;n del estudio. A todos les fue llenada una encuesta epidemiol&oacute;gica, se les tom&oacute; tambi&eacute;n una muestra por hisopado rectal para aislamiento de <I>V. cholerae</I>, se encontraron 53 casos positivos (52,2 % y un intervalo de confianza entre 42,29 y 62,5 %) con diferencias significativas (p &lt; 0,01) entre la frecuencia en adultos (67,3 %) respecto a los ni&ntilde;os (34,8 %). S&oacute;lo en 13 (61,9 %) de los 21 casos con antecedentes de contacto con enfermos de c&oacute;lera se aisl&oacute; <I>V. cholerae</I>, para un riesgo relativo de 1,24 (0,83&lt;RR&lt;1,85); se identific&oacute; tambi&eacute;n una alta positividad, 21 casos (72,4 %) entre los que refirieron el consumo de alimentos crudos, se encontr&oacute; una diferencia significativa (p &lt; 0,01) en relaci&oacute;n con los que refirieron ingerirlo cocinados. En el an&aacute;lisis de regresi&oacute;n log&iacute;stica multivariada s&oacute;lo se encontr&oacute; una relaci&oacute;n significativa con la edad y el consumo de alimentos crudos en la ocurrencia de c&oacute;lera. </P>     <P>Palabras clave: C&Oacute;LERA/epidemiolog&iacute;a; ENCUESTAS EPIDEMIOL&Oacute;GICAS; <I>VIBRIO CHOLERAE</I>/aislamiento y purificaci&oacute;n; PER&Uacute;; AN&Aacute;LISIS DE REGRESI&Oacute;N. </P> <H4>INTRODUCCI&Oacute;N</H4>     <P>La s&eacute;ptima pandemia de c&oacute;lera se difundi&oacute; r&aacute;pidamente hacia el oeste desde un foco end&eacute;mico en Sulawesi (C&eacute;lebes) en 1961, hastaAm&eacute;rica donde s&oacute;lo se hab&iacute;an reportados focos en Texas y Louisiana.<SUP>1</SUP> </P>     <P>Actualmente es posible distinguir 3 fases importantes en el desarrollo de la s&eacute;ptima pandemia: </P>  <UL>     <LI>Un incremento gradual desde 1961 hasta 1966. </LI>     <LI>Un crecimiento s&uacute;bito en la d&eacute;cada de 1970, especialmente como resultado de la infecci&oacute;n en pa&iacute;ses africanos. </LI>     <LI>Un reciente y nuevo crecimiento s&uacute;bito al introducirse la enfermedad en pa&iacute;ses altamente receptivos de Am&eacute;rica. </LI>    </UL>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Todo ello ha contribuido a que el comportamiento epidemiol&oacute;gico sea un tanto impredecible y con grandes repercusiones socioecon&oacute;micas, lo que hace al c&oacute;lera un gran problema actual de salud mundial. Se ha descrito que en pa&iacute;ses end&eacute;micos la circulaci&oacute;n de <I>Vibrio cholerae</I> (<I>V. cholerae</I>) es de alrededor del 5 % entre casos con enfermedad diarreica aguda (EDA).<SUP>2</SUP> Al realizar actividades de lucha antiepid&eacute;mica en el hermano pueblo de Per&uacute;, nos encontramos un bajo n&uacute;mero de casos con diagn&oacute;stico de c&oacute;lera, a pesar de las altas cifras de EDA, se plantea la hip&oacute;tesis de la existencia de un subregistro, adem&aacute;s de la carencia de conocimientos respecto a algunas otras variables de inter&eacute;s epidemiol&oacute;gico, que permitieran un control m&aacute;s efectivo y eficaz, aspectos a partir de los cuales se derivan los objetivos de la presente investigaci&oacute;n. </P> <H4>M&Eacute;TODOS</H4>     <P>Se trata de un estudio de prevalencia de c&oacute;lera realizado en pacientes con enfermedad diarreica aguda (EDA) no coleriforme, residentes en el distrito Villa El Salvador, Lima Sur, Per&uacute;, que contaba con una poblaci&oacute;n de 267 039 habitantes. </P>     <P>Para el c&aacute;lculo del tama&ntilde;o de muestra se utiliz&oacute; la f&oacute;rmula para la proporci&oacute;n de una poblaci&oacute;n con precisi&oacute;n absoluta espec&iacute;fica,<SUP>3</SUP> se considera un valor m&iacute;nimo de prevalencia de 0,6 y una precisi&oacute;n del 10 % y un nivel de confianza del 95 %, lo cual nos da un tama&ntilde;o de 92 individuos. Si tomamos 10 % m&aacute;s para evitar posibles p&eacute;rdidas por diversas causas, se necesitar&iacute;a un universo de 101 individuos lo cual estaba acorde con la disponibilidad de recursos de laboratorio. </P>     <P>Teniendo en cuenta el promedio diario de consultas por EDA realizadas a ni&ntilde;os y adultos, respectivamente, durante la semana precedente al estudio, en cada una de las 5 unidades de salud que fundamentalmente garantizaban la atenci&oacute;n m&eacute;dica del distrito, se dise&ntilde;&oacute; un muestreo sistem&aacute;tico con arranque aleatorio para cada caso de EDA que concurriera a solicitar asistencia m&eacute;dica a partir de las 08:00 a.m., en el per&iacute;odo comprendido entre el 17 y el 25 de marzo de 1991, se le llen&oacute; una encuesta cl&iacute;nico-epidemiol&oacute;gica y se le tom&oacute; una muestra de hisopado rectal para coprocultivo. Las muestras se trasladaron en medio de Cary-Blair<SUP>4</SUP> y se procesaron en el laboratorio del Hospital de Apoyo "<I>Mar&iacute;a Auxiliadora</I>", donde se coloc&oacute; en medio de enriquecimiento en agua peptonada alcalina para su siembra posterior en un medio TCBS para el aislamiento y caracterizaci&oacute;n de las cepas de <I>V. cholerae</I> 01. Se calcularon los porcentajes de aislamiento de <I>V. cholerae</I> y se estim&oacute; el intervalo de confianza (95 %) de la prevalencia general.<SUP>5</SUP> </P>     <P>La informaci&oacute;n relacionada con el consumo de agua y alimentos y los contactos con enfermos de c&oacute;lera fueron considerados durante los 5 d previos al inicio de los primeros s&iacute;ntomas. Se realiz&oacute; el an&aacute;lisis univariado de algunas variables m&aacute;s importantes, se utiliz&oacute; el paquete EPI-INFO 5 para calcular la prueba de significaci&oacute;n estad&iacute;stica chi cuadrado (X<SUP>2</SUP>) o Fisher, as&iacute; como el riesgo relativo (RR) e intervalo de confianza correspondiente (confiabilidad del 95 %). </P>     <P>Por &uacute;ltimo, se sometieron al modelo de regresi&oacute;n log&iacute;stica multivariada por el paquete CATMOD del SAS versi&oacute;n 6,03 las variables edad, sexo, ocupaci&oacute;n, consumo de agua, alimentos, contactos con enfermos de c&oacute;lera y presencia de vectores (moscas y cucarachas) en el hogar de cada uno de los casos. </P> <H4>RESULTADOS</H4>     <P>Se obtuvieron aislamientos del <I>V. cholerae</I>, grupo 01, serotipo Inaba, toxig&eacute;nica, de 53 pacientes (52,5 %) de los 101 pesquisados, la positividad del coprocultivo predomin&oacute; entre los adultos (67,3 %) con respecto a los ni&ntilde;os (34,8 %), diferencias que fueron significativas estad&iacute;sticamente (p &lt; 0,01). El estimado del intervalo de prevalencia oscil&oacute; entre 42,29 y 62,50 %. Por otra parte, el riesgo relativo de c&oacute;lera en adultos respecto a los ni&ntilde;os fue de 1,93 con un intervalo de confianza entre 1,25 y 2,99 (tabla 1). </P>     <P>TABLA 1. Aislamientos de <I>Vibrio Cholerae </I>en casos con enfermedad diarreica aguda seg&uacute;n los grupos etarios. Villa El Salvador, Per&uacute;, marzo de 1991     <BR> &nbsp; </P>     <P ALIGN="CENTER">    ]]></body>
<body><![CDATA[<CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=623> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" ROWSPAN=3>     <P>Grupos etarios (a&ntilde;os)</TD> <TD WIDTH="57%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="CENTER">Aislamientos</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="BOTTOM" COLSPAN=2 ROWSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Total</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Positivos&nbsp;</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Negativos</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.&nbsp;</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.&nbsp;</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">No.&nbsp;</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Menor de 1</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>1-4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">2</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">11,8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">15</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">88,2</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">17</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>5-8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">55,6</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">44,4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">9</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>9-12</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>13-14</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">62,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">3</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">37,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Subtotal (&lt;15)</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">16</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">34,8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">30</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">65,2</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">46</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>15-30</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">13</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">59,1</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">9</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">40,9</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">22</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>31-64</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">19</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">70,4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">29,6</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">27</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>65 y m&aacute;s</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">83,3</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">16,7</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">6</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Subtotal (15)</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">37</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">67,3</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">18</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">32,7</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">55</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Total</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">53</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">52,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">48</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">47,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">101</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Se observ&oacute; el 61,9 % de aislamiento de <I>V. cholerae</I> entre los que refirieron antecedente de contacto con enfermos de c&oacute;lera, es decir, algo superior a lo encontrado entre los que no lo ten&iacute;an. Estas diferencias no fueron significativas (p 0,05). El riesgo relativo fue de 1,24 a favor de los contactos con enfermos de c&oacute;lera, con un intervalo de confianza entre 0,83 y 1,85. Por otra parte, es importante destacar que alrededor del 24 5 de los 53 pacientes con aislamiento declararon un contacto (tabla 2). </P>     <P>TABLA 2. Aislamientos de <I>Vibrio cholerae </I>en casos con enfermedad dirreica aguda seg&uacute;n antecedentes de contacto con enfermos de c&oacute;lera. Villa El Salvador, Per&uacute;, marzo de 1991     <BR> &nbsp; </P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=623> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" ROWSPAN=3>     <P>Contacto con enfermos</TD> <TD WIDTH="57%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="CENTER">Aislamientos</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="BOTTOM" COLSPAN=2 ROWSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Total</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Positivos</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Negativos</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Si</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">13</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">61,9</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">38,1</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">21</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>No</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">40</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">50,0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">40</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">50,0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">80</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Total</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">53</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">52,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">48</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">47,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">101</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      <P ALIGN="CENTER">X<SUP>2</SUP>= 0,945; p0,05.</P>     <P ALIGN="CENTER">RR=1,24 (0,83 &lt; RR &lt; 1,85).</P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Fuente: Encuesta.</P>     <P>La mayor&iacute;a de los pacientes estudiados (87) refiri&oacute; el consumo de agua almacenada, en contraposici&oacute;n con un n&uacute;mero menor (14 pacientes) que declar&oacute; el consumo de la red de acueductos (tabla 3). No obstante, entre estos &uacute;ltimos hubo un alto porcentaje (71,4 %) de aislamiento de <I>V. cholerae</I> si lo comparamos con el 49,4 % encontrado entre los que refer&iacute;an utilizar agua almacenada, todo lo cual hace que el riesgo relativo del agua almacenada respecto a la de acueducto est&eacute; por debajo de 1. A pesar de ello estas diferencias no fueron significativas (p 0,05). </P>     <P>TABLA 3. Aislamientos de <I>Vibrio cholerae </I>en casos con enfermedad dirreica aguda seg&uacute;n el agua de consumo. Villa El Salvador, Per&uacute;, marzo de 1991     <BR> &nbsp; </P> <TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=623> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" ROWSPAN=3>     <P>Consumo de agua</TD> <TD WIDTH="57%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="CENTER">Aislamientos</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="BOTTOM" COLSPAN=2 ROWSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Total</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Positivos</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Negativos</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Almacenada</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">43</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">49,4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">44</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">50,6</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">87</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Acueducto</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">10*</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">71,4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">28,6</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">14</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Total</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">53</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">52,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">48</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">47,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">101</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> </TABLE>      <P ALIGN="CENTER">* Consumidores de alimentos crudos.</P>     <P ALIGN="CENTER">Test de Fisher; p0,05.</P>     <P ALIGN="CENTER">RR=0,69 (0,47 &lt; RR &lt; 1,03).</P>     <P ALIGN="CENTER">Fuente: Encuesta.</P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>Es de se&ntilde;alar la coincidencia de que los 10 casos que enfermaron de c&oacute;lera entre los consumidores de agua de acueducto, declararon el antecedente de haber ingerido alimentos crudos. El consumo de alimentos crudos fue referido por 29 de los pacientes con EDA, con un alto porcentaje (72,4 %) de aislamiento del agente (tabla 4). </P>     <P>TABLA 4. Aislamientos de <I>Vibrio cholerae </I>en casos con enfermedad dirreica aguda seg&uacute;n alimentos consumidos. Villa El Salvador, Per&uacute;, marzo de 1991     <BR> &nbsp; </P>     <P ALIGN="CENTER">    <CENTER><TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=623> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" ROWSPAN=3>     <P>Alimentos</TD> <TD WIDTH="57%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="CENTER">Aislamientos</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="BOTTOM" COLSPAN=2 ROWSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Total</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Positivos</TD> <TD WIDTH="29%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="CENTER">Negativos</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">No.</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">%</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Crudos</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">21</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">72,4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">8</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">27,6</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">29</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Cocinados</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">25</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">41,0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">36</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">59,0</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">61</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>No precisado</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">7</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">63,6</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">36,4</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">11</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P>Total</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">53</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">52,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">48</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">47,5</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">101</TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">100,0</TD> </TR> </TABLE> </CENTER>    <p></P>      <P ALIGN="CENTER">X<SUP>2</SUP>= 7,771 (se excluy&oacute; el grupo no precisado); p&lt;0,01.</P>     <P ALIGN="CENTER">RR=1,8 (1,21 &lt; RR &lt; 2,57) (se excluy&oacute; el grupo no precisado).</P>     <P ALIGN="CENTER">Fuente: Encuesta.</P>     <P>Si excluimos los 11 pacientes en los que no se precis&oacute; el consumo de alimentos, la diferencia de aislamiento de <I>V. cholerae</I> entre casos que ingirieron alimentos crudos respecto a los que lo consumieron cocinados fue significativa (p &lt; 0,01). El riesgo relativo lleg&oacute; a ser 1,8 con un intervalo de confianza de 1,21 a 2,57. </P>     <P>Despu&eacute;s del ajuste paso a paso de las variables que m&aacute;s relaci&oacute;n ten&iacute;an con el aislamiento de <I>V. cholerae</I> por el an&aacute;lisis de regresi&oacute;n log&iacute;stica multivariada, quedaron como de importancia el incremento de la edad y el consumo de alimento crudo seg&uacute;n se aprecia en la tabla 5, con una probabilidad de 0,0004 y 0,0122, respectivamente. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>TABLA 5. Regresi&oacute;n log&iacute;stica m&uacute;ltiple de factores asociados al aislamiento de <I>V. Cholerae </I>en casos con enfermedad diarreica aguda. Villa El Salvador, Per&uacute;, marzo de 1991     <BR> &nbsp; </P> <TABLE CELLSPACING=0 BORDER=0 CELLPADDING=4 WIDTH=624> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">&nbsp;Efecto</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Estimado</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Error est&aacute;ndar</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Chi cuadrado</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">Valor de p</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="80%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="CENTER">Primera etapa</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Edad</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">0,0369</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,0156</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">5,52</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,0178</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Sexo</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-0,4575</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,5893</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,60</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,4376</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Ocupaci&oacute;n</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">1,0454</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,6729</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">2,41</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,1203</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;Agua</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-0,0564</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,8291</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,00</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,9458</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;Alimento crudo</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">1,1749</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,6133</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">3,67</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,0554</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Contacto</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,2489</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,6289</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,16</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,6923</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Moscas</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">-0,8800</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,6841</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1,65</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,1983</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Cucarachas</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">-0,6506</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,5780</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1,27</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,2603</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>&nbsp;</TD> <TD WIDTH="80%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">Ultima etapa</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Edad</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,0500</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,0142</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">12,42</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,0004</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P>Alimento crudo</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">1,4176</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">0,5654</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER">6,29</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER">0,0122</TD> </TR> </TABLE>  <H4>DISCUSI&Oacute;N</H4>     <P>Lo novedoso del presente trabajo fue el haber logrado una evaluaci&oacute;n epidemiol&oacute;gica r&aacute;pida de la magnitud de la epidemia en el Distrito de Villa El Salvador, con el aislamiento de <I>V. cholerae</I> en m&aacute;s del 50 % de los casos con EDA, con un estimado de prevalencia que oscil&oacute; entre 42 y 62 %; adem&aacute;s, se encontr&oacute; un predominio en adultos respecto a ni&ntilde;os, como era de esperar, ya que el c&oacute;lera, en su introducci&oacute;n en pa&iacute;ses no end&eacute;micos, tiene coeficientes de ataque mayores en los adultos. Estos resultados nos permitieron alertar sobre la necesidad de tener un criterio cl&iacute;nico-epidemiol&oacute;gico en el diagn&oacute;stico para un mejor control del reservorio, m&aacute;s a&uacute;n cuando se trata de pa&iacute;ses pobres con alta prevalencia de EDA, a los cuales no les era f&aacute;cil comprender la magnitud real del problema, por tratarse de una enfermedad que hab&iacute;a quedado en el olvido en el continente americano, muy a pesar de haberse confirmado su introducci&oacute;n. Por otra parte, su agente causal, <I>V. cholerae</I> biotipo El Tor, tiene un amplio espectro cl&iacute;nico con un predominio de formas de infecci&oacute;n inaparente y cuadros cl&iacute;nicos leves.<SUP>6</SUP> Es bueno se&ntilde;alar que en el distrito Bhopal, considerado libre de c&oacute;lera, en un brote de gastroenteritis ocurrido en Berasia fue aislado <I>V. cholerae</I> serotipos Ogawa e Inaba en 17,64 % de los ex&aacute;menes realizados.<SUP>7</SUP> </P>     <P>Entre mayo de 1983 y abril de 1984, en Bangladesh, se estudiaron 2 635 pacientes en un centro rural de tratamiento de la diarrea, se encontr&oacute; que en el 69 % de los pacientes fue reconocido un agente enteropat&oacute;geno que correspondi&oacute; a <I>V. cholerae</I> 01 (39 %), el m&aacute;s com&uacute;nmente detectado.<SUP>8</SUP> </P>     <P>El no aislamiento del agente entre ni&ntilde;os menores de 1 a s&oacute;lo es explicable por la no exposici&oacute;n a fuentes de infecci&oacute;n dado los cuidados maternos en este grupo, ya que la inexistencia de c&oacute;lera durante el presente siglo en esta regi&oacute;n, nos hace implanteable la posibilidad del traspaso de anticuerpos maternos por v&iacute;a placentaria o a trav&eacute;s de la lactancia materna; esto &uacute;ltimo algunos autores<SUP>9</SUP> lo destacan como importante para la protecci&oacute;n de los ni&ntilde;os contra la enfermedad. </P>     <P>Se ha descrito que la raz&oacute;n de casos graves respecto a casos leves o asintom&aacute;ticos es amplia (1:25) para el <I>V. cholerae</I> El Tor.<SUP>10</SUP> Aunque no fue posible disponer de una informaci&oacute;n detallada sobre la ocupaci&oacute;n espec&iacute;fica de cada paciente, se encontr&oacute; un predominio entre los que realizaban labores fuera del domicilio. El hecho de encontrar una alta positividad de aislamiento y, por tanto, un mayor riesgo relativo entre ellos, nos hace pensar en una mayor exposici&oacute;n al consumo de bebidas o alimentos crudos procedentes de vendedores ambulantes. Son bien conocidas las deficiencias higi&eacute;nico sanitarias de estos vendedores ambulantes, as&iacute; como el gran problema que acarrea en los pa&iacute;ses de Am&eacute;rica Latina.<SUP>11</SUP> </P>     <P>Adem&aacute;s, la ocurrencia de enfermos de c&oacute;lera entre amas de casa hace suponer la existencia de transmisi&oacute;n intrafamiliar, tal vez por el consumo de agua almacenada mal manipulada o por el mecanismo de contacto con enfermos, avalado en parte por el alto porcentaje (62 %) de aislamiento de <I>V. cholerae</I> entre los casos investigados que refirieron haber estado en contacto con enfermos de c&oacute;lera. Por estas razones se justifica la utilidad de la quimioprofilaxis selectiva en algunos focos, para abortar o prevenir la infecci&oacute;n, m&aacute;s a&uacute;n si sabemos que se han reportado brotes de c&oacute;lera en que se ha reconocido la transmisi&oacute;n persona a persona.<SUP>12</SUP> Compartimos tambi&eacute;n el criterio del no uso masivo de la quimioprofilaxis por las razones que han sido se&ntilde;aladas en la literatura.<SUP>13</SUP> </P>     <P>El consumo de agua almacenada y manipulada bajo condiciones sanitarias deficientes en la poblaci&oacute;n estudiada debe haber jugado un importante papel, como ha sido reportado previamente en estudios en los que incluso se ha puesto en evidencia que el agua constituye una posible e importante fuente de infecci&oacute;n. Algunos autores<SUP>14</SUP> han demostrado que el almacenaje del agua de consumo en condiciones que requieran de mucha manipulaci&oacute;n, aun clor&aacute;ndola, es un factor causal en la ocurrencia de la infecci&oacute;n col&eacute;rica en el medio familiar. </P>     <P>Contradictoriamente, el aislamiento del <I>V. cholerae</I> fue porcentualmente superior en el poco n&uacute;mero de casos que refer&iacute;an consumo de agua de acueducto, si se compara con el aislamiento entre los de consumo de agua almacenada; sin embargo, una probable explicaci&oacute;n es el hecho de que todos ellos refirieron haber ingerido alimentos crudos, lo que va a favor de que &eacute;sta fue la posible fuente de infecci&oacute;n. Este dato toma m&aacute;s valor al analizar que hubo un alto tanto por ciento de enfermos de c&oacute;lera entre los consumidores de alimentos crudos. </P>     <P>Los picos bimodales de episodios de c&oacute;lera ocurridos en Calabar, Nigeria, durante la estaci&oacute;n seca coincidieron con per&iacute;odos agudos de carencia de agua en la municipalidad.<SUP>15</SUP> Al analizar los datos por regresi&oacute;n log&iacute;stica m&uacute;ltiple incluyendo las variables edad, sexo, ocupaci&oacute;n, consumo de agua y alimentos crudos, as&iacute; como el contacto con personas enfermas, y presencia de vectores en el hogar, s&oacute;lo se identificaron el incremento de la edad y el alimento crudo como factores con significaci&oacute;n estad&iacute;stica para considerarlos como de riesgo en el c&oacute;lera en este estudio de cohorte puntual. </P>     <P>La alta frecuencia de aislamientos entre consumidores de agua de acueducto, dado que todos ten&iacute;an como probable fuente de infecci&oacute;n al consumo de alimentos crudos, al parecer influy&oacute; en los resultados del bajo riesgo relativo encontrado para el consumo de agua almacenada. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P>En mayo de 1993, investigadores en Calcuta (India) y en Dacca (Bangladesh), notificaron la aparici&oacute;n de epidemias coleriformes producidas por una nueva cepa que no reaccionaba con ninguno de los antisueros contra los 138 serotipos conocidos de <I>V. cholerae</I>. A esta cepa desconocida se la denomin&oacute; <I>V. cholerae</I> 0139 "Bengal".<SUP>16</SUP> </P>     <P>Estos hallazgos hacen necesario alertar sobre el posible inicio de una nueva pandemia, m&aacute;s a&uacute;n si tenemos en cuenta los deterioros econ&oacute;mico e higi&eacute;nico sanitario existentes en el mundo y queexplican las denominadas enfermedades emergentes. </P>     <P>Se puede concluir que 1 mes despu&eacute;s del inicio de la epidemia en el Distrito de Villa El Salvador, se encontr&oacute; que de cada 2 casos con enfermedad diarreica aguda que acudieron a los servicios de salud, 1 era c&oacute;lera, con una frecuencia de ocurrencia mayor en adultos. Todo parece indicar que la fuente de infecci&oacute;n predominante para el per&iacute;odo estudiado fue el consumo de alimentos crudos, sin dejar de considerar otras como el agua almacenada. </P> <H4>AGRADECIMIENTOS</H4>     <P>Agradecemos al equipo de direcci&oacute;n de la UDES Lima Sur, as&iacute; como a la doctora <I>Gladys Moya</I> y al equipo de directores de unidades asistenciales y colectivos de m&eacute;dicos del distrito Villa El Salvador. Es importante destacar la ayuda recibida en el Hospital de Apoyo "Mar&iacute;a Auxiliadora" en la ejecuci&oacute;n de esta investigaci&oacute;n, en especial al equipo de trabajo del Laboratorio de Microbiolog&iacute;a. </P> <H4>SUMMARY</H4>     <P>Taking to consideration the low report of cholera patients and with the main knowing the reality about the introduction of <I>Vibrio cholerae (V. cholerae)</I> in Peru, a sample of 101 cases with acute diarrheal disease (ADD) was taken at the Distrito Villa El Salvador. They were selected by a systematic randomized sampling defined for each health care unit in the District, according to the daily average occurence of ADD cases attended a week before the beginning of the study. All of them took part in a epidemiological survey. A sample was taken by rectal swab in order to isolate <I>V. cholerae</I>. 53 positive cases were found (52.2 % and a confidence interval from 42.29 to 62.5 %) with significant differences (p &lt; 0.01) between the frecuency in adults (67.3 %) and children (34.8 %). <I>V. cholerae </I>was isolated only in 13 (61.9 %) of the 21 cases who had contact with cholera patients, for a relative risk of 1.24 (0.83 &lt; RR &lt; 1.85). A high positivity was also found, 21 cases (72.4 %) among those who had raw food. A significant difference (p &lt; 0.01) was observed in connection with those who had cooked food. In the multivariate logistic regression analysis it was only found a significant relationship with age and with the ingestion of raw food as regards the occurrence of cholera. </P>     <P>Key words: CHOLERA/epidemiology; HEALTH SURVEYS; <I>VIBRIO CHOLERAE</I>/isolation and purification; PERU; REGRESSION ANALYSIS. </P> <H4>REFERENCIAS BIBLIOGR&Aacute;FICAS</H4> <OL>      <!-- ref --><LI>Canad&aacute;. C&oacute;lera. Communicable Disease Report 1991;1 (5):48-50.</LI>    <!-- ref --><LI>Colombia. Ministerio de Salud. Epidemiolog&iacute;a del c&oacute;lera. En: Instituto Nacional de salud de Colombia. C&oacute;lera. Bogot&aacute;, 1991:15-24. Serie de notas e informes t&eacute;cnicos No. 19.</LI>    <!-- ref --><LI>Lwanga SK, Leweshow S. C&aacute;lculo de la proporci&oacute;n de una poblaci&oacute;n con precisi&oacute;n absoluta espec&iacute;fica. En: OMS. Determinaci&oacute;n del tama&ntilde;o de las muestras en estudios sanitarios. Ginebra,1991:1-2.</LI>    <!-- ref --><LI>CDC/ NCID.OPS. Obtenci&oacute;n y transporte de muestras de pacientes. En: CDC/ NCID. M&eacute;todos de laboratorio para el diagn&oacute;stico de <I>Vibrio cholerae.</I> Washington DC, 1994:17-22.</LI>    <!-- ref --><LI>Fleiss JL. Statistical methods for rates and proportions. 2 ed. New York: John Wiley, 1981:14-5.</LI>    <!-- ref --><LI>Gangarosa EJ, Mosley WH. C&oacute;lera asi&aacute;tico. Bol Of Sanit Panam 1972;72(2):135-54.</LI>    <!-- ref --><LI>Patraik SK, Shukla P, Verma P, Dixit GC, Pal D, Sharma SN. Outbreak of cholerae in Brasia block of Bophal District in Madya Pradesh J. Commun Dis 1989;21(2):123-8.</LI>    <!-- ref --><LI>Baqui AH, Yunus MD, Zaman K, Mitra AK, Hossain KM. Surveillance of patients attending a rural diarrhoea treatment centre in Bangladesh. Trop Geogr Med 1991;43(1-2):17-22.</LI>    <!-- ref --><LI>Clements JD, Sack DA, Harris JR, Khan MR, Chakraborty J, Chowdhury S, et al. Breast feeding and the risk of severe cholera in rural Bangladesh children. Am J Epidemiol 1990;131(3):400-11.</LI>    <LI>D&amp;acute;Suye C, Quiroga R, Torres CE, Sijas U, Blanco E, Ragazzi J, et al. C&oacute;lera. Aspectos epidemiol&oacute;gicos, cl&iacute;nicos, terap&eacute;uticos y preventivos. Caracas: Ministerio de Sanidad y Asistencia Social, 1991:5-7.</LI>     <!-- ref --><LI>OPS. Riesgo de trasmisi&oacute;n del c&oacute;lera por alimentos. Bol Epidemiol 1991;12(1):21-4.</LI>    <!-- ref --><LI>Goh KT, Teo SH, Ling MK. Person to person transmission of cholera in a psychiatric hospital. J Infect Dis 1990;20(3):193-200.</LI>    <!-- ref --><LI>WHO. Chemoprophylaxis. En: Guidelines for cholera control Geneva, 1992:21. (WHO/CDD/Ser/80.4 Rev 4).</LI>    <!-- ref --><LI>Deb BC, Sircar BK, Sengupta PG, De SP, Mondal SK, Gupta DN, et al. Studies on intervention to prevent El Tor cholera transmission in urban slums. Bull World Health Organization 1986;64(1):127-31.</LI>    <!-- ref --><LI>Utsalo SJ, Eko FO, Antia-Obong OE. Cholera and <I>Vibrio parahaemolyticus</I> diarrhoea endemicity in Calabar, Nigeria. West Afr J Med 1991;10(2):175-80.</LI>    <!-- ref --><LI>OPS. Caracter&iacute;sticas de <I>Vibrio cholerae</I> O139. Bol Of Sanit Panam 1994; 117(2):166-7.</LI>    </OL>      <P>Recibido: 22 de febrero de 1995. Aprobado: 4 de marzo de 1996. </P>     <P>Dr. <I>Antonio E. P&eacute;rez Rodr&iacute;guez.</I> Instituto de Medicina Tropical "Pedro Kour&iacute;". Apartado 601, Marianao 13, Ciudad de La Habana, Cuba. </P>     <P><SUP>1</sup>&nbsp;<A NAME="autores"></A>Especialista de II Grado en Epidemiolog&iacute;a. Investigador Titular. Instituto de Medicina Tropical "Pedro Kour&iacute;" (IPK).     <BR> <SUP>2</SUP> Especialista de II Grado en Microbiolog&iacute;a. Investigador Auxiliar. IPK.     <BR> <SUP>3</SUP> Jefe de Epidemiolog&iacute;a y Estad&iacute;sticas de la Unidad Departamental de Salud (UDES) Lima Sur, Per&uacute;.     <BR> <SUP>4</SUP> M&egrave;dico Microbi&oacute;logo. Hospital de Apoyo "Mar&iacute;a Auxiliadora" Lima, Per&uacute;.     <BR> <SUP>5</SUP> Especialista de I Grado en Epidemiolog&iacute;a. Ministerio de Salud P&uacute;blica.     ]]></body>
<body><![CDATA[<BR> <SUP>6</SUP> Director de la UDES. Lima Sur, Per&uacute;. </P>     ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>Canadá</label><nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cólera]]></article-title>
<source><![CDATA[Communicable Disease Report]]></source>
<year>1991</year>
<volume>1</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>48-50</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Ministerio de Salud</collab>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Epidemiología del cólera]]></article-title>
<collab>Instituto Nacional de salud de Colombia.</collab>
<source><![CDATA[Cólera]]></source>
<year>1991</year>
<page-range>15-24</page-range><publisher-loc><![CDATA[Bogotá ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lwanga]]></surname>
<given-names><![CDATA[SK]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Leweshow]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Cálculo de la proporción de una población con precisión absoluta específica.]]></article-title>
<collab>OMS</collab>
<source><![CDATA[Determinación del tamaño de las muestras en estudios sanitarios.]]></source>
<year>1991</year>
<page-range>1-2</page-range><publisher-loc><![CDATA[Ginebra ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>CDC/ NCID.OPS</collab>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Obtención y transporte de muestras de pacientes.]]></article-title>
<collab>CDC/ NCID</collab>
<source><![CDATA[Métodos de laboratorio para el diagnóstico de Vibrio cholerae]]></source>
<year>1994</year>
<page-range>17-22</page-range><publisher-loc><![CDATA[Washington DC ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fleiss]]></surname>
<given-names><![CDATA[JL]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Statistical methods for rates and proportions.]]></source>
<year>1981</year>
<edition>2 ed</edition>
<page-range>14-5</page-range><publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Wiley]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gangarosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[EJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mosley]]></surname>
<given-names><![CDATA[WH]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Cólera asiático]]></article-title>
<source><![CDATA[Bol Of Sanit Panam]]></source>
<year>1972</year>
<volume>72</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>135-54</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Patraik]]></surname>
<given-names><![CDATA[SK]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Shukla]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Verma]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Dixit]]></surname>
<given-names><![CDATA[GC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pal]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sharma]]></surname>
<given-names><![CDATA[SN]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Outbreak of cholerae in Brasia block of Bophal District in Madya Pradesh J]]></article-title>
<source><![CDATA[Commun Dis]]></source>
<year>1989</year>
<volume>21</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>123-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Baqui]]></surname>
<given-names><![CDATA[AH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Yunus]]></surname>
<given-names><![CDATA[MD]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zaman]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mitra]]></surname>
<given-names><![CDATA[AK]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hossain]]></surname>
<given-names><![CDATA[KM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Surveillance of patients attending a rural diarrhoea treatment centre in Bangladesh]]></article-title>
<source><![CDATA[Trop Geogr Med]]></source>
<year>1991</year>
<volume>43</volume>
<numero>1-2</numero>
<issue>1-2</issue>
<page-range>17-22</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Clements]]></surname>
<given-names><![CDATA[JD]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sack]]></surname>
<given-names><![CDATA[DA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Harris]]></surname>
<given-names><![CDATA[JR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Khan]]></surname>
<given-names><![CDATA[MR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chakraborty]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chowdhury]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[et]]></surname>
<given-names><![CDATA[al]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Breast feeding and the risk of severe cholera in rural Bangladesh children]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Epidemiol]]></source>
<year>1990</year>
<volume>131</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>400-11</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[D&acute;Suye]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Quiroga]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Torres]]></surname>
<given-names><![CDATA[CE]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sijas]]></surname>
<given-names><![CDATA[U]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Blanco]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ragazzi]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[et al.]]></surname>
<given-names><![CDATA[Cólera]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Aspectos epidemiológicos, clínicos, terapéuticos y preventivos.]]></source>
<year>1991</year>
<page-range>5-7</page-range><publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ministerio de Sanidad y Asistencia Social]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>OPS</collab>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Riesgo de trasmisión del cólera por alimentos]]></article-title>
<source><![CDATA[Bol Epidemiol]]></source>
<year>1991</year>
<volume>12</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>21-4</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Goh]]></surname>
<given-names><![CDATA[KT]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Teo]]></surname>
<given-names><![CDATA[SH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ling]]></surname>
<given-names><![CDATA[MK]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Person to person transmission of cholera in a psychiatric hospital]]></article-title>
<source><![CDATA[J Infect Dis]]></source>
<year>1990</year>
<volume>20</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>193-200</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>WHO</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Chemoprophylaxis]]></article-title>
<source><![CDATA[Guidelines for cholera control]]></source>
<year>1992</year>
<page-range>21</page-range><publisher-loc><![CDATA[Geneva ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Deb]]></surname>
<given-names><![CDATA[BC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sircar]]></surname>
<given-names><![CDATA[BK]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sengupta]]></surname>
<given-names><![CDATA[PG]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[De]]></surname>
<given-names><![CDATA[SP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mondal]]></surname>
<given-names><![CDATA[SK]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gupta]]></surname>
<given-names><![CDATA[DN]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[et]]></surname>
<given-names><![CDATA[al]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Studies on intervention to prevent El Tor cholera transmission in urban slums]]></article-title>
<source><![CDATA[Bull World Health Organization]]></source>
<year>1986</year>
<volume>64</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>127-31</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Utsalo]]></surname>
<given-names><![CDATA[SJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Eko]]></surname>
<given-names><![CDATA[FO]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Antia-Obong]]></surname>
<given-names><![CDATA[OE]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cholera and Vibrio parahaemolyticus diarrhoea endemicity in Calabar, Nigeria]]></article-title>
<source><![CDATA[West Afr J Med]]></source>
<year>1991</year>
<volume>10</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>175-80</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>OPS</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Características de Vibrio cholerae O139.]]></article-title>
<source><![CDATA[Bol Of Sanit Panam]]></source>
<year>1994</year>
<volume>117</volume>
<numero>( 2)</numero>
<issue>( 2)</issue>
<page-range>166-7</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
